Uzasadnienie
W piśmie z 1 lipca 2022 r. U. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 705/17. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania, w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, wniosku skarżącej o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położną w [...], oznaczoną jako "[...]" oraz jako "[...]" nr rej. hip. [...] zwaną "[...]". Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy został doręczony Prezydentowi m.st. Warszawy w dniu 11 lipca 2018 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie Prezydent m.st. Warszawy został już dwukrotnie ukarany grzywną za niewykonanie powyższego wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r. Najpierw wyrokiem z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1836/19 Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 2000 zł stwierdzając, że bezczynność polegająca na niewykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał skarżącej sumę pieniężną w kwocie 500 zł. W drugim wyroku z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1993/20 Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 3000 zł i stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2000 zł.
W przedmiotowej skardze skarżąca wniosła o: 1) wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości co najmniej 10.000 złotych;
- 2) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 15.000 złotych;
- 3) stwierdzenie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4) rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa;
- 5) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jej oddalenie wskazując, że w sprawie są podejmowane czynności zmierzające do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego. Wskazał przy tym, że nieostatecznym postanowieniem z dnia 12 lipca 2022 r. nr 287/SD/2022 zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej wniosku L. W. z dnia 30 lipca 1985 r. o przyznanie odszkodowania za dawną nieruchomość położoną w [...] ozn. hip. "[...]" nr rej. hip. [...], zlokalizowaną w rejonie ulicy [...] i [...], ponowiony wnioskiem R. W. z dnia 3 lutego 1992 r., doprecyzowanym pismem z dnia 6 marca 2016 r. (data wpływu do urzędu 13 marca 2017 r.) złożonym przez U. K., M. K., J. K. i R. W., reprezentowanych przez r. pr. J. B., wnioskiem R. W. z dnia 25 września 1995 r., sprecyzowanym pismem z dnia 10 sierpnia 2021 r. złożonym przez U. K., M. K., J. K., L. W. i A. W., reprezentowanych przez r. pr.
J. B. oraz wnioskiem U. K., M. K., J. K. i R. W. reprezentowanych przez r. pr. J. B. z dnia 15 maja 2017 r., do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku R. W. z dnia 1 marca 1991 r. oraz wniosku R. W. z dnia 2 października 1995 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] ozn. hip. "[...]", rej. hip. Nr [...] w części obejmującej działkę nr [...] z obrębu [...]. Przedmiotowe postanowienie organ wydał na podstawie art. 11 ust. 1 i art. 4 pkt 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 97 § 1 pkt 4 kpa.
Ponadto Prezydent wniósł o nierozpoznawanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Rozpoznawana skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ppsa". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w tym przepisie, stosownie do art. 154 § 6 ppsa, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Uwzględniając skargę sąd, w myśl art. 154 § 7 ppsa, może ponadto przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 705/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], oznaczoną jako "[...]" oraz jako "[...]" nr rej. hip. [...] zwaną "[...]", w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności wraz z aktami sprawy wpłynął do organu 11 lipca 2018 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem przez Sąd termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana.
W konsekwencji upłynął on bezskutecznie 11 października 2018 r. Wyrokiem z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1836/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi grzywnę w wysokości 2000 złotych za niewykonanie wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r. oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 500 złotych. Kolejnym wyrokiem z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1993/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył organowi grzywnę w kwocie 3000 złotych i stwierdził, że bezczynność Prezydenta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2000 złotych. Odpis wyroku z dnia 18 marca 2021 r. ze stwierdzeniem prawomocności wpłynął do organu 29 września 2021 r. Pismem z 29 października 2021 r. skarżąca wezwała organ do wykonania wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia wniesienia rozpoznawanej skargi organ wyroku nie wykonał.
Dopiero po wniesieniu skargi Prezydent m.st. Warszawy zawiesił postępowanie postanowieniem z dnia 12 lipca 2022 r., które jest ostatnią i jedyną odnotowaną w aktach sprawy czynnością organu. Oznacza to, że przez cztery lata i sześć miesięcy – licząc od 11 października 2018 r. do kiedy wyrok z dnia 25 kwietnia 2018 r. powinien być wykonany – organ pozostawał przy wykonywaniu powyższego wyroku w stanie bezczynności, która w tych okolicznościach przybiera postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, w tym przede wszystkim narusza w ten sposób przepisy art. 153 ppsa i art. 286 § 2 ppsa w zw. z art. 12 kpa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez niewykonywanie czynności albo wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny.
Nie sposób bowiem usprawiedliwić tak znacznej zwłoki – czterech lat i sześciu miesięcy – w wykonaniu prawomocnego wyroku i to mimo dwukrotnego wymierzenia już z tego tytułu organowi grzywny – skomplikowanym charakterem zawisłej przed nim sprawy administracyjnej czy niekompletnością materiału dowodowego. To z kolei czyni zasadnym żądanie wymierzenia organowi kolejnej grzywny z tytułu niewykonywania prawomocnego wyroku. Uzasadnia także nałożenie nań dodatkowej sankcji w postaci przyznania na rzecz skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości 4000 złotych, adekwatnej zdaniem Sądu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Ten jej wymiar, w powiązaniu z grzywną w wysokości 8000 złotych, winien przy tym skłonić organ do zaniechania dalszego naruszania prawa.
Niewykonywanie wyroków sądów – niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych – w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i § 7 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zdanie drugie ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punktach 1-3 wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy, przy czym na sumę kosztów zasądzonych w punkcie 4. sentencji wyroku składa się kwota 200,-zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi i wysokość kosztów zastępstwa procesowego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w kwocie 480,-zł, ustalona na podstawie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).
Sąd rozpoznał skargę na rozprawie w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.).