Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 7 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 174/14

Uzasadnienie

1. I. Stan faktyczny
2. 1. Po rozpatrzeniu wniosku T. M., M. B., M. Z. i L. M. (dalej powoływane jako: "skarżące"), Starosta [...] decyzją z [...] sierpnia 2012 r., nr [...], orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] w rejonie ulicy [...] i [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako część działki nr [...] o pow. [...] ha – aktualnie wchodzącej w skład działek nr: [...], [...],.[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...]. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji powołał się na treść art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.; dalej jako: "ugn") wskazując, że z uwagi na oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobom trzecim przed 1 stycznia 1998 r. roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje. Dodatkowo organ uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.
3. 2. Skarżące wniosły odwołanie od tej decyzji, kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia.
4. 3. Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda stwierdził, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1953 r., nr [...], na rzecz Państwa dla Zakładów Produkcji Elementów [...]. Przed wywłaszczeniem Przewodniczący PKPG zezwolił Zakładom [...] Państwowym Przedsiębiorstwom [...] w [...] zgodę na nabycie m.in. przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z [...] stycznia 1997 r., nr [...], Zarządu W. [...] Fabryka Elementów Betoniarskich [...] w likwidacji nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania spornych nieruchomości. Przedsiębiorstwo wniosek o wpis do księgi wieczystej złożyło w dniu 13 marca 1997 r.

Przedsiębiorstwo zostało zlikwidowane na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 1997 r., sygn. [...].

Na mocy aktu notarialnego z [...] września 1997 r., Rep A [...], W. objęło udziały w spółce Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe "[...]" Sp. z o.o., pokrywając je aportem w postaci prawa użytkowania wieczystego działek nr [...], [...], [...], [...]. Obecnie działki te znajdują się w użytkowaniu wieczystym Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót [...] sp. z o.o. Wpis prawa użytkowania wieczystego został dokonany na wniosek z 2 października 1997 r.

Natomiast działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] objęte są księgą wieczystą Kw nr [...], której dział "Spis prawa związanych z własnością zawiera wpis – "działka gruntu w użytkowaniu wieczystym oraz stanowiące odrębną własność budynki – okres użytkowania 05.12.2089" oraz "Miasto W. wpisano jako właściciela i dysponenta prawa użytkowania wieczystego".

Ponadto organ wskazał, że fakt oddania od 16 kwietnia 2009 r. działek [...] - cz., [...] - cz,. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] – cz w dzierżawę Spółce [...] Sp. z o.o. nie niweczy skutków terminowego zainwestowania nieruchomości.

Wojewoda powołując się na treść art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) wskazał, że wpis prawa użytkowania wieczystego ma moc wsteczną i obowiązuje od chwili złożenia wniosku. Skoro wniosek o wpis został złożony przed 1 stycznia 1998 r. to nie budzi wątpliwości organu, że na przedmiotowych działkach zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i ujawnione przed 1 stycznia 1998 r.

1. 3. Skarżące wniosły na powyższą decyzję Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
2. a) art. 229 ugn poprzez błędne uznanie, że w odniesieniu do działek nr: [...], [...], [...] i [...] zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, skoro prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione po 1 stycznia 1998 r.;
3. b) błędne uznanie, iż w zakresie części nieruchomości oznaczonej jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] zachodzą przesłanki określone w art. 229 ugn, skoro wskutek likwidacji [...] Fabryki Elementów Betoniarskich "[...]" w likwidacji – w dniu 1 stycznia 1998 r. prawo użytkowania wieczystego nie przysługiwało osobom trzecim
4. c) naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i 2 ugn poprzez błędne uznanie, iż nie zachodzą przesłanki zwrotu w sytuacji, gdy nie wykazano, że:
5. - realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto przed upływem 7 lat;
6. - cel wywłaszczenia został zrealizowany w ciągu 10 lat od wywłaszczenia
7. - cel, na który wywłaszczono nieruchomość, został zrealizowany na całej powierzchni nieruchomości, podczas gdy byłe Zakłady [...] Państwowego Przedsiębiorstwa [...] w [...] nie znajdują się na spornej nieruchomości, lecz na sąsiednich wywłaszczonych nieruchomościach;
8. d) naruszenie przepisów postępowania; art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa, art. 8, art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, art. 107 § 3 w zw. z 126 Kpa.

W związku z powyższym skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

1. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
2. II. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: "Ppsa") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

2. W odniesieniu do działek nr [...], [...], [...], [...], które znajdują się od 2 października 1997 r. w użytkowaniu wieczystym, obecnie - Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót [...] Sp. z o.o., w ocenie Sądu, w sposób oczywisty została spełniona przesłanka określona w art. 229 ugn, co ma ten skutek, że poprzedniemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Przepis ten wygasił roszczenia o zwrot w odniesieniu do nieruchomości sprzedanych lub oddanych w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy. Skutkiem tego jest bezprzedmiotowość postępowania o zwrot i umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego. Pogląd ten dominuje w orzecznictwie (wyroki NSA: z 22 marca 2006 r., I OSK 651/05, LexPolonica nr 2588892; z 7 lutego 2006 r., I OSK 409/05, LexPolonica nr 2583339; z 16 listopada 2000 r., I SA 1539/99, niepubl.; z 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99, LexPolonica nr 350861, OSP 2001, nr 5, poz. 80; wyrok SN z 21 czerwca 2007 r., IV CSK 81/07, LexPolonica nr 1465972, OSNC-ZD 2008, nr B, poz. 40). Przy tym wbrew zarzutom skargi, zgodnie z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (w wersji obowiązującej 1 stycznia 1998 r.) - wpis w księdze wieczystej miał moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od dnia wszczęcia tego postępowania. Nie ma więc znaczenia data wydania orzeczenia sądowego o wpisie.

Kwestia daty wpisu została jednoznacznie wyjaśniona w uchwale Sądu Najwyższego z 21 maja 2002 r. III CZP 29/2002, w której stwierdzono że "Wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis (art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 124 poz. 1361).". Dlatego w tym zakresie skarga podlegała oddaleniu.

3. Odrębnie należy natomiast ocenić sytuację prawną działek [...] cz. [...] cz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Zasadą polskiego prawa cywilnego jest, że samo przejście użytkowania wieczystego czy ograniczonego prawa rzeczowego na właściciela powoduje jego wygaśnięcie (konfuzja). W przedmiotowej sprawie nie sposób jednak przyjąć, że w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami użytkowanie wieczyste przysługiwało osobie trzeciej. W księdze wieczystej Kw nr [...] w dziale "Spis prawa związanych z własnością zawiera wpis – "działka gruntu w użytkowaniu wieczystym oraz stanowiące odrębną własność budynki – okres użytkowania 05.12.2089" oraz "Miasto W. wpisano jako właściciela i dysponenta prawa użytkowania wieczystego". W takiej sytuacji Wojewoda [...] błędnie zastosował art. 229 ugn, co doprowadziło do wydania decyzji o odmowie zwrotu, pomimo niezbadania przesłanek dopuszczalności zwrotu określonych w art. 137 ugn.

4. W przedmiotowej sprawie w odniesieniu do działek opisanych w pkt 3 uzasadnienia prawnego konieczne było dokonanie przez Wojewodę oceny, czy działki są zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Pomimo podniesienia takiego zarzutu w odwołaniu, organ odwoławczy w ogóle się do niego nie odniósł, co stanowi naruszenie art. 15, art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. W ponownym postępowaniu organ odwoławczy zweryfikuje ustalenia Starosty [...] o tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany i odniesienie się do zarzutów odwołania. Przy czym należy podkreślić, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11, w przedmiotowej sprawnie nie ma znaczenia, czy cel został zrealizowany w terminach określonych w art. 137 ust. 1 ugn.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 151, art. 152 Ppsa orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.