Uzasadnienie
Wojewoda [...] (dalej jako "Wojewoda") postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z[...] marca 2018 r. nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w[...] przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...] do czasu zakończenia przez Ministra Finansów postępowania w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65), powoływanej dalej jako "ustawa z 9 kwietnia 1968 r.", w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...], 1270 m2 (hip. [...]).
Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:
M.K.(dalej jako "skarżący") wnioskami z 20 lutego 2015 r. wystąpił o ustalenie odszkodowania w udziale 5,25% wynikającym z porządku dziedziczenia po byłym właścicielu przedmiotowej nieruchomości – E. K., za ww. nieruchomość [...] objętą dawnymi księgami hipotecznymi nr [...]o pow. 1270 m2 i nr [...] o pow. 508 m2.
Prezydent postanowieniem z [...] marca 2018 r. zawiesił z urzędu postępowanie zainicjowane powyższymi wnioskami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że Minister Rozwoju i Finansów pismem z [...] sierpnia 2017 r. zawiadomił Prezydenta o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w stosunku do nieruchomości [...] przy ul. [...], o pow. 1270 m2 (hip. [...]). Wyjaśnił również, że postępowanie to dotyczy odszkodowania za utratę 1/30 części w prawie własności ww. nieruchomości T. Z. objętej umową indemnizacyjną zawartą pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki. Z uwagi na powyższe, w ocenie Prezydenta, koniecznym stało się zastosowanie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", i zawieszenie postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w[...] przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...] i [...] do czasu zakończenia postępowania toczącego się przed Ministrem Finansów, które jest zagadnieniem wstępnym, bowiem od jego wyniku zależy dalszy bieg tego postępowania.
Wojewoda postanowieniem z [...] czerwca 2019 r., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, utrzymał powyższe postanowienie w mocy i wskazał, że z uwagi na zbieżność przedmiotu postępowania zawieszonego, tj. odszkodowawczego prowadzonego przed Prezydentem i postępowania będącego zagadnieniem wstępnym toczącym się przed Ministrem Finansów, a dotyczącym utraty prawa własności nieruchomości T. Z. O., objętej dawną księgą hip. [...] o pow. 1270 m2, koniecznym było wydanie postanowienia na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., bowiem zaszła opisana w tym przepisie zależność. Wojewoda podkreślił, że bez zakończenia postępowania odszkodowawczego za utratę prawa własności nieruchomości objętej jedną z umów indemnizacyjnych, prowadzonego przez Ministra Finansów na podstawie ustawy z [...] kwietnia 1968 r., nie jest możliwe prowadzenie postępowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.), ponieważ ustalenie, czy ustanowiono odszkodowanie za tę nieruchomość na pierwszej z ww. podstaw prawnych, wykluczy ponowne jego przyznanie.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez:
- 1. nieuprawnione jego zastosowanie i uznanie za prawidłowe zawieszenie postępowania o odszkodowanie za nieruchomość objętą dawną księgą hip. [...], a więc dotyczącego nieruchomości objętej inną księga hipoteczną niż nieruchomość, której dotyczy postępowanie toczące się przed Ministrem Finansów, tj. hip. [...], a w konsekwencji błędne powołanie się w odniesieniu do obu nieruchomości na okoliczności, które dotyczą tylko jednej z nich;
- 2. bezpodstawne uznanie za prawidłowe zawieszenie postępowania w odniesieniu do nieruchomości objętej dawną księgą hip. [...] w sytuacji, w której wynik postępowania prowadzonego przed Ministrem Finansów, a dotyczącego zastosowania przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r., nie ma charakteru prejudycjalnego dla postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, bowiem postępowanie to dotyczy innego udziału w tej nieruchomości niż udział, za który skarżący dochodzi odszkodowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dawna nieruchomość [...] przy ul. [...] o nr hip. [...], to inna nieruchomość niż ta, która oznaczona była nr hip. [...]. Nieruchomości te choć miały ten sam numer porządkowy, to jednak posiadały odrębne księgi wieczyste. Wobec obu nieruchomości toczyły się odrębnie powojenne postępowania administracyjne, stąd również niniejsze postępowanie zainicjowane zostało dwoma wnioskami o ustalenie odszkodowania, które wszczęły dwa postępowania. W tej sytuacji brak było podstaw do zawieszenia postępowania dotyczącego nieruchomości o nr hip. [...], skoro toczące się przed Ministrem Finansów postępowanie dotyczy nieruchomości o nr hip. [...].
Skarżący podniósł ponadto, że brak jest także funkcjonalnego powiązania i prejudykatu wobec nieruchomości o nr hip. [...]. Prowadzone przed Ministrem Finansów postępowanie dotyczy bowiem kwestii wypłaty odszkodowania w USA osobie trzeciej za udział w nieruchomości po innym jej współwłaścicielu, a zatem inny udział niż ten, za który odszkodowania domaga się skarżący. Skarżący nie jest stroną postępowania toczącego się przed Ministrem Finansów i jego wynik w żaden sposób nie dotyczy jego sytuacji prawnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wojewoda zaskarżonym postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta z [...] marca 2018 r. w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość [...]. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., stanowiącym podstawę prawną ww. postanowienia, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
W niniejszej sprawie organy uznały, że zagadnieniem wstępnym, o jakim mowa w cytowanym przepisie - dla postępowania o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...] i [...] - jest zakończenie postępowania przez Ministra Finansów w sprawie zastosowania ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], 1270 m2 (hip. [...]).
W ocenie Sądu, stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie było co najmniej przedwczesne.
Jak wynika z akt administracyjnych, nieruchomość [...] położona przy ul. [...], objęta była dwiema księgami wieczystymi o dawnych nr hip. [...] i [...].
W dziale II księgi nr KW [...] (dawny nr hip. [...]) w dacie [...] lutego 1948 r., jako właściciele nieruchomości wpisani byli: E. czyli E. z K. P. do 15%, J.P. do 6%, R. z P. B. do 6%, H. z P. L. do 5%, A. z F.P. do 5,25%, J. M. do 5,25%, A. K. P. do 9,25%, E. R.K. do 5,25%, M. czyli M. P. do 25%, R.F.K. do 7%, J. L. do 1%, T. Z.P. A. P. i M. z P. K. razem 10% - wszyscy niepodzielnie.
Z kolei z działu II księgi nr KW [...] (dawny nr hip. [...]) wynika, że w dniu [...] lutego 1948 r. właścicielami tej nieruchomości byli: M. P. do 25%, A.K. P. do 9,25%, E. R. K. do 5,25%, A. z F. P.do 5,25%, J. M. do 5,25%, J. P. do 11%, R.B. do 11%, J. L. do 11%, R.F.K. do 17% - wszyscy niepodzielnie.
W odniesieniu do powyższych nieruchomości wydano również dwa odrębne orzeczenia dekretowe, tj. orzeczeniem administracyjnym z [...] sierpnia 1950 r. nr [...] odmówiono byłym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości zapisanej w księdze hip. Nr [..], natomiast orzeczeniem administracyjnym z [...] sierpnia 1950 r. nr [...] odmówiono byłym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości zapisanej w księdze hip. Nr [...].
Następnie skarżący w dniu 20 lutego 2015 r. wystąpił do Prezydenta z dwoma wnioskami o ustalenie odszkodowania za udział 5,25% w nieruchomości oznaczonej nr hip.[...] i za udział 5,25% w nieruchomości oznaczonej nr hip. [...], właścicielem których to udziałów był poprzednik prawny skarżącego – E. K. (do wniosków załączono postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku).
Jak z kolei wynika z pisma Ministerstwa Finansów z [...] czerwca 2016 r. nr [...] o przyznanie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną nr hip. [...] ([...]) ubiegał się również T.Z.O. vel T.Z.P. Decyzją Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr [...] roszczenie zostało uznane. Następnie pismem z [...] sierpnia 2017 r. nr [...], Minister Rozwoju i Finansów zawiadomił, że na wniosek Prezydenta wszczął postępowanie administracyjne w stosunku do nieruchomości położonej w [...] oznaczonej nr hip.[...] (KW nr [...]). Wskazał dalej, że na mocy układu indemnizacyjnego zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. przez Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, za utratę udziału w wysokości 1/30 części w prawie własności wskazanej nieruchomości T. Z. O. przyznano odszkodowanie. Jak wynika przy tym z rozdzielnika powyższego zawiadomienia, stronami postępowania toczącego się przed Ministrem uznano Skarb Państwa – Prezydenta [...] oraz T. Z. O. zamieszkałego w [...].
Powyższe postępowanie Prezydent uznał za prejudykat w stosunku do postępowania zainicjowanego wnioskami skarżącego o ustalenie odszkodowania za obie nieruchomości oznaczone hip. [...] i [...].
Ani jednak Prezydent, ani też Wojewoda uznając stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe, w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności, że z dokumentów przedłożonych przez Ministra Finansów i Rozwoju wynika, że toczące się przed nim postępowanie dotyczy tej części nieruchomości oznaczonej nr hip. [...] (tj. udziału w wysokości 1/30 części w prawie własności), która stanowiła własność T.Z.O., podczas gdy wniosek złożony przez skarżącego choć dotyczy odszkodowania za tę samą nieruchomość hipoteczną, to jednak za udział 5,25% w tej nieruchomości, którego właścicielem był poprzednik prawny skarżącego – E. K.. Minister Finansów i Rozwoju nie uznał również skarżącego za stronę tego postępowania i nie zawiadomił go o jego wszczęciu. W takim stanie faktycznym sprawy wyjaśnienia wymagało, co znaleźć też powinno wyraz w uzasadnieniach kontrolowanych postanowień, w jaki sposób wynik postępowania toczącego się przed Ministrem Rozwoju i Finansów (obecnie Ministrem Finansów) wpłynie na toczące się przed Prezydentem postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego. Ustaleń takich nie sposób doszukać się w postanowieniach obu instancji.
Podobnie organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie wyjaśniły, dlaczego zawieszono również postępowanie z wniosku skarżącego o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną nr hip. [...]. Jak wynika ze wspomnianego wyżej wyciągu z [...] lutego 1948 r. z księgi wieczystej (KW [...]) prowadzonej dla tej nieruchomości, wśród jej współwłaścicieli nie wymieniono T.Z. P. (w przeciwieństwie do nr hip. [...]), a skoro tak, organy powinny uzasadnić, dlaczego uznały, że wynik postępowania prowadzonego wobec ww. osoby w trybie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. i dotyczącego nieruchomości o nr hip. [...], ma w ich ocenie wpływ na wynik toczącego się przed Prezydentem postępowania odnoszącego się do nieruchomości sąsiedniej (tj. [...]).
Podsumowując wskazać należy, że organy orzekające w sprawie nie wykazały i nie uzasadniły, jaki wpływ na rozpoznanie obu wniosków skarżącego z 20 lutego 2015 r. o ustalenie odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości ma postępowanie toczące się przez Ministrem Finansów, a w konsekwencji, czy zakończenie tego postępowania jest zagadnieniem wstępnym w odniesieniu do postępowania zainicjowanego przez skarżącego. Wobec tego zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania toczącego się w trybie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., miało miejsce z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., co skutkuje uchyleniem postanowienia Prezydenta oraz postanowienia utrzymującego go w mocy. Postanowienia te w ocenie Sądu, zapadły również z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., jak i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., bowiem w ich uzasadnieniach organy nie wyjaśniły motywów, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę Prezydent weźmie pod uwagę stanowisko przedstawione w uzasadnieniu niniejszego wyroku i oceni, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 K.pa. W przypadku uznania, że zawieszenie postępowania na tej podstawie jest konieczne, organ da temu wyraz w uzasadnieniu postanowienia i wskaże bezsprzecznie, jaki wpływ na wynik niniejszego postępowania administracyjnego ma postępowanie toczące się przed Ministrem Finansów.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.