Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania P. Spółka Akcyjna w W. (dalej określona jako skarżąca), utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] stwierdzającą nieodpłatne nabycie przez Gminę O., z mocy prawa, własności nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] (obręb P.).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1538/07 uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] umarzającą postępowanie odwoławcze od powołanej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd wskazał na konieczność ponownego rozważenia, czy skarżącej przysługuje tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem Sądu skoro przedmiotowa nieruchomość została zajęta pod infrastrukturę kolejową, to domniemanie faktyczne przemawia za tym, że oddanie tej nieruchomości do eksploatacji musiało posiadać jakąś formę prawną.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa ponownie przeprowadzając postępowanie odwoławcze, uznała że przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) może stanowić źródła interesu prawnego skarżącego w sprawie o komunalizację przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że skarżąca posiada w postępowaniu komunalizacyjnym legitymację strony i złożone przez ten podmiot odwołanie winno zostać merytorycznie rozpoznane.
Ponadto wykonując zalecenia Sądu Komisja wystąpiła do Ministerstwa Infrastruktury oraz Archiwum Państwowego celem ustalenia czy istnieją dokumenty potwierdzające tytuł prawny skarżącej lub jej poprzednika do przedmiotowej nieruchomości. Jednak dokumentów takich nie udało się uzyskać.
Organ II instancji powołując się na bieżące orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że przepisy statuujące przedsiębiorstwo państwowe P. nie zawierają podstawy prawnej do stwierdzenia tytułu prawno rzeczowego skarżącej do przedmiotowej nieruchomości. Równocześnie organ II instancji jednoznacznie stwierdził, że przedsiębiorstwo nie dysponowało prawem zarządu do przedmiotowej nieruchomości, a władanie wykonywane było bez tytułu prawnego. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.) do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. z 1989 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74, ze zm.) grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca. W obszernym uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymała w całości wszystkie dotychczasowe zarzuty i uznała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem: art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.) i art. 34, 34a powołanej ustawy z dnia 8 września 2000 r.; przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa PKP (Dz.U. Nr 97, poz. 568); przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99 ze zm.) a także art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.
W związku z tym strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W uzasadnieniu swojego stanowiska dodatkowo wyjaśniła, że jej zdaniem mieniem należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego przed datą 27 maja 1990 r. były tylko te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych. Zdaniem strony skarżącej nie istniały w dacie 27 maja 1990 r. żadne możliwości dysponowania sporną nieruchomością – liną kolejową – przez organy administracji terenowej, zwłaszcza że chodzi o linię kolejową o znaczeniu międzynarodowym. Rok budowy przedmiotowej linii wskazuje, że pozostawała ona w zarządzie P. już w okresie przedwojennym. Powołując się na przepisy rozporządzenia z dnia 12 czerwca 1924 r. o zakresie działania Ministra Kolei Żelaznych (Dz.U.
Nr 57, poz. 580) skarżąca wskazuje na oddanie przedmiotowo mienia w zarząd powierniczy, który nigdy nie został odebrany P. Skoro zaś nieruchomość nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji, tym samym nie podlegała komunalizacji, pozostała zatem własnością Skarbu Państwa.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
1. Stan faktyczny w sprawie jest oczywisty, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.
2. Podstawowym zatem zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co by wykluczało możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez to przedsiębiorstwo było jedynie władztwem faktycznym.
3. W ocenie Sądu organ trafnie uznał, że w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przedmiotowe mienie stanowiące działkę nr [...] w obrębie P. nie było przedmiotem zarządu. Okoliczność ta wynika z braku aktu administracyjnego, który kreowałby takie prawo P. do przedmiotowej działki przed dniem 27 maja 1990 r.
4. Nadmienić w tym miejscu należy, że w minionym czasie orzecznictwo sądowoadministracyjne nie było jednolite w przedmiotowej materii. Jednakże aktualnie utrwaliła się linia orzecznicza przyjmująca, że w sprawach dotyczących określonego mienia nieruchomego, pozostającego w dyspozycji faktycznej P. Decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy P. legitymują się w stosunku do tego rodzaju mienia decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Jedynie bowiem istniejący po stronie P. tego rodzaju tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa. Tego rodzaju pogląd wyrażony został przez Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu wyrokach w tym m. in. w wyrokach z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 942/07, I OSK 940/07 i I OSK 941/07. W orzeczeniach tych Sąd zwrócił w szczególności uwagę, że dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki NSA: z dnia 10 czerwca 1998 r. sygn. akt I SA 1989/97, publ. LEX nr 45054; z dnia 5 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 2240/98, publ. LEX nr 47368; z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1295/05, publ. LEX nr 194864).
6. Zarzuty podniesione w skardze były analogiczne do treści zarzutów zgłaszanych przez skarżącą w odwołaniu, do których to zarzutów szczegółowo odniosła się Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i stanowią polemikę z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład orzekający w tej sprawie podziela w pełni stanowisko jak i argumentację prawną wyrażona przez organ odwoławczy, a tym samym uznaje za prawidłowe rozstrzygnięcie zapadłe w tej sprawie.
7. Brak tytułu prawnego P. w dniu 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza, że w sensie prawnym należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tym stanie rzeczy spełnione zostały wszystkie marterialonoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji