Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty O. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] o odmowie przydzielenia K. R. działki zamiennej lub udzielenia innej rekompensaty za nieruchomość położoną w O. przy ul. [...], oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni [...] m².
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że działka nr [...] w obrębie [...], położona w O. powstała w wyniku podziału działki nr [...], której część oznaczona nr [...] przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Stosownie do art. 5 ust. 3 tej ustawy wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w jego wyniku pozostała część nieruchomości nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wywłaszczenia nie uwzględnił podania K. R. o przejęcie działki nr [...].
Artykuł 113 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, że jeżeli wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkowania wieczystego nabywa się tę część w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z zasadą lex retro non agit przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach nieruchomości wykupionych pod rządami ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Nabycie nieruchomości następuje w drodze umowy, a więc na podstawie czynności cywilnoprawnej. Oznacza to, że także roszczenie z art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter cywilnoprawny i w razie sporu może być dochodzone przed sądem powszechnym.
W tym stanie żądanie przydzielenia działki zamiennej lub innej rekompensaty zostały prawidłowo rozstrzygnięte w decyzji Starosty O. z dnia [...] czerwca 2004 r.
Jeżeli korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, właściciel może żądać od gminy odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo wykupienia nieruchomości lub jej części (art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – Dz. U. Nr 80 poz. 717 ze zm.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. R. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody [...] zarzucając jej naruszenie art. 6, 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 113 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Starosta O. ani Wojewoda [...] nie ustalili, że w rzeczywistości postępowanie administracyjne w przedmiocie wywłaszczenia działki nr [...] zostało wszczęte w dniu, w którym po raz pierwszy złożony został wniosek o objęcie wywłaszczeniem także tej działki. Wniosek ten został złożony w dniu 8 sierpnia 1973 r. W kolejnym piśmie do Starosty O. z dnia 29 maja 2003 r. skarżąca wyraźnie wskazywała, że wniosek o wywłaszczenie działki nr [...] (przydzielenie działki zastępczej) pozostał bez odpowiedzi. Wniosek z 1973 r. został złożony w trybie ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i podlega obecnie rozpoznaniu na podstawie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 113 i następne w związku z art. 233).
Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Artykuł 113 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) stanowi, iż wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość albo jej część. Jeżeli wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości nabywa się tę cześć w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, w zależności od tego, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie.
Oznacza to, że roszczenie wywłaszczonego w zakresie nabycia pozostałej części nieruchomości, spełniającej warunki z art. 113 ust. 3 ustawy, ma charakter cywilnoprawny i jako takie podlega rozpoznaniu w postępowaniu przed sądem powszechnym, a nie w postępowaniu administracyjnym.
Rozpoznając sprawę, która nie należała do właściwości organu administracji publicznej organy naruszyły rażąco art. 1 pkt 1 k.p.a. i w związku z tym zachodzi okoliczność, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem decyzje wydane zostały bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa.
Poza tym należy zauważyć, że powołanie jako podstawy art. 113 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzji Starosty O., a następnie orzeczenie o odmowie "przydzielenia działki zastępczej lub udzielenie innej rekompensaty" w żaden sposób nie mieści się w dyspozycji powołanych przepisów.
Wojewoda [...] zauważa w uzasadnieniu swojej decyzji z [...] września 2004 r., że roszczenie ma charakter cywilnoprawny i w razie sporu może być dochodzone w postępowaniu przed sądem powszechnym, jednak utrzymuje w mocy decyzję pierwszej instancji, co powoduje, że decyzja odwoławcza również wydana została w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Powołane w skardze okoliczności co do konieczności rozpatrzenia wniosku o wywłaszczenie działki nr [...] w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 233) nie znajdują uzasadnienia. Zgodnie z art. 115 ust. 1 tej ustawy wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następuje z urzędu, jeżeli dotyczy nieruchomości wywłaszczanej na rzecz Skarbu Państwa albo na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego na wniosek właściciela nieruchomości.
Z tych względów należało stwierdzić nieważność wydanych decyzji i orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).