Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] sierpnia 2016 roku [...], działający w imieniu własnym i [...] działająca w imieniu własnym oraz jak pełnomocnik [...] (Skarżący), sprecyzowanym pismem z dnia [...] września 2016 roku, wystąpili o wypłatę odszkodowania lub przydzielenie działki zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...], pochodzącą z księgi hipotecznej "[...]" działka nr [...], ozn. obecnie jako działka [...] z obrębu [...].
Skarżący pismem z [...] grudnia 2018 roku o sprecyzowali swoje roszczenie i wnieśli o wypłatę odszkodowania za powyższą nieruchomość uwzględniając aktualne ceny rynkowe.
Decyzją z [...] lutego 2019 roku, Prezydent [...] (Prezydent) umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe wskazując, iż w obrocie prawnym istnieje wiążąca organ decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] czerwca 1969 roku, na mocy której zostało ustalone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] o powierzchni [...] na rzecz nieustalonych właścicieli w wysokości [...].
Prezydent ustalił, że działka nr [...] o powierzchni [...], pochodząca z księgi wieczystej "[...]", została nabyta przez [...] aktem notarialnym z dnia [...] października 1943 roku nr [...] i była jedną z kilku działek ujętych w tymże akcie.
Na podstawie analizy archiwalnych akt wywłaszczeniowych ustalono, że nieruchomość pochodząca z w/w księgi wieczystej, na którą składały się działki nr [...], stanowiąca własność nieustalonych właścicieli została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1967 roku, z przeznaczeniem pod budowę zakładu dla dzieci upośledzonych. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość miało zostać ustalone w odrębnej decyzji.
Wydział Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej przeprowadził postępowanie mające na celu ustalenie wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W toku postępowania przesłuchano syna [...] – [...]. Jak wynika z treści protokołu z [...] listopada 1967 roku, [...] uprzedzony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wskazał że [...] był właścicielem działki nr [...] i na mocy postanowienia o nabyciu praw do spadku po zmarłej [...], działka ta stanowiła własność jego i jego brata, [...]. Do akt sprawy dołączono akt notarialny z dnia [...] października 1943 roku, nr Rep. [...], na mocy którego [...] w drodze zniesienia współwłasności stał się właścicielem m.in. działek nr [...], oraz postanowienie Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] lipca 1955 roku, sygn. akt [...] o stwierdzeniu praw do spadku po zmarłym [...]. [...] zeznał, iż do innych działek nie rości żadnych pretensji.
W dniu [...] listopada 1967 roku spadkobiercy [...] – [...] uprzedzeni o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań oświadczyli, że nie posiadają i nie posiadali żadnej innej nieruchomości położonej w [...] poza działką [...] o powierzchni [...]. Prezydent wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania przez Wydział Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej przesłuchano [...], który wskazał, że [...] część swoich działek sprzedał.
Prezydent analizując zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy ustalił, że decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1967 roku zostało ustalone odszkodowanie za działkę nr [...] dla [...] w wysokości po [...] dla każdego z nich.
Mając na uwadze powyższe dowody, w szczególności zeznania i oświadczenia synów [...], oraz powstały w drodze postanowienia [...] w dniu [...] stycznia 1963 roku Zbiór Dokumentów dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...], organ pierwszej instancji uznał, że zachodzi duże prawdopodobieństwo, iż [...] na dzień wywłaszczenia nie był już właścicielem działki nr [...]. Co prawda w aktach sprawy nie ma dokumentu potwierdzającego sprzedaż działki nr [...], jednak złożone oświadczenia synów [...] wskazują jednoznacznie, że byli oni właścicielami tylko jednej działki – nr [...]. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy był w ocenie Prezydenta niewątpliwie fakt, iż synowie zmarłego w latach 90 tych zgłaszali roszczenia co do wywłaszczonej nieruchomości w części dotyczącej działki nr [...], co było podstawą do wnioskowania, że pozostałe działki były już przedmiotem obrotu prawnego i nie stanowiły na dzień wywłaszczenia własności [...].
Prezydent wskazał następnie, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] czerwca 1969 roku, na mocy której zostało ustalone odszkodowanie za wywłaszczoną działkę nr [...] o powierzchni [...] w wysokości [...] na rzecz nieustalonych właścicieli. W decyzji podkreślono, że "spadkobiercy [...] nie roszczą pretensji do w/w działki".
Prezydent podkreślił, że decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym nadal i wiąże tak długo, dopóki nie zostanie uchylona lub zmieniona. Wyjaśnił, że z tego powodu nie może orzec o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za tą samą nieruchomość, co do której zapadła już wcześniej ostateczna decyzja. Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. ponowne wydanie decyzji w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną jest dotknięte sankcją nieważności.
Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 105 §1 k.p.a, zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracyjni publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżących, Wojewoda [...] (Wojewoda) decyzją z [...] czerwca 2020 roku utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ powołał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Wojewoda podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, iż przedmiotem postępowania jest nieruchomość stanowiąca aktualnie działkę nr [...] i część działki nr [...] z obrębu [...], które odpowiadają dawnej działce nr [...] z księgi hipotecznej "[...]". Uznał również za prawidłowe ustalenie, iż decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] czerwca 1969 roku ustalone zostało odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] na rzecz nieustalonych właścicieli.
Organ odwoławczy uznał, iż prawidłowo ustalono, że spadkobiercy [...] – jego synowie [...] decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1967 roku za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] otrzymali odszkodowanie w wysokości po [...] i że nie rościli prawa do pozostałych działek.
Organ odwoławczy przyjął, iż żądanie Skarżących ustalenia i wypłaty odszkodowania zostało zgłoszone w 2016 roku, kiedy nie obowiązywała już ustawa wywłaszczeniowa z 1958 roku, na mocy której zostało objęte prawo własności działki nr [...], a jej rolę przejęła ustawa o gospodarce nieruchomościami. Wyjaśnił, że ustalenie odszkodowania w takim stanie rzeczy może nastąpić jeżeli obecnie obowiązujące przepisy prawa przewidują przyznanie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości w przeszłości. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, polegających na objęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Organ drugiej instancji zauważył więc, że dopuszczając potencjalną możliwość wydania w niniejszej sprawie przez Prezydenta odrębnej decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, należało najpierw ustalić, czy odszkodowanie za przejęty grunt nie zostało już ustalone i wypłacone odszkodowanie.
Wojewoda analizując dokładnie zebrane dowody jednoznacznie stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ w niniejszej sprawie zostało już ustalone odszkodowanie w drodze decyzji. Zatem organ pierwszej instancji nie był uprawniony do oceny prawidłowości tejże decyzji. Ustalenie w toku postępowania, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżących zapadła już ostateczna decyzja wykluczyło możliwość prowadzenia dalszego postępowania i doprowadziło do konieczności umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli do tutejszego sądu skargę. Wskazali w niej, że nie zgadzają się umorzeniem postępowania, ponieważ decyzja nie została podjęta na podstawie rzeczywistych faktów udokumentowanych aktami kupna, lecz na podstawie dowolnej, "domniemanej" interpretacji spraw pracownika urzędu. Ponadto nie zaproponowano Skarżącym innych możliwości np. w postaci działek zastępczych jako tytułem rekompensaty.
W odpowiedz na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przedmiotowa sprawa jest następstwem wniosku Skarżących o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [...] pochodzącą z księgi hipotecznej "[...]" oznaczoną obecne jako działka [...] z obrębu [...].
Na wstępie wskazać należy, że przepisy art. art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami mają zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co oznacza obowiązek uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. (przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dotyczy to jednak spraw, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu, mimo że przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały.
Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest fakt wydania decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1967 roku wywłaszczającej działki nr [...], objęte księgą wieczystą "[...]" z przeznaczeniem pod budowę zakładu dla dzieci upośledzonych. Jak jednak ustaliły organy obu instancji, Prezydium Rady Narodowej [...] decyzją z [...] czerwca 1969 roku, ustaliło odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] o powierzchni [...] na rzecz nieustalonych właścicieli w wysokości [...].
Oznacza to, że sprawa dotycząca ustalenia odszkodowania została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną.
Skoro kwestia ustalenia odszkodowania została już ustalona ostateczną decyzją administracyjną brak jest podstaw do prowadzenia kolejnego postępowania administracyjnego mającego na celu ponowne ustalenie prawa do odszkodowania,. Prawidłowo zatem organy obu instancji uznały, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, co skutkuje koniecznością wydania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. decyzji o umorzeniu postępowania. Dopóki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] czerwca 1969 roku nie jest możliwe prowadzenie kolejnego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania.
Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że zarówno w decyzji wywłaszczającej jak i w decyzji ustalającej odszkodowanie za działkę nr [...] mowa była o nieustalonych właścicielach. Następcy prawni [...] w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji ustalającej odszkodowanie za działkę nr [...] wskazywali, że nie mają innych nieruchomości. W toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] czerwca 1969 r. ustalono również, że następcy prawni [...] nie roszczą praw do działki nr [...].
Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy zakończonej wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, księga wieczysta [...] została zniszczona. W toku obecnie prowadzonego postępowania nie zostały przedstawione żadne dokumenty potwierdzające, by na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej prawo własności działki nr [...] przysługiwało Skarżącym lub ich poprzednikom prawnym.
Sąd nie podziela argumentów Skarżących o wydaniu decyzji na podstawie dowolnie ustalonego stanu faktycznego.
Organy obu instancji przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe. Na podstawie tak przeprowadzonego postępowania ustaliły że wydana została decyzja odszkodowawcza dotycząca działki nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1967 roku zostało na mocy której ustalone zostało odszkodowanie za tę działkę [...] (następców prawnych [...]) w wysokości po [...] dla każdego z nich. Następnie, [...] czerwca 1969 r. Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wydało decyzję ustalająca odszkodowanie za działkę nr [...] na rzecz nieustalonych spadkobierców.
Rzeczywiście, organ pierwszej instancji uznał, że prawdopodobne jest, iż na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej, [...] nie był już właścicielem działki nr [...]. Prezydent wyjaśnił, że świadczą o tym w szczególności zeznania synów [...], którzy pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wskazali, że nie mają innej działki oprócz działki nr [...]. Jednak ani organ pierwszej ani też organ drugiej instancji nie zakwestionował treści aktów notarialnych na podstawie których [...] nabył prawo własności działek pochodzących z księgi wieczystej "[...]". Podstawą umorzenia postępowania było ustalenie, że wydana już została jedna decyzja ustalająca wysokość odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
W tej sytuacji, uznając że decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.