Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [..] marca 2011 r. nr [...], utrzymał w mocy poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] grudnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o sprostowaniu postanowienia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego.
Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] grudnia 1977 r., Naczelnik Gminy w Z. na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność A. M. Powyższa decyzja postanowieniem Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] stycznia 1979 r., została na podstawie art. 105 § 1, 2 i 3 k.p.a., sprostowana poprzez wskazanie, że powierzchnia przejętego na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego stanowiła [...] ha, a nie [...] ha.
Wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia wystąpiła następczyni prawna A. M. – T. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2010 r. odmówił stwierdzenia nieważności wskazanego wyżej postanowienia o sprostowaniu, uznając, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] grudnia 2010 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że sprostowanie wady orzeczenia poprzez doprecyzowanie łącznej powierzchni przejmowanych gruntów nie miało wpływu na rozstrzygnięcie zawarte w wydanej przez Naczelnika Gminy w Z. decyzji z dnia [...] grudnia 1977 r. Nr [...]. W punkcie pierwszym w/w decyzji wskazano bowiem, że przejęciu podlega gospodarstwo rolne położone we wsi T., zapisane w rejestrze gruntów wsi T. pod numerem [...], [...], stanowiące własność A. M. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z rejestru gruntów nr [...] wynika natomiast, że A. M. i jej mąż A. M. byli właścicielami gospodarstwa w skład którego wchodziły działki: nr [...] nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha oraz [...] udziału w działce nr [...] o pow. [...] ha. (poz. rejestrowa nr [...]). Z w/w dokumentu wynika ponadto, że A. i A.małż. M.posiadali udział [...] we wspólnocie gruntowej wsi T. o pow. [...] ha oraz udział [...] we wspólnocie leśnej wsi T. o pow. [...] ha.
Z powyższego wynikało zatem, że sprostowaniem objęto okoliczność, która nie była sprzeczna z dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi, zaś samo sprostowanie, nie zmieniało i nie rozszerzało rozstrzygnięcia wyrażonego w decyzji z dnia [...] grudnia 1977 r. Nr [...], było również zgodne z wnioskiem byłej właścicielki złożonym do protokołu z dnia 10 listopada 1977 r.
Organ podkreślił również, że o braku zasadniczego znaczenia dokonanego postanowieniem z dnia [...] stycznia 1979 r. sprostowania, świadczy również fakt, że nawet w przypadku nie uwzględniania przez Naczelnika Gminy w Z. w decyzji z dnia [...] grudnia 1977 r. Nr [...] posiadanych przez A. M. udziałów w wspólnocie leśnej oraz wspólnocie gruntowej, udziały te w myśl art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. Nr 28, poz. 169), w przypadku zbycia wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego przez uprawnionego do udziału we wspólnocie (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie), przechodziły na nabywcę gospodarstwa tj. na rzecz Skarbu Państwa.
Na powyższe postanowienie T. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi naruszenie art. 113 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni tegoż przepisu polegającej na nieuzasadnionym uznaniu, iż oczywistą omyłką pisarską jest wpisanie obszaru przejętego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, a nie [...] ha, podczas, gdy powyższa korekta była merytoryczną zmianą decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 807/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011 r. oraz poprzedzającego go postanowienia tegoż organu z dnia [...] grudnia 2010 r., z uwagi na wydanie obu orzeczeń przez organ niewłaściwy w sprawie w myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2233/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia NSA wskazał, że sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż właściwym do weryfikacji decyzji ostatecznych orzeczeń wydawanych wcześniej w pierwszej instancji jest wojewoda. Organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) jest bowiem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie tego samego organu z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] stycznia 1979r. nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki w decyzji z dnia [...] grudnia 1977r. przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi T. o pow. [...]ha, stanowiące byłą własność A. M.. Sprostowanie polegało na wpisaniu w decyzji:
- a) "obszar wynosi [...] ha, w tym grunty orne [...] ha, gruntów leśnych [...] ha" w miejsce- "obszar wynosi [...] ha, w tym gruntów rolnych [...] ha, gruntów leśnych [...] ha" c)"wysokość zadłużenia wobec Państwa mającego związek z gospodarstwem wynosi [...] zł oraz wobec jednostek gospodarki uspołecznionej – wynosi zł razem [...]. Wartość gospodarstwa według cen obowiązujących przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych wynosi [...] zł, zadłużenie stanowi 2,8% wartości gospodarstwa" w miejsce – "wysokość zadłużenia wobec Państwa mającego związek z gospodarstwem wynosi [...] zł oraz wobec jednostek gospodarki uspołecznionej –wynosi zł razem [...]. Wartość gospodarstwa według cen obowiązujących przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych wynosi [...] zł, zadłużenie [...] % wartości gospodarstwa." d)"wartość drzewostanu wchodzącego w skład gospodarstwa wynosi [...]" w miejsce – "wartość drzewostanu wchodzącego w skład gospodarstwa wynosi [...] zł."
Organ powołał art. 105 §1 k.p.a. (odpowiadający obecnie art.113 §1 k.p.a.). Stosownie do tego przepisu: "Organ administracji państwowej może z urzędu lub na żądanie strony sprostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach". Zgodnie z brzmieniem dawnego art.105§1 k.p.a., któremu obecnie odpowiada art.113 §1 k.p.a. dopuszczone jest prostowanie przez organ z urzędu lub na wniosek strony błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek, a to oznacza, że organ nie może dokonywać poprawek co do meritum rozstrzygnięcia. Sprostowaniu bowiem podlegają tylko błędy pisarskie i oczywiste omyłki.
Należy wskazać, że błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, a błąd pisarski – widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie niezamierzone opuszczenie wyrazu lub wyrazów, przy czym nie miało to wpływu na merytoryczną treść decyzji. Jeżeli w przepisie tym dopuszczono prostowanie także oczywistych omyłek, to dotyczy to wyłącznie omyłek co do istoty stojących na równi z błędami pisarskimi lub rachunkowymi, a więc takich, które nie mają wpływu na treść wydanej decyzji. W trybie art. 113 § 1 k.p.a. (poprzednio art. 105 § 1 k.p.a.) nie podlegają sprostowaniu błędy i omyłki istotne, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej.
W przedmiotowej sprawie organ sprostował decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa w ten sposób, że zwiększył powierzchnię przejętego gospodarstwa, a w konsekwencji jego wartość jak również wartość drzewostanu i procentową wysokość jego zadłużenia. W ocenie Sadu sprostowanie decyzji poprzez zwiększenie powierzchni przejmowanego gospodarstwa rolnego nie może być kwalifikowane jako oczywista omyłka w rozumieniu tego przepisu. Sprostowanie decyzji w takim zakresie przekracza uprawnienie organu z art. 113 § 1 k.p.a.(poprzednio art. 105 § 1 k.p.a.), a to z tego względu zwłaszcza, że w tym trybie nie ma on możliwości korygowania merytorycznej treści swojego rozstrzygnięcia. Nie mogą podlegać sprostowaniu w opisanym wyżej trybie błędy i omyłki istotne czyli takie, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka i wymagają przeprowadzenia dodatkowych badań i ustaleń. W rozpoznawanej sprawie organ dokonując sprostowania decyzji z dnia [...] grudnia 1977r. zmuszony był zaś do przeprowadzenia dodatkowych badań dokumentów zgromadzonych w sprawie dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego w celu ustalenia wielkości przejmowanego gospodarstwa, wyliczenia powierzchni gospodarstwa wynikającego z wielkości udziału we współwłasności jak również ponownego wyliczenia wysokości zadłużenia tego gospodarstwa oraz jego wartości i wartości drzewostanu.
Sprostowanie jednak, jak wskazano wyżej, nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji czy ponownego rozstrzygnięcia w sposób odmienny od pierwotnego, a z taką sytuacją właśnie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
W związku z powyższym należy uznać, ze sprostowanie decyzji poprzez zmianę powierzchni przejmowanego gospodarstwa rolnego oraz ponowne ustalenie jego wartości i wartości drzewostanu oraz wysokości zadłużenia stanowi rażące naruszenie art. 105 § 1 k.p.a.(obecnie art. 113 § 1 k.p.a.), co wyczerpuje dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ naczelny ponownie rozpatrując sprawę niniejszą weźmie powyższe rozważania pod uwagę i wyda rozstrzygnięcie zgodne z prawem.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.