Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Minister Infrastruktury uchylił orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w W. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952 r. nie przyznające dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. hip. [...] - i umorzył postępowanie I instancji w zakresie dotyczącym nieruchomości stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne:
Zabudowana nieruchomość [...] położona przy ul. [...], oznaczona Nr hip. [...], stanowiąca własność L.S. (vide: zaświadczenie z Sądu Powiatowego w W. z dnia 17 września 1952 r.) została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Pismem z dnia 10 lipca 1952 r. skierowanym do Prezydium Rady Narodowej w W. Okręgowe Przedsiębiorstwo [...] w W. poinformowało, że w/w nieruchomość (na której mieścił się bar mleczny) nie posiada żadnej opieki, stąd koniecznym jest jej przekazanie właściwym władzom administracyjnym.
Orzeczeniem administracyjnym Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952 r., skierowanym do Wydziału Finansowego Terenowego Oddziału Likwidacyjnego,
Prezydium Rady Narodowej w W. nie przyznało dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do opisanej na wstępie nieruchomości bowiem nie został złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Jednocześnie - wobec nie złożenia powyższego wniosku - stwierdzono, że budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Z akt sprawy wynikało, że w tym czasie na nieruchomości znajdował się budynek frontowy murowany l-no piętrowy, podpiwniczony, mieszkalny, sklep wypalony bez stropów(w 1946 r. miała miejsce odbudowa części budynku na koszt prywatny) a także budynek lewej oficyny murowanej parterowej mieszkalnej i magazyn.
Pismem z dnia 16 października 1952 r. Prezydium Rady Narodowej w W. poinformowało Ministerstwo Gospodarki Komunalnej, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został złożony w ustawowym terminie a teren ten - według prawomocnego planu zagospodarowania przestrzennego – został przeznaczony pod zespoły budynków zakładów przemysłu poligraficznego z pozostawieniem niezabudowanej części terenu urządzonej jako ogrody, skwery, dziedzińce i postoje. Jednocześnie stwierdzono, że orzeczenie zostało wydane w związku z wnioskiem Okręgowego Przedsiębiorstwa [...] w W. z dnia 10 lipca 1952 r.
Decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej Nr [...] z dnia [...] listopada 1952 r. - po rozpatrzeniu odwołania Z.S.
(zamieszkałego w W. przy ul. [...]) - utrzymano w mocy orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1952 r., bowiem nieruchomość powyższa była przeznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego na inne cele.
Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. - wobec braku wniosku o przyznanie prawa własności czasowej - odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r., a po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1998 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 1997 r.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2000 r. sygn. akt IV
SA 1059/98 uchylił obie w/w decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazując, że skoro w sprawie nie został złożony przez dotychczasowego właściciela wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, to orzeczenie nie przyznające tego prawa właścicielowi zostało wydane bez podstawy prawnej.
W związku z powyższym Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2000 r. stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r. i w związku z tym pozostało do rozpatrzenia odwołanie złożone przez Z.S. od orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1952 r., którego to odwołania brak w aktach sprawy.
Powołując się na treść pisma z Archiwum Akt Nowych w W. nr [...] z dnia 30 listopada 2004 r. organ odwoławczy zauważył, że w przechowywanych materiałach archiwalnych Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z lat 1950-1972 nie odnaleziono dokumentów dotyczących nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], w tym również odwołania złożonego przez Z.S. (S.).
L.S. zmarł w dniu 2 września 1946r. a spadek po nim nabyły córki: W.S. z domu S. i D.S. z domu S. po ½ części spadku, z tym, że żonie spadkodawcy L.S. przysługiwało - obecnie wygasłe - prawo dożywotniego użytkowania na 1/3 części spadku (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt [...]).
Spadek po D.S. nabyli z kolei: mąż Z.S. oraz córka D.S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia 26 kwietnia 1991 r. sygn. akt [...]), zaś spadek po Z.S. przeszedł na: żonę H.D. i córkę D.S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia 2 kwietnia 2004 r. sygn. akt [...]).
Następnie na mocy umowy z dnia 4 maja 2004 r. H.D. przekazała wszelkie prawa i rzeczy, które Z.S. nabył w spadku po zmarłej pierwszej żonie D.S., D.S..
Spadek po W.S. z domu S. nabyli: mąż M.S., córka A.S. i syn M.S. a spadek po M.S. nabyli: córka A.S. i syn M.S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia 5 lutego 2004 r. sygn. akt [...]).
Ustalono także, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w obrębie [...] i przez jej część o powierzchni [..] m2, będącą własnością Skarbu Państwa, przebiega ulica [...]. Natomiast reszta nieruchomości, opisana w KW Nr [...], stanowi działkę ewidencyjną nr [...] i jest własnością komunalną (pismo Urzędu Dzielnicy [...] z dnia 4 listopada 1997 r.).
W związku z powyższym - zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r. sygn. akt sygn. akt OPS 7/00 i postanowieniem Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia.1999 r. Nr [...] - Minister Infrastruktury uznał, że jest kompetentny do rozpatrzenia odwołania od orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1952 r. jedynie co do nieruchomości stanowiącej obecnie mienie Skarbu Państwa i tylko w tym zakresie odwołanie to rozpoznał. W pozostałej części stwierdził, że właściwym organem do rozpatrzenia odwołania jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W..
Rozpatrując zatem sprawę w trybie instancji odwoławczej (w części wyżej wskazanej) Minister podniósł, że z przepisu art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. wynika, iż dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną, a Gmina winna uwzględnić wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dawało się pogodzić z przeznaczeniem jego według planu zabudowania.
Wskazując, że powyższy termin ma charakter terminu prawa materialnego i w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to termin prekluzyjny, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia (uprawnienia), Minister stwierdził, iż nie złożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 ust. l cyt. dekretu stanowiło okoliczność wystarczającą do orzeczenia o nie przyznaniu prawa własności czasowej i uniemożliwiało organowi rozpatrzenie sprawy merytorycznie, tj. w kontekście przeznaczenia nieruchomości w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego.
Organ przyjął też, że niniejsze postępowanie toczyło się z urzędu. Wskazywały na to - jego zdaniem - okoliczności sprawy oraz brak wpisu o złożeniu takiego wniosku w rejestrze wniosków dekretowych znajdującym się w Urzędzie Wojewódzkim w W. – (vide: pismo nr [...] z dnia 5 września 1997 r.). Ponadto podniesiono, iż również W.S. w żadnym z pism nie potwierdziła i nie przedstawiła żadnych dowodów, że wniosek taki został złożony.
Ponieważ we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 31 grudnia 1997 r. stwierdzono, że występowano o odbudowę budynku, a więc o prawo własności czasowej, organ - ustosunkowując się do tego argumentu – zauważył, że kwestia odbudowy budynku była regulowana innymi przepisami i kończyła się pozwoleniem na odbudowę budynku i nie była tożsama z prawem własności czasowej.
Reasumując uznano, że wydanie decyzji administracyjnej nie przyznającej prawa własności czasowej, w sytuacji gdy brak było wniosku o przyznanie tego prawa, oznaczało, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] sierpnia 1952 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, co stanowiło przesłankę do jego uchylenia i w konsekwencji umorzenia postępowania organu I instancji.
Odnosząc się do legitymacji składającego odwołanie Z.S., stwierdzono, iż choć w aktach sprawy brak było zarówno odwołania, jak i ewentualnych innych pism składanych przez tę osobę, jednakże do akt sprawy dołączono kopię umowy najmu lokalu przy ul. [...] z dnia 7 listopada 1952 r. zawartą w W. pomiędzy Okręgowym Przedsiębiorstwem [...] w W. a L., W. i D. siostrami S. zamieszkałymi w W. przy ul. [...] w imieniu których działał pełnomocnik Z.S. zamieszkały w W. przy ul. [...] – na zasadzie dołączonego do umowy pełnomocnictwa. Mając na uwadze, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r. została skierowana do Z.S. zamieszkałego przy ulicy [...] a pod tym adresem zamieszkiwał w/w pełnomocnik spadkobierczyń właściciela – Z.S. – przyjęto, że to on był osobą wnoszącą odwołanie a błąd w nazwisku najprawdopodobniej nastąpił na skutek jego wadliwego odczytania.
Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli: M.S., A.S. i D.S..
Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1952 r., zarzucili organowi naruszenie przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez stwierdzenie, że następcy prawni byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości [...] nie złożyli wniosku o przyznanie własności czasowej, podczas gdy taki wniosek został złożony w dniu 29 listopada 1990 r. i w dniu 2 czerwca 2004 r.
Ponadto wywodzili, że w decyzji nie ustalono kiedy niniejszy grunt został objęty w posiadanie przez gminę W. a co za tym idzie w jakiej dacie rozpoczął biec wspomniany wyżej termin 6 - miesięczny na wystąpienie z wnioskiem.
W obszernej odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podnosząc, że ostatnie ogłoszenie o objęciu nieruchomości w posiadanie przez gminę W. opublikowano w Dzienniku Urzędowym Nr [...] z dnia [...] listopada 1948 r. i Gmina w tym dniu objęła w posiadanie grunty położone na obszarze ograniczonym zachodnim brzegiem Wisły oraz południową, zachodnią i północną granicą miasta (W. lewobrzeżna), a nie objęte dotychczas w posiadanie przez Gminę w trybie Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. W tych warunkach zatem – zdaniem organu, jeśli przedmiotowa nieruchomość nie została objęta przez Gminę w okresie obowiązywania w/w rozporządzenia z 1946 r.- to termin na złożenie wniosku upływał najpóźniej w dniu 25 maja 1949 r. Ponieważ do tej daty nie wpłynął od osoby uprawnionej wspomniany wyżej wniosek to wnioski złożone w latach 90 – tych i 2000 –nych nie miały w sprawie prawnego znaczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że nie narusza ona prawa, natomiast wadliwa decyzja organu I instancji – której uchylenia także domagali się skarżący – została przez organ odwoławczy właśnie uchylona.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła postępowania o ustanowienie na nieruchomości [...] prawa własności czasowej, które pierwotnie zostało zakończone decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r. a która to decyzja następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Postępowanie to zatem – jak wynika z akt sprawy – zostało wszczęte z urzędu (na skutek pisma informacyjnego Okręgowego Przedsiębiorstwa [...] z dnia 10 lipca 1952 r.) a więc nie na skutek wniosku pochodzącego od podmiotu uprawnionego. W tych warunkach za prawidłowe należało uznać działanie Ministra Infrastruktury, który uchylając – jak wspomniano - wadliwe orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1952 r. umorzył jednocześnie postępowanie przed organem I instancji. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyżej wyroku z dnia 14 lipca 2000 r. brak wniosku określonego w przepisie art. 7 cytowanego dekretu warszawskiego oznaczał bezprzedmiotowość orzekania w zakresie własności czasowej. Stanowisko to zresztą – w świetle przepisów procedury administracyjnej - jest oczywiste.
Okoliczność, że po wniesieniu odwołania, w trakcie postępowania międzyinstancyjnego, wpłynęły dwa wnioski o ustanowienie na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, które wniosły osoby uprawnione ((wnioski z 1990 r. i 2004 r.) pozostaje dla tej sprawy bez znaczenia.
Wnioski te bowiem wszczynają odrębne postępowania, które powinny zakończyć się wydaniem odrębnych rozstrzygnięć merytorycznych).
Podkreślenia przy tym wymaga, że umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania w sprawie ustanowienia własności czasowej na nieruchomości położonej przy ulicy [...] w W. nie stanowi - z formalnego punktu widzenia – przeszkody do rozpoznania merytorycznego powyższych wniosków, gdyż nie zachodzi w tej sytuacji stan rzeczy już rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną orzekająca co do istoty sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd – podzielając przy tym ustalenia organu dotyczące osoby Z.S. - z urzędu rozważał także możliwość ewentualnego potraktowania jego odwołania jako jednoczesnego wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej.
Możliwość tę wyklucza jednak okoliczność, że dokumentu takiego w istocie brak i treść jego w związku z tym nie mogła podlegać analizie a ponadto stoi temu na przeszkodzie fakt, że odwołanie to wniesione zostało dopiero w 1952 r..
Z treści orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1952 r. wynika, że Gmina objęła przedmiotowy grunt w posiadanie w dacie 23 grudnia 1947 r. a zatem termin do wniesienia wniosku dekretowego upływał w dacie 23 czerwca 1948 r.
Przyjmując nawet, że powyższe dane były nieścisłe czy też nie zostały poparte odpowiednimi dowodami to – podnoszona w odpowiedzi na skargę - okoliczność, że ostatnie ogłoszenie o objęciu nieruchomości w posiadanie przez Gminę W. opublikowane zostało w Dzienniku Urzędowym nr [...] z dnia [...] listopada 1948 r. i na jego podstawie Miasto objęło w posiadanie grunty położone na obszarze ograniczonym zachodnim brzegiem Wisły oraz południową, zachodnią i północną granicą miasta (w odniesieniu do W. lewobrzeżnej), które nie objęte zostały w posiadanie przez Gminę dotychczas - powodowała, iż termin do złożenia przedmiotowego wniosku upływał najpóźniej w dniu 25 maja 1949 r.
W tych warunkach pisma składane w datach późniejszych, z uwagi na prekluzyjny charakter terminu na wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie prawa własności czasowej, nie mogły wywołać żadnego skutku.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów zawartych w skardze a dotyczących kwestii sposobu obejmowania przez Gminę w posiadanie gruntów [...] trzeba stwierdzić, że - zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem - warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez gminę W. było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego W., o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43).W ocenie przy tym Naczelnego Sądu Administracyjnego oznaczało to, że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie przez gminę ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w tym organie (dokonanie ogłoszeń w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowanie rozporządzenia nie wywoływało żadnych skutków prawnych – vide: uchwała NSA w składzie 5 sędziów z dnia 5 czerwca 2000 r. sygn. Akt OPK 32/99 ONSA 2000/4/142).
Nadmienić również wypada, że także treść pisma M.S. z dnia 17 października 2000 r. dowodzi pośrednio, iż osoby uprawnione nie występowały przed 1990 r. z wnioskami dekretowymi, bo nie zdawały sobie sprawy z takiej możliwości. W piśmie tym skarżący stwierdził bowiem (cyt.): " w dniu przejęcia nieruchomości przez gminę jej właściciel L.S. już nie żył, pozostawiając żonę z dwoma córkami. Samotne trzy kobiety zastraszone wojną i powojenną sytuacją a szczególnie bezpośrednimi represjami ze strony ówczesnych władz nie wiedziały o dacie komunalizacji ich majątku".
Z kolei pozwolenie na naprawę budynku (k. 13 akt adm.), wydane nawiasem mówiąc w dniu 17 lipca 1945 r. (jeszcze przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego), także nie rozstrzygało w żaden sposób o kwestii prawnej nieruchomości, zwłaszcza w kontekście prawa własności czasowej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.