Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1, art. 158 § 1 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako "kpa") oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako ustawa) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2018 r. odmawiającego wszczęcia postępowania zakończonego postanowieniem z [...] lipca 2011 r. nr [...] odmawiającym wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] potwierdzającej A. R. prawo do [...] części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, położonej w [...] przy ul. [...].
W uzasadnieniu powyższego postanowienia minister wyjaśnił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest wyłącznie ustalenie, czy kontrolowane orzeczenie jest dotknięte jedną z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 kpa. We wniosku o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia E. W. (dalej także jako skarżąca) wskazała, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy, art. 145 § 1 pkt 4 kpa, art. 32 Konstytucji RP, art. 8 § 1, art. 10, art. 77 § 1, art. 28, art. 7 i 7a § 1, art. 105, art. 35 § 1, art. 6, art. 9, art. 63 § 2, art. 64 § 2 i art. 165 ppsa. Oceniając powyższe zarzuty pod kątem rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) minister wskazał, że przy piśmie z 9 sierpnia 2018 r. skarżąca wystąpiła na podstawie art. 154 § 1 kpa o "uchylenie decyzji ostatecznej [...] z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2011 r. nr [...]".
Zgodnie z art. 126 kpa do postanowień nie stosuje się art. 154 kpa, a zatem Wojewoda [...] prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w tym trybie w stosunku do postanowienia z [...] lipca 2011 r. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzą zatem podstawy do stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2018 r. [...].
Pismem z [...] lipca 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyła E. W. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała m.in., że postanowienie z [...] września 2018r. zostało wydane przez nieuprawniony organ, a ponadto w innym przedmiocie niż wniosek skarżącej. Ponadto wskazała na szereg innych okoliczności dotyczących zainicjowanych przez nią spraw administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w trybie nadzwyczajnym, odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2018 r., które odmawiało wszczęcia postępowania wznowieniowego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zakres postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności jest ograniczony wyłącznie do badania decyzji lub postanowienia pod kątem wystąpienia przesłanek przewidzianych w art 156 § 1 kpa. Samo stwierdzenie nieważności aktu jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 kpa), wobec tego wykładnia przesłanek nieważnościowych nie może mieć charakteru rozszerzającego.
Skarżąca wskazała, że postanowienie z [...] września 2018 r. zostało wydane z naruszeniem szeregu przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Jej zarzuty odpowiadają zatem przesłance przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Sąd wskazuje, że poprzez rażące naruszenie prawa należy rozumieć sytuację w której treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, która to sprzeczność nie jest rezultatem wykładni prawa, ale powstaje przez proste zestawienie ze sobą treści decyzji i przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3065/18). Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą do wzruszenia decyzji w trybie nieważnościowym. W postępowaniu nadzorczym nie prowadzi się bowiem postępowania dowodowego co do zaistnienia podstaw do wydania kwestionowanej decyzji (postanowienia) – lecz weryfikuje się jedynie jednoznacznie wyartykułowane i oczywiste wady wskazujące na rażące naruszenie prawa.
W postępowaniu takim zadaniem organu nie jest dowodzenie zaistnienia potencjalnych czy ewentualnych nieprawidłowości. Nieważności aktu organ nie może zatem domniemywać ani jej dopiero poszukiwać. Ponadto, przesłanka rażącego naruszenia prawa co do zasady dotyczy przepisów prawa materialnego, wzruszeniu ostatecznego aktu z powodów proceduralnych służy bowiem tryb z art. 145 kpa.
Odmowa wszczęcia postępowania, nastąpiła w związku z wnioskiem złożonym w trybie art. 154 kpa (pismo E. W. i T. S. z [...] sierpnia 2018 r.) Zarówno Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jak i Wojewoda [...] prawidłowo przyjęli, że zgodnie z art. 126 kpa tryb przewidziany w art. 154 kpa nie ma zastosowania w stosunku do postanowień, a zatem nie było możliwości kwestionowania w tym trybie postanowienia Wojewody [...] z [...] lipca 2011 r. nr [...]. Tym samym wobec braku podstawy prawnej do prowadzenia postępowania w tym przedmiocie postanowienie o odmowie jego wszczęcia jest prawidłowe.
Zarzuty podnoszone przez skarżącą w stosunku do postanowienia z [...] września 2018 r. nie dają podstaw do stwierdzenia jego nieważności. Sprowadzają się one do szeregu błędnych – w ocenie skarżącej – działań organów w prowadzeniu niniejszej sprawy oraz innych spraw przez nią zainicjowanych. Faktu, że strona uważa działania organu w toku postępowania za nieprawidłowe nie można utożsamiać z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Raz jeszcze należy wskazać, że rażące naruszenia prawa musi polegać na rzucającej się w oczy (prima facie) sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną i nie może być rezultatem zabiegów interpretacyjnych. Poza ogólnym wywodem skarżąca nie przedstawiła żadnego konkretnego zarzutu który spełniałby ten warunek.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, w ocenie Sądu, nie zasługują one na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, w piśmie z 9 sierpnia 2018 r. E. W. i T. S. wystąpiły na podstawie art. 154 § 1 kpa m.in. "uchylenie decyzji ostatecznej [...] z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2011 r. nr [...]". Żądanie strony wszczyna postępowanie administracyjne w zakresie określonego w nim przedmiotu tego postępowania. Ponieważ [...] lipca 2011 r. pod wskazanym numerem nie została wydana żadna decyzja a jedynie postanowienie, mając na uwadze treść pisma z [...] sierpnia 2018 r., Wojewoda [...] zasadnie uznał że stanowi ono wniosek o uchylenie postanowienia z [...] lipca 2011 r. nr [...] w trybie art. 154 § 1 kpa i tym samym zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwym do jego rozpoznania jest organ, który wydał kwestionowane postanowienie, tj. Wojewoda [...].
Skoro skarżąca w taki sposób określiła przedmiot swojego żądania w piśmie z [...] sierpnia 2018 r., to niezasadny jest zarzut, że postanowienie zapadło niezgodnie z jej wnioskiem, nie jest bowiem rolą organu domniemywanie intencji wnioskodawcy wbrew jednoznacznie sformułowanej treści pisma. Fakt że skarżąca błędnie określiła, że domaga się uchylenia decyzji z [...] lipca 2011 r., podczas gdy w postępowaniu nie wydano w tym dniu żadnej decyzji, wobec czego organ uznał ze domaga się ona uchylenia tego aktu który wówczas wydano, tj. postanowienia, obciąża stronę.
Trzeba też podkreślić, że większa część zarzutów skargi nie dotyczy niniejszej sprawy. Jak wynika z zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego postępowania rysu historycznego procedowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, skarżąca zainicjowała cały szereg postępowań w różnym trybie w stosunku do decyzji odmawiającej potwierdzenia tego prawa. Merytoryczna decyzja odmowna była przedmiotem kontroli zarówno tut. Sądu jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Również inne zainicjowane przez skarżącą postępowania podlegają osobnej kontroli sądowo administracyjnej. W tej sprawie przedmiotem kontroli było wyłącznie postanowienie z [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2018 r. Za bezprzedmiotowe wobec tego Sąd uznał odnoszenie się do zarzutów niezwiązanych z przedmiotem sprawy nim zakończonej, a więc do niezwiązanych z kwestią odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] września 2018 r.
Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).