Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 16 maja 2022r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. C. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 22 lutego 2022 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Decyzją z dnia 22 lutego 2022 r., nr [...] Prezydent Miasta O. odmówił J. C. rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. i J. C. w łącznej wysokości 59.493,08 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wyniosły 28.507,77 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono treść regulacji prawnych stanowiących podstawę materialno-prawną podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, a także dokładnie opisano sytuację finansową skarżącego. Zdaniem Organu zaproponowana przez Skarżącego kwota spłaty ratalnej jest nie wystarczająca na pokrycie samego tylko rocznego przyrostu odsetek. Podkreślono przy tym, że w 2022 r. nie wpłynęła żadna kwota na poczet należności, w 2021 r. wpłynęła jedna wpłata na kwotę 150,00 zł, a w roku 2020 przekazano zaledwie 4 wpłaty na łączną kwotę 660,00 zł. W dalszej części Organ wyjaśnił, iż instytucja rozłożenia na raty ma charakter fakultatywny i jest możliwa po wykazaniu przez dłużnika alimentacyjnego okoliczności rokujących ratalną spłatę zadłużenia. Z kolei przedstawione przez Skarżącego argumenty i materiały dowodowe nie zdołały uprawdopodobnić, że jest on w stanie sprostać takiemu rozwiązaniu.
Od powyższej decyzji J. C. złożył odwołanie, w którym nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Wyjaśnił, że stawił się osobiście w Ośrodku celem przedstawienia swej sytuacji materialno-bytowej oraz złożył pisemną odpowiedź na wezwanie MOPR, w której wykazał uzyskiwanie dochodów z prac dorywczych. Poinformował, że poszukuje stałej pracy i jeżeli takową znajdzie to się jej podejmie. W chwili obecnej zajmuje się zbiórką złomu. Podniósł ponadto, że nie stać go na ponoszenie kosztów egzekucyjnych i dlatego chce skorzystać z instytucji rozłożenia na raty.
Jego zdaniem MOPR w O. po raz kolejny kieruje się dowolnością i wyciąga pochopne wnioski. Skarżący wyraził chęć spłaty zadłużenia i wniósł o rozłożenie przedmiotowych należności na raty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 16 maja 2022r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. C. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 22 lutego 2022 r. W uzasadnieniu wskazano, że podstawę materialnoprawną w przedmiotowej sprawie stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm. – dalej jako ustawa), w świetle którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Z kolei umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego obliguje organ administracji art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Natomiast jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi udzielić pomocy w spłacie należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne.
Zdaniem Kolegium organ I instancji słusznie postąpił wydając decyzję o odmowie rozłożenia na raty przedmiotowych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia szczegółowo został przedstawiony stan faktyczny sprawy, a także - zdaniem Kolegium - w sposób wystarczający uzasadniono odmowę udzielenia pomocy w spłacie należności.
Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że nie dopatrzyło się uchybień w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu, jak również w wydanym w jego toku rozstrzygnięciu. Wyjaśniono, że nieuwzględnienie wniosku o rozłożenie na raty przedmiotowych należności nie pozbawia dłużnika możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Niewykluczone bowiem, że w przypadku podjęcia realnych działań zmierzających do spłaty zadłużenia wniosek taki zostanie uwzględniony. Fakt odmowy rozłożenia przedmiotowych należności nie stoi na przeszkodzie do regulowania zobowiązań w zaproponowanej comiesięcznej kwocie, wręcz przeciwnie, regularne comiesięczne wpłaty uwiarygodnią przejawianą wolę dłużnika do spłaty zadłużenia i pozwolą na późniejsze pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Skarżący winien mieć na uwadze również regulacje - wyżej cytowanego - art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku skutecznej egzekucji przez okres odpowiednio 3, 5 i 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów możliwe jest umorzenie należności alimentacyjnych w łącznej wysokości odpowiednio 30%, 50% i 100%. Regularna comiesięczna spłata zadłużenia może zatem zostać nagrodzona umorzeniem części zaległości alimentacyjnych.
Ponadto Kolegium wskazało, że organ procedując w sprawie zbadał aktualną sytuację materialną i zdrowotną dłużnika, jak również w sposób wyczerpujący uzasadnił zajęte w sprawie stanowisko, tj. odmowę rozłożenia przedmiotowych należności na raty. Słusznie zauważono, że zaproponowana przez Skarżącego wysokość miesięcznej raty jest niewystarczająca na pokrycie samego tylko rocznego przyrostu odsetek, nie wspominając o pozostałych odsetkach i należności głównej, przy czym spłata tylko należności głównej w proponowanym wariancie zajęłaby ok. 25 lat. Kolegium podkreśliło, że celem instytucji rozłożenia na raty wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należności jest udzielenie pomocy znajdującemu się w trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnikowi alimentacyjnemu. Pomoc ta ma się przyczynić do dobrowolnej spłaty powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Jednakże, w ocenie Kolegium, rozłożenie należności na raty jest racjonalne tylko wówczas, gdy dłużnik wykaże dysponowanie środkami, które umożliwią mu wykonanie zmodyfikowanego obowiązku. Podkreślono, że skarżący wykazał wysokość uzyskiwanych dochodów wyłącznie za m-c styczeń i luty 2022 r. Wykazane dochody pochodzą z prac dorywczych, nie zaś stałego zatrudnienia i nie dają rękojmi, że po odliczeniu kwot niezbędnych na zabezpieczenie elementarnych potrzeb życiowych pozostałaby deklarowana kwota 200,00 zł na spłatę wymaganej raty. Nadto, skarżący mimo deklarowanych chęci spłaty zadłużenia nie czyni obecnie żadnych starań w tym zakresie. Wskazano również, iż skarżący w latach 2015-2018 nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych. W 2019 r. zobowiązania te były częściowe regulowane. W 2020 r. skarżący dokonał 4 wpłat (w miesiącach: styczeń, luty, sierpień i październik) na łączną kwotę 660,00 zł. Ostatnią wpłatę na poczet zaległości alimentacyjnej odnotowaną w marcu 2021 r. na kwotę 150,00 zł. W okresie ostatnich dwóch lat Skarżący dokonał tylko jednej wpłaty na deklarowaną wysokość 200,00 zł, zaś od kwietnia 2021 r. zaprzestał regulowania rzeczonych zobowiązań.
Trudno zatem uznać zdaniem Kolegium, że skarżącemu faktycznie zależy na spłacie przedmiotowego zadłużenia. Rozłożenie powstałych należności niewątpliwie wstrzyma (przynajmniej tymczasowo) egzekucję komorniczą - do czego dąży dłużnik. Jednakże, w ocenie organu, nie przyczyni się do regularnej spłaty zadłużenia.
Podkreślono, że Kolegium nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej w jakiej znajduje się dłużnik. Niemniej nie ma ona charakteru stałego. Wskazano, iż rozłożenie należności z funduszu alimentacyjnego należy do fakultatywnych form pomocy dłużnikom i organ może, lecz nie musi jej udzielić nawet w przypadku ustalenia, że w sprawie występują przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Z przepisu tego nie wynika bowiem obowiązek udzielenia pomocy. Skarżący niezależnie od uzyskiwanych dochodów od ponad roku nie dokonał żadnej wpłaty na poczet przedmiotowych zaległości. Usprawiedliwianie tego faktu wysokimi kosztami komorniczymi stanowi jedynie pretekst do uchylania się od ciążącego na Stronie obowiązku, tj. zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie dzieci w jego imieniu. Wyjaśniono ponadto, iż zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a u.p.o.u.a.), przy czym odsetki stanowią dochód budżetu państwa (art. 27 ust. 4 u.p.o.u.a.), nie zaś komornika. Tak wysokie odsetki wynikają z wieloletnich zaniedbań dłużnika, który - jak wyżej wskazano - od 2010 r. w sposób sporadyczny dokonuje wpłat na poczet swych zobowiązań.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 maja 2022 r., nr [...] złożył J. C. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organów i podnosi, że oba organy nie uwzględniły jego faktycznej sytuacji osobistej i finansowej. Organy nie dokonały oceny złożonych przez niego dowodów i podjęły decyzję w oparciu o dane nieprawdziwe. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie jego sytuacji finansowej i osobistej i wskazał, że organy wykazują brak dobrej woli w stosunku do jego osoby co do umożliwienia mu spłaty zadłużenia jakie powstało w MOPR w O. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz. 259, dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd dokonując kontroli uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa.
Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy, w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotne, że użyty w powyższym unormowaniu zwrot "może" oznacza, że organ rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego o zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie ulg działa w ramach uznania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, winno zatem zostać z należytą starannością uzasadnione. Organ musi prawidłowo ustalić i udokumentować sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie na tej podstawie ocenić, czy zachodzą uzasadnione przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Wszystkie elementy tej oceny, w tym przede wszystkim ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podjętego rozstrzygnięcia.
Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się przy tym, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym, rozłożenie na raty powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący J. C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, nie był nigdzie zatrudniony, lecz zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżący ma wykształcenie średnie w zawodzie mechanik samochodowy, pracuje dorywczo zbierając złom. Nie korzysta z pomocy społecznej i nie wskazał organom żadnych źródeł utrzymania. Skarżący nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, ani nie złożył w toku postepowania żadnego zaświadczenia lekarskiego, które mogłoby wskazywać na problemy zdrowotne mogące ograniczać jego aktywność zawodową. J. C. ma dwoje dzieci. Skarżący pomimo wezwań nie przedłożył organom żadnych dokumentów odzwierciedlających jego aktualną sytuację finansową jak i zdrowotną. Wykazał jedynie wysokość uzyskiwanych dochodów wyłącznie za m-c styczeń i luty 2022r.
Wykazane dochody pochodzą z prac dorywczych, nie zaś stałego zatrudnienia i nie dają rękojmi, że po odliczeniu kwot niezbędnych na zabezpieczenie elementarnych potrzeb życiowych pozostałaby deklarowana kwota 200,00 zł na spłatę wymaganej raty. Nadto, skarżący mimo deklarowanych chęci spłaty zadłużenia nie czyni obecnie żadnych starań w tym zakresie. Podkreślić należy, iż skarżący w latach 2015-2018 nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych. W 2019 r. zobowiązania te były częściowe regulowane. W 2020 r. skarżący dokonał 4 wpłat (w miesiącach: styczeń, luty, sierpień i październik) na łączną kwotę 660,00 zł. Ostatnią wpłatę na poczet zaległości alimentacyjnej odnotowaną w marcu 2021 r. na kwotę 150,00 zł. W okresie ostatnich dwóch lat Skarżący dokonał tylko jednej wpłaty na deklarowaną wysokość 200,00 zł, zaś od kwietnia 2021 r. zaprzestał regulowania rzeczonych zobowiązań. Trudno zatem uznać, że skarżącemu faktycznie zależy na spłacie przedmiotowego zadłużenia – na co również uwagę zwróciły organy.
Mając zatem na względzie wiek skarżącego ([...] lata) i stan zdrowia zainteresowanego, trudno znaleźć przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia umożliwiającego wywiązywanie się w pełni z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego. Brak było więc podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.
Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, a organ prawidłowo z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. ustalił i rozważył rzeczywistą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, wyjaśniając w motywach podjętego rozstrzygnięcia przesłanki, które zadecydowały o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.