Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty G. z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu na rzecz H.Z. – jako byłego właściciela nieruchomości - położonej w G., oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...], o powierzchni [...] m2, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydziału Spraw Wewnętrznych w W. z dnia [...] marca 1968 r., nr [...].
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
H.Z. w 1992 roku wystąpił do Urzędu Rejonowego w P. o zwrot opisanej na wstępie nieruchomości wywłaszczonej w/w orzeczeniem z dnia [...] marca 1968 roku, oznaczonej jako działka [...] o powierzchni [...] ha, z przeznaczeniem pod budowę Centrali [...] - zgodnie z lokalizacją szczegółową Nr [...] z dnia [...] września 1966 roku, wydaną przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury PPRN w G. W wyniku podjętego postępowania wyjaśniającego ustalono, że faktycznie nieruchomość nie została w całości zużyta na cel warunkujący jej wywłaszczenie. W związku z powyższym Urząd Rejonowy w P. pismem z dnia 21 września 1992 roku, nr [...] powiadomił Urząd Miasta G. o toczącym się postępowaniu o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości a nadto zgromadził niezbędne dokumenty, służące do wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości.
Wydanie decyzji uwzględniającej wniosek okazało się jednak niemożliwe, gdyż przedmiotowa nieruchomość, która po wywłaszczeniu stała się własnością Gminy w G. (decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r.) - w oparciu o Uchwałę Rady Miejskiej w G. Nr [...] z dnia [...] maja 1993 roku, podjętą w czasie toczącego się postępowania o zwrot nieruchomości, została zamieniona w drodze umowy sporządzonej w trybie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1993 roku Rep. A nr [...]. Stronami w/w umowy były Gmina G. i Spółdzielnia Techniczno - Usługowa w G., przy czym przy akcie Spółdzielnię reprezentował m. in. Zastępca Prezesa Spółdzielni F.T., który to mocą kolejnego aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1993 roku, nr Rep. A [...] wraz z żoną B.T. kupił od Spółdzielni Techniczno - Usługowej w G. przedmiotową nieruchomość.
Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] listopada 1997 roku sygn. akt [...] C [...] umowa zamiany nieruchomości z dnia 30 sierpnia 1993 roku została uznana za nieważną. Orzeczenie to stało się prawomocne wobec zmiany przez Sąd Najwyższy wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia z dnia [...] kwietnia 1998 r., sygn. akt [...]. Sąd Apelacyjny bowiem zmienił wyrok Sądu I instancji i powództwo oddalił.
Uwzględniając jednak zarzuty kasacji wspomnianym wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2001 r. w sprawie o sygnaturze akt [...] Sąd Najwyższy oddalił apelację złożoną przez Spółdzielnię Techniczno - Usługową w
G. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. Następnie Starosta G. – działający jako statio fisci Skarbu Państwa - wniósł pozew do Sądu Rejonowego w G. o unieważnienie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1993 roku mocą którego Spółdzielnia Techniczno - Usługowa w G. sprzedała m. in. działkę nr [...] o powierzchni [...] ha na rzecz F. i B.T.
Wyrokiem z dnia [...] lutego 2003 roku sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w
G. powództwo to oddalił a następnie Sąd Okręgowy w P., złożoną apelację Starosty G. również oddalił. Także wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2004 r., sygn. akt I CK 638/03 została oddalona kasacja Skarbu Państwa.
Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy stwierdził, że decyzja z dnia [...] lipca 2004 r. Starosty G. orzekająca o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości i powołująca się na przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) była prawidłową.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
W myśl jednak art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Wprawdzie postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości zostało wszczęte na wniosek w 1992 roku, ale z odpisu Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Ksiąg Wieczystych wynikało, że w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości dziale [...] w/w księgi ujawnieni zostali jako jej właściciele
F. i H. małż. T na prawach wspólności ustawowej - na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1993 r.
Mając zatem na uwadze przepis art. 229 cyt. wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami organ stwierdził, że zarówno fakt sprzedaży jak i ujawnienie prawa własności w księdze wieczystej na rzecz F. i H. małżonków T. wyłączało możliwość dochodzenia w obecnym stanie roszczenia o zwrot nieruchomości przez H.Z.
Odnosząc się zaś do zarzutów odwołującego się, sprowadzających się do stanowiska, że decyzja organu I instancji była sprzeczna z prawem, ponieważ wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2001 r. uznano za nieważną umowę zamiany działki nr [...] a następnie w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 maja 2004 r. Sąd ten stwierdził m.in. że umowa sprzedaży działki na rzecz małżonków T. zawarta dnia [...] grudnia 1993 nie przeniosła na kupujących prawa własności i jest bezskuteczną Wojewoda zauważył, iż powyższe pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Starostę G. nie był bowiem zobowiązanym ani uprawnionym do wystąpienia do sądu o uzgodnienie treści księgi wieczystej, bowiem w tego rodzaju sprawie z powództwem może wystąpić każdy, ale jedynie jeśli ma w tym interes prawny, na co wskazał również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2004 r.
Zdaniem organu w konkretnej sprawie to nie Starosta, lecz skarżący ma interes prawny/ jest nim roszczenie o zwrot nieruchomości, której został pozbawiony / i to on powinien być inicjatorem postępowania sądowego o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi do Sądu, którą wniósł H.Z. Skarżący zarzucił Staroście G. błąd w wytoczeniu powództwa o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości i domagał się, aby Skarb Państwa wystąpił do Sądu z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, iż wobec sprzedaży przedmiotowego gruntu w 1993 r. i ujawnieniu w księdze wieczystej osób nabywców w dniu 2 września 1994 r. zachodziły podstawy do umorzenia postępowania objętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, a zarzuty skarżącego dotyczące wystąpienia do sądu z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej nie mają wpływu na treść zapadłych w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięć.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu przy tym sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w ocenie swojej Sąd nie jest ograniczony zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze.
W związku z powyższym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają w istotny sposób przepisy procedury administracyjnej.
W tym kontekście niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, których zasadność na tym etapie sprawy nie mogła być jeszcze przedmiotem oceny Sądu, należało podnieść, że nie wszystkie osoby, których interesu prawnego dotyczyło przedmiotowe postępowanie o zwrot nieruchomości brały w nim udział.
Sprawa prowadzona przed sądem cywilnym o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu [...] grudnia 1993 r. zakończyła się prawomocnym oddaleniem powództwa co oznacza, że umowa ta jest cały czas ważna. Okoliczność, iż w uzasadnieniu wyroków sądów wyrażono pogląd, że umowa ta jest bezskuteczną, co może być stwierdzone w odrębnym postępowaniu np. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie stanowi jednak prawomocnego rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawie i nie stanowi zatem podstawy do wykreślenia z księgi wieczystej nazwiska B. i F. T. - wpisanych jako właścicieli w/w nieruchomości.
W związku z powyższym osoby te mają z całą pewnością interes prawny by uczestniczyć w niniejszym postępowaniu na prawach strony. Znamiennym jest przy tym, że pierwsze decyzje organu w tym postępowaniu (o odmowie zwrotu nieruchomości), wydane jeszcze przed wniesieniem pozwu o stwierdzenie nieważności umowy zamiany zawartej w dniu [...] sierpnia 1993 r. jak również decyzje organu II instancji uchylające je, zostały doręczone także Spółdzielni Techniczno – Usługowej w G., która w tamtym okresie czasu figurowała w księdze wieczystej jako właściciel gruntu i do momentu prawomocności wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] listopada 1997 r. uznającego powyższą umowę zamiany za nieważną, traktowana była jako właściciel nieruchomości, a następnie jej zbywca.
Niezależnie zatem od zasadności podniesionych w skardze zarzutów Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo bowiem nie zostały doręczone małżonkom T., którzy winni brać udział w postępowaniu zwrotowym. Dopiero przeprowadzenie postępowania z udziałem w/w osób i zapewnienie im możliwości zajęcia w sprawie stanowiska umożliwiać będzie merytoryczną ocenę ewentualnej przyszłej skargi. Przesądzanie bowiem powyższych kwestii przed wypowiedzeniem się osób, które mają do tego prawo choć takiej możliwości do tej pory nie miały, naruszało by ich pozycje procesową w postępowaniu.
Mając zatem na uwadze, iż obie wydane w tej sprawie decyzje naruszają przepisy art. 6, 8, 10 i 28 k.p.a. Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji wyroku zasądzając jednocześnie od organu koszty nieopłaconej pomocy prawnej na rzecz pełnomocnika skarżącego.