Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] potwierdzającą na rzecz L. M. w 1/8 części, S. G. w 1/8 części, R. G. w 1/8 części i K. G. w 1/8 części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości w miejscowości S., pow. [...], woj. [...] i określającą wartość nieruchomości oraz wysokość rekompensaty.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 11 grudnia 1989 r. S. G. wystąpił do Urzędu Dzielnicowego W. o przyznanie odszkodowania za pozostawione w wyniku działań wojennych w 1942 r. gospodarstwo w miejscowości S., woj. [...].
Prezydent W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] przekazał powyższy wniosek zgodnie z właściwością Wojewodzie [...].
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie spełnia wymogi określone w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), powoływana dalej jako "ustawa".
Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. stwierdził, że L. M., S. G., R. G. i K. G., wszyscy w 1/8 części, posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. przedmiotowej nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ określił jednocześnie wartość nieruchomości na kwotę [...] zł i wskazał, że wysokość rekompensaty wynosi 20% powyższej kwoty, tj. [...] zł. Tym samym każdej z uprawnionych osób należne jest po [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1993 r. sygn. akt [...] wynika, iż małżonkowie B. i K. G. pozostawili w miejscowości S., pow. [...], woj. [...]: [...] ha ziemi ornej IV klasy, parcelę budowlaną o pow. [...] m2 ogrodzoną drewnianymi sztachetami, na której znajdowały się: dom mieszkalny o pow. [...] m2 zbudowany z kamienia, kryty dachówką, ze strychem, składający się z 2 pokoi i kuchni; stodoła o pow. [...] m2, zbudowana z desek, kryta słomą; stajnia o pow. [...] m2, zbudowana z kamienia, kryta słomą; piwnica o pow. [...] m2, zbudowana z kamienia, kryta słomą; ogród warzywno-owocowy o pow. [...] m2 z 2 drzewami orzecha i 2 drzewami śliwy.
Organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność małż. G. Z uwagi na to, że z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpił jedynie B. G. organ potwierdził prawo do rekompensaty wyłącznie w zakresie części nieruchomości należącej do niego. Organ wskazał, że w trakcie postępowania zmarli zarówno K., jak i B. G., a w ich miejsce wstąpili ich następcy prawni w takim zakresie, w jakim wystąpił wnioskodawca, a zatem co do części nieruchomości do niego należącej. Organ wskazał ponadto, że w toku postępowania do akt sprawy przedłożono liczne dokumenty na potwierdzenie, iż B. G. spełnia ustawowe przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca przybył na obecne terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w tym przypadku w ramach mobilizacji, która nastąpiła w 1944 r. Ponadto, że wszyscy następcy prawni wnioskodawcy posiadają obywatelstwo polskie.
Tym samym organ uznał, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z oświadczeń spadkobierców wnioskodawcy wynika, że prawo do rekompensaty nie zostało dotychczas zrealizowane. Tym samym organ uznał, że L. M., S. G., R. G. i K. G. przysługuje prawo do rekompensaty za składniki majątkowe wymienione w powołanym wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1993 r. Organ podał, że rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z dnia 16 maja 2011 r. określił wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł, a analiza ww. operatu nie wykazała uchybień w jego treści i budowie. Skoro zatem zgodnie z treścią art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość rekompensaty stanowi 20% wartości nieruchomości pozostawionej, to uprawnionym przyznano rekompensatę w wysokości [...] zł.
Po rozpoznaniu odwołania K. G., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu wskazał, że z analizy materiału dowodowego wynika, że strony spełniają wszystkie przesłanki, jakie ustawodawca określił w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP, a tym samym słusznie orzeczono o potwierdzeniu tego prawa na ich rzecz. B. G. złożył bowiem w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek o przyznanie odszkodowania za pozostawione mienie, jednak z jego treści nie wynika, aby został on złożony również w imieniu żony wnioskodawcy. W aktach brak jest także pełnomocnictwa upoważniającego B. G. do działania w imieniu żony w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Zdaniem organu brak stosownego pełnomocnictwa wyklucza domniemanie, iż składający wniosek działał również w imieniu K. G. Słusznie zatem prawo do rekompensaty potwierdzone zostało tylko w zakresie udziału B. G. we współwłasności majątku pozostawionego na byłym obszarze RP.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. G., R. G., S. G. i L. M. W uzasadnieniu wskazali, że wprawdzie z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty wystąpił w dniu 11 grudnia 1989 r. B. G., jednak w dniu [...] lutego 1993 r. Sąd Rejonowy w W. ustalił, że to małżonkowie B. i K. G. wspólnie pozostawili mienie poza obecnymi granicami RP. Ponadto K. G. zmarła w dniu [...] marca 1994 r., a spadek po niej nabył mąż B. i czwórka dzieci, co potwierdza postanowienie z dnia [...] września 1998 r. W skład powyższego spadku wchodziło zatem 50% pozostawionego mienia. Tymczasem wydane w sprawie decyzje uwzględniły jedynie fakt dziedziczenia majątku po B. G. z pominięciem faktu, że uprzednio ww. osoby uprawnione do rekompensaty odziedziczyły też spadek po K. G. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. potwierdzającą na rzecz L. M., S. G., R. G. i K. G., wszystkim po 1/8 części, prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości w miejscowości S., pow. [...], woj. [...] i określającą wartość tej nieruchomości oraz wysokość rekompensaty.
Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi jednak fakt przyznania prawa do rekompensaty jedynie za część pozostawionej nieruchomości należącej do B. G. w sytuacji, gdy nieruchomość stanowiła współwłasność małżonków K. i B. G. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...).
Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.
Problematyka współwłasności uregulowana została w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), powoływany dalej jako "K.c.". I tak zgodnie z art. 195 K.c. własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Z kolei stosownie do treści art. 196 § 1 i 2 K.c. współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną, przy czym współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika.
Taki szczególny rodzaj współwłasności, jakim jest współwłasność łączna (zwana wspólnością majątkową (ustawową) - art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), powoływany dalej jako "K.r.o."), występuje natomiast w stosunkach majątkowych między małżonkami. Nie jest to zatem współwłasność ułamkowa, z jaką mamy do czynienia w pozostałych wypadkach. "Ustawowa wspólność majątkowa jest sytuacją prawną, na którą składają się uprawnienia do poszczególnych przedmiotów majątkowych, tworzących majątek wspólny w wąskim rozumieniu tego pojęcia (czyli obejmujący tylko aktywa). Z tego względu, że ustrój wspólności ustawowej ma charakter wspólności łącznej, poszczególne uprawnienia mają postać współuprawnień, przysługujących niepodzielnie obojgu małżonkom". (T. Sokołowski "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz" LEX 2010).
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 36 § 1 i 2 K.r.o. oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.
Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika zatem, że istotą współwłasności majątkowej małżeńskiej jest to, iż każdy z małżonków jest współwłaścicielem składników majątku wspólnego na zasadach współwłasności łącznej, przy czym stosownie do treści art. 43 § 1 K.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika z akt administracyjnych wnioskiem z dnia 11 grudnia 1989 r. S. G. wystąpił do Urzędu Dzielnicowego W. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość pozostawioną w wyniku działań wojennych w miejscowości S., pow. [...], woj. [...], przy czym ww. grunt stanowił własność wnioskodawcy i jego żony K. G., a tym samym wchodził w skład współwłasności majątkowej małżeńskiej. Powyższe, jak również składniki pozostawionego mienia, potwierdza znajdujący się w aktach sprawy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1993 r. sygn. akt [...].
Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, iż skoro wniosek złożony został jedynie przez B. G., to rekompensatę należało przyznać tylko co do części nieruchomości przynależnej wnioskodawcy. Z takim poglądem nie można się zgodzić. Jak już wskazano powyżej, w sytuacji gdy nieruchomość stanowi współwłasność majątkową małżeńską (łączną), a zatem współwłasność bezudziałową, każdy z małżonków uprawniony jest do dysponowania tą własnością co do całości. Nie ma bowiem możliwości, bez dokonania podziału takiego majątku, określić w jakiej wysokości udziały należą do poszczególnych małżonków. Powołane powyżej przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie wskazują na dopuszczalność rozporządzania przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego.
Tym samym zdaniem Sądu wniosek złożony przez B. G. dotyczył całości nieruchomości pozostawionej przez wnioskodawcę i jego małżonkę poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na marginesie wskazać również należy, że do przedmiotowego wniosku załączone zostały oświadczenia świadków, jak również Karta repatriacyjna nr [...] wystawiona na nazwisko K. G., co może również świadczyć o tym, iż wnioskodawca działał także w imieniu żony.
Uwadze organów umknął również fakt, na co słusznie wskazano w skardze, że K. G. zmarła w dniu [...] marca 1994 r., a zatem jeszcze przed rozpoznaniem przedmiotowego wniosku, a spadek po niej, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] września 1998 r. sygn. akt [...], nabyli mąż B. G. w 4/16 częściach oraz czwórka dzieci (skarżący), każde w 3/16 częściach. Powyższe nastąpiło zatem kilkanaście lat przed rozpoznaniem wniosku i również powinno mieć wpływ na wysokość przyznanej w sprawie rekompensaty.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy błędnie oceniły zgromadzone w sprawie dowody i ustaliły, że wniosek B. G. dotyczył jedynie połowy nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organy, uwzględniając zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawą, ponownie rozpatrzą wniosek B. G. z dnia 11 grudnia 1989 r. i ocenią ponad wszelką wątpliwość, w jakiej wysokości i co do jakiej części spadkobiercom byłych właścicieli pozostawionej nieruchomość przysługuje prawo do rekompensaty przewidziane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.