Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] stwierdził, że W.O. uchybił terminowi do zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą organ odmówił W.O., J.B., M.B. oraz R.B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] województwo [...], obecnie [...].
W dniu [...] marca 2019 r. W.O. złożył osobiście do Wojewody wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej uzyskania rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie. Wniosek ten został zgodnie z właściwością przekazany do rozpatrzenia do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Po zapoznaniu się ze złożonym wnioskiem Minister przywołał treść art. 15, art. 57 § 1 oraz art. 127 § 3 kpa i wyjaśnił, że Minister Skarbu Państwa w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2013 r. prawidłowo pouczył strony postępowania o prawie zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia, na podstawie art. 149 § 4 w zawiązku z art. 127 § 3 i art. 144 kpa. Postanowienie niniejsze zostało wysłane listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i zostało odebrane przez skarżącego w dniu [...] grudnia 2013 r. Zgodnie z powołanymi przepisami oraz treścią pouczenia od dnia [...] grudnia 2013 r. należy liczyć 7-dniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący złożył osobiście do Wojewody w dniu [...] marca 2019 r. Wniosek ten został złożony z przekroczeniem ustawowego 7-dniowego terminu do zwrócenia się o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Minister podkreślił, że termin do wniesienia środka zaskarżenia jest dla strony terminem prekluzyjnym, a zatem jego uchybienie wywołuje skutek w takiej postaci, że czynność procesowa podjęta przez stronę po jego upływie jest bezskuteczna. Warunkiem skuteczności czynności procesowej (wniesienia odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania.
Uchybienie ustawowemu terminowi do wniesienia środka zaskarżenia powoduje bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność zaskarżonego postanowienia. Każde uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje, że organ wyższego stopnia ma obowiązek stwierdzić to uchybienie, wydając postanowienie przewidziane w art. 134 kpa, chyba, że strona wnosi o przywrócenie uchybionego terminu stosownie art. 58 kpa oraz następnych i wniosek ten zostanie uwzględniony. Rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego po terminie stanowiłoby rażące naruszenie prawa i postanowienie takie dotknięte byłoby wadą nieważności.
Podsumowując, Minister stanął na stanowisku, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co wywołuje skutek w takiej postaci, że przedmiotowy wniosek jest bezskuteczny.
Na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W.O. W jej uzasadnieniu przedstawił swoje stanowisko dotyczące wadliwości decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2010 r., którą organ ten odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący przedstawił swoją trudną sytuację życiową, rodzinną, mieszkaniową i zdrowotną. Wniósł o "zwrot mojej własności, bo chce mieć gdzie zamieszkać póki jeszcze żyję". Skarżący wyjaśnił, że zaskarżenie postanowienie z dnia [...] lipca 2019 r. otrzymał w dniu [...] lipca 2019 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.
Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 134 kpa. Zgodnie z jego treścią organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Zgodnie zaś z treścią art. 127 § 3 w związku z art. 144 kpa, od decyzji (dotyczy to także postanowienia) wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Jak wynika z akt sprawy, postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., którą organ odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skarżący odebrał w dniu [...] grudnia 2013 r., co potwierdza zwrotne poświadczenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy. Postanowienie to zawierało prawidłowe pouczenie o prawie zwrócenia się strony z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Siedmiodniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoczął zatem swój bieg dnia [...] grudnia 2013 r. i upłynął on w dniu [...] grudnia 2013 r. (poniedziałek).
Swój wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący złożył natomiast w dniu [...] marca 2019 r., czyli ponad [...] lat później. Oznacza to, że niewątpliwie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony z przekroczeniem ustawowego 7-dniowego terminu.
W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 127 § 3, art. 141 § 2 kpa oraz art. 144 kpa od postanowienia wydanego w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w rozpatrywanej sprawie winien był być wniesiony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie.
Termin do wniesienia środka zaskarżenia (w rozpatrywanej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest terminem ustawowym, a więc nie może on być przedłużany lub skracany przez organ administracji publicznej, jest terminem procesowym obliczanym według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz terminem zawitym, którego upływ organ uwzględnia z urzędu. Wniesienie środka zaskarżenia po terminie, jeżeli wnoszący odwołanie nie zwrócił się równocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia (art. 58 § 2 kpa), powoduje, że organ orzekający jest obowiązany wydać postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia, ponieważ w tej sytuacji dotyczy on orzeczenia, które uzyskało już przymiot ostateczności. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie może przystąpić do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia. W takiej sytuacji organ nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 kpa.
Podkreślić przy tym należy, że rozpatrzenie przez organ środka zaskarżenia wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Oznacza bowiem weryfikację decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości wynikającej z art. 16 § 1 kpa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 330/99, niepubl.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w [...] z 18 października 1995 r. sygn. akt SA/Gd 2865/94, niepubl.).
Skoro, jak wynika z akt sprawy, skarżący przekroczył ustawowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu wraz z uprawdopodobnieniem, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 kpa), to prawidłowo Minister orzekł, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co musiało skutkować wydaniem postanowienia na mocy art. 134 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.