Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. P. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy [...] z dnia [...] lipca 2004 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2004 r. A. P. wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.
Decyzją nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy [...] - działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] - odmówił przyznania A. P. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na córkę E. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia ustawowo określonych wymogów.
Od decyzji powyższej odwołał się A. P. podnosząc m.in., że do dochodów wliczona została ulga budowlana w wysokości [...] zł, którą udzielono mu w 2002 r. Wskazał, iż ze swojej renty i z renty córki wydaje około 50 % na lekarstwa, zaś po opłaceniu wszystkich opłat pozostaje mu około 400 zł na bardzo skromne życie dla dwóch osób.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, co następuje:
Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, to jest zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Przepis art. 23 ust. 3 tej ustawy stanowi, że ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek uprawnionych osób. Zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku (rodzinnego (Dz. U. Nr 45, poz. 433) wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, wedle określonego wzoru. Przepis art. 23 ust. 4 powołanej ustawy wskazuje jakie dokumenty należy dołączyć do wyżej wymienionego wniosku.
Jak wynika z akt sprawy A. P. wystąpił w dniu [...] czerwca 2004 r. z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego. Do wyżej wymienionego wniosku załączył wymagane dokumenty, o których mowa w art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści wyżej wymienionego wniosku wynika, iż skarżący jest wdowcem, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z [...]-letnią córką E. Ustalając stan faktyczny organ pierwszej instancji stwierdził, iż wnioskodawca nie spełnia ustawowo określonych warunków do uzyskania zasiłku rodzinnego na swoje dziecko wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje rodzicom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. Jak ustalił organ pierwszej instancji w przypadku rodziny skarżącego jej dochód w przeliczeniu na osobę wynosi [...]zł. Przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. (art. 3 pkt 10 w związku z art. 24 ust.
1) uwzględnia się przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uzyskany w 2002 r., a w okresie zasiłkowym od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. uwzględnia się przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uzyskany w 2004 r.
Rozpatrując wniosek skarżącego organ pierwszej instancji miał na uwadze dyspozycję art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, w myśl którego w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu (tj. 43 zł) przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał on w poprzednim okresie zasiłkowym. W rozpatrywanej sprawie przepis ten nie mógł być zastosowany, gdyż dochód rodziny skarżącego przekraczał kwotę uprawniającą jego rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny. Przeciętny miesięczny dochód rodziny skarżącego, to jest [...]zł przekraczał granicę dochodu zwielokrotnioną stosownie do liczby członków rodziny (tj. [...] zł x 2 =[...] zł) o [...]zł (tj. [...]–[...] zł = [...]zł). Kwota przekroczenia jest zatem wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego – [...] zł. obowiązującej w okresie zasiłkowym od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. W konsekwencji, w przypadku skarżącego nie zostały spełnione warunki uprawniające do zasiłku rodzinnego.
W świetle powyższych rozważań uznano, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, zwłaszcza wobec nie stwierdzenia w działaniu organu pierwszej instancji uchybień bądź naruszeń przepisów normujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. P. zarzucił, że powyższa decyzja jest bardzo krzywdząca dla niego i jego córki. Skarżący otrzymuje miesięcznie [...] zł, a jego córka [...] zł z tytułu renty, łączny miesięczny dochód rodziny od trzech lat wynosi [...] zł. Powodem odmowy przyznania zasiłku była okoliczność, że A. P. otrzymał ulgę budowlaną w kwocie [...] zł, co zwiększyło wyliczony przez organ dochód, a co i tak zostało wykorzystane na potrzeby budowy, nie na utrzymanie rodziny. Skarżący przedstawił w skardze swoja sytuację zdrowotną, podał że na podstawowe wydatki rodziny przeznacza miesięcznie [...] zł, pozostaje [...] zł na życie dla dwojga osób. Nie jest więc zrozumiałe, że w takiej sytuacji jego rodzina ma być pozbawiona zasiłku rodzinnego i dodatków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu uchybienia organów stwierdzone przy rozpoznawaniu skargi. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej, doszło bowiem do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a które nie zostało objęte zarzutami skargi.
Wniosek A. P. z dnia [...] czerwca 2004 r. dotyczył ustalenia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) prawa do zasiłku rodzinnego na córkę E. P. oraz dodatków do tego zasiłku: z tytułu samotnego wychowywania dziecka i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Natomiast art. 5 ust. 3 ustawy przewidywał, że w przypadku, gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Na podstawie art. 8 pkt 4 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o ile spełnione zostały przesłanki określone w art. 12 ust. 1 lub 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast art. 14 ustawy reguluje kwestie dotyczące dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.
Rozpatrując wniosek skarżącego w pierwszej kolejności należało wyjaśnić, czy wnioskodawca spełniał kryteria dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku rodzinnego. Organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny w trybie określonym w art. 47 ust. 2 ustawy opierając się na zaświadczeniu o dochodzie wydanym w dniu [...] maja 2004 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Ponieważ miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...]zł, a więc przekroczył kwotę określoną w art. 5 ust. 1 omawianej ustawy zasadnie przyjęto, że nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Nie można natomiast zgodzić się z wykładnią art. 5 ust. 3 ustawy, w wyniku której odmówiono przyznania zasiłku rodzinnego w trybie określonym w tym przepisie.
Zgodnie z zawartą tam regulacją w przypadku, gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym.
Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie podziela przyjętego w kwestionowanej decyzji rozumienia użytego w art. 5 ust 3 ustawy pojęcia "dochód rodziny" jako przeciętny miesięczny łączny dochód wszystkich członków rodziny.
Za przyjętym przez organy rozumieniem wskazanego pojęcia mogłaby przemawiać definicja "dochodu rodziny" zawarta w art. 3 pkt 2 ustawy, gdzie wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednakże pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 5 ust. 3 ustawy nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 5 ust. 1 ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zasiłku rodzinnego. "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 5 ust. 3 winien być rozumiany jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, o którym mowa w art. 5 ust.
1. Za celowością takiej interpretacji przemawia umiejscowienie obu unormowań w jednym artykule ustawy regulującym zasady przyznawania zasiłku rodzinnego, a więc wzgląd na wewnętrzną spójność aktu prawnego. Skoro w ust. 3 mowa jest o przypadku, gdy wskazany tam dochód przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, to dochód ten winien być ustalony w ten sam sposób jak przy ustalaniu spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy. Dodatkowo zauważyć trzeba, że zastosowana przez organy administracji publicznej rozpatrujące wniosek skarżącego interpretacja art. 5 ust. 3 prowadzi do naruszenia zasady równości. Szczególnie uprzywilejowaną pozycję przy przyjętym rozumieniu tego przepisu uzyskuje osoba ucząca się, zaś w przypadku rodzin następuje również niczym nieuzasadnione zróżnicowanie ich sytuacji w zależności od liczebności danej rodziny. Takie skutki daje przyjęcie rozumienia pojęcia "dochód rodziny" użytego w tym przepisie w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 5 ust. 1 ustawy, co nie wydaje się być zamierzone przez ustawodawcę.
Wskazane wyżej naruszenie przepisów prawa materialnego i w konsekwencji błędne ustalenie "dochodu rodziny" skarżącego na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej.
Ponownie rozpatrując sprawę organy winny uwzględnić powyższe wytyczne i ustalić w sposób wskazany w wyroku dochód rodziny skarżącego na użytek regulacji zawartej w art. 5 ust. 3 ustawy, a następnie rozstrzygnąć wniosek w zakresie każdego z dochodzonych świadczeń.
Z podniesionych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.