Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium") postanowieniem z [...] lipca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy własne postanowienie z [...] grudnia 2018 r. nr [...] o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania.
Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:
D.P. i Z.H. wnioskiem z [...] czerwca 2004 r. wystąpiły o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1961 r., nr [...] o odmowie przyznania spadkobiercom S.L. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...].
Kolegium postanowieniem z [...] listopada 2004 r. nr [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zawiesiło przedmiotowe postępowanie nadzorcze uznając, że do rozstrzygnięcia sprawy konieczny jest udział w nim wszystkich stron postępowania, w tym ustalenie następstwa prawnego po R.G. i J.H.
D.P. i Z.H. w dniu [...] sierpnia 2007 r. wystąpiły o podjęcie zawieszonego postępowania. Do wniosku dołączyły tłumaczenie listu P.H. z [...] marca 2005 r. skierowanego do Kolegium, z podpisem poświadczonym notarialnie, w którym to liście autor oświadczył, że jego matka – J.H. zmarła w dniu [...] kwietnia 1971 r. jako obywatelka [...], a ponadto otrzymała od rządu [...] odszkodowanie za majątek pozostawiony w [...]. Z tego powodu P.H. oświadczył, że nie zgłasza żadnych roszczeń do budynków pozostawionych w [...], zwłaszcza w stosunku do budynku położonego w [...] przy ul. [...].
Kolegium postanowieniem z [...] września 2007 r. nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem tego organu z [...] lutego 2008 r. nr [...], odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania uznając, że nie ustała przyczyna jego zawieszenia, ze względu na nieustalenie następstwa prawnego po J.H.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 7 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 569/08 oddalił skargę D.P. i Z.H. na ww. postanowienie z [...] lutego 2008 r.
M.L., M.H., Z.H., A.U., S.S., G.W., A.L. i S.G. wnioskiem z [..] czerwca 2018 r. ponownie wystąpili o podjęcie przedmiotowego postępowania wskazując, że podstawa jego zawieszenia przestała już istnieć.
Kolegium postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że do dnia dzisiejszego nie zostało ustalone następstwo prawne po J.H. Kolegium zauważyło, że przedłożone do akt sprawy przez pełnomocnika wnioskodawców dokumenty (tj. postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...], którym Sąd stwierdził, że podlega uznaniu na obszarze [...], z wyłączeniem nieruchomości położonych w [...], zaświadczenie spadkowe z [...] marca 1974 r. stwierdzające, że E.H. z d. [...] zmarła w dniu [...] kwietnia 1971 r., a spadek po niej nabyli P.H. i E.W. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2016 r. sygn. akt [...], którym Sąd uznał za skuteczne na obszarze [...] – za wyjątkiem nieruchomości położonych w [...] – notarialny akt potwierdzający, że spadek po P.H. nabyły G.H., A.H., S.H w 1/12 każda z nich oraz M.H., A.H. i S.H. w 3/12 każda z nich), nie mogą doprowadzić do podjęcia postępowania, bowiem wynika z nich jedynie, że Sąd Okręgowy w [...] uznał zagraniczne orzeczenia spadkowe za skuteczne za wyjątkiem nieruchomości położonych w [...].
Zgodnie natomiast z art. 11038 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1360 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c.", sprawy o stwierdzenia nabycia spadku po cudzoziemcu w zakresie wchodzących w skład spadku praw rzeczowych dotyczących nieruchomości na terenie [...] podlega wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Dopiero więc po stwierdzeniu przez sąd polski nabycia spadku po J.H. i P.H. postępowanie będzie mogło zostać podjęte.
Kolegium postanowieniem z [...] lipca 2019 r. utrzymało w mocy własne postanowienie z [...] grudnia 2018 r., podzielając stanowisko, że postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Niniejsza sprawa niewątpliwie dotyczy nieruchomości położonej na terytorium [...]. Jej pozytywne rozstrzygnięcie jest warunkiem koniecznym do ponownego rozpatrzenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...]. Z przedłożonych przez wnioskodawców postanowieniach zawarto natomiast zastrzeżenie, że prawo spadkodawców służące do przedmiotowej nieruchomości nie zostało uznane w tych orzeczeniach, a w konsekwencji nie nabyli oni żadnego prawa do tego gruntu, a co za tym idzie nie mogą być obecnie uznani za strony postępowania nadzorczego.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie M.L., Z.H., M.H., A.U., S.S., G.W., A.L. i S.G. wnieśli o jego uchylenie, zarzucając Kolegium naruszenie:
- 1) przepisów prawa procesowego, tj. art. 97 § 2 w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w zw. z art. 11038 K.p.c. poprzez przyjęcie, że zawieszone postępowanie administracyjne nie może zostać podjęte z uwagi na niewykazanie następstwa prawnego po J.H. i P.H. przy pomocy orzeczeń sądów polskich, które winny być przedłożone ze względu na to, że w skład spadku po ww. osobach wchodzą prawa rzeczowe do nieruchomości na terenie [...] podczas gdy w skład spadku nie wchodzą żadne prawa do dawnej nieruchomości [...], zaś uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do tej nieruchomości nie stanowi prawa rzeczowego dotyczącego tej nieruchomości, które determinowałoby konieczność przeprowadzenia postępowania spadkowego przez sądami polskimi;
- 2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w skład spadku po J.H. i P.H. wchodzą prawa rzeczowe do dawnej nieruchomości [...], podczas gdy w dniu [...] listopada 1945 r. nieruchomość ta została skomunalizowana i od tej daty żadne prawa rzeczowe do niej nie przysługują ani dotychczasowym właścicielom, ani też ich następcom prawnym.
W uzasadnieniu skargi przywołano argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
skarga jest niezasadna.
Przedmiotowe postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] lutego 1961 r. zostało zawieszone postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2004 r. do czasu ujawnienia spadkobierców po M.G. i J.H.. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i stało się prawomocne. Wywiera ono zatem skutek prawny, który jest w tej sprawie wiążący. Ponieważ na podstawie postanowienia sądu zostali ujawnieni spadkobiercy M.G., oznaczało to, że ta przeszkoda formalna do prowadzenia postępowania przestała istnieć. Nadal jednak nie wykazano następstwa prawnego po J.H. i fakt ten uzasadnia niemożność podjęcia zawieszonego postępowania na zasadzie art. 97 § 2 K.p.a.
W myśl utrwalonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko podmiot, który brał udział w postępowaniu zwyczajnym, zakończonym wydaniem kwestionowanej decyzji, ale także ten kto wykaże, że ma interes prawny w postępowaniu nadzwyczajnym. Powyższe zatem oznacza, że o ile osoba, która nie brała udziału w postępowaniu zwykłym, musi wykazać swój interes prawny by brać udział - jako strona - w postępowaniu nadzorczym, o tyle osoba, która była stroną w postępowaniu zakończonym wydaniem kwestionowanej decyzji, taki interes prawny, w rozumieniu art. 28 K.p.a., posiada również w postępowaniu nadzwyczajnym (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995/ 1 poz. 32).
W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, działając na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], złożyła J.H. Do niej zostało również skierowane orzeczenie administracyjne z [...] lutego 1961 r. odmawiające uwzględnienia powyższego wniosku. Zatem J.H. była stroną postępowania dotyczącego prawa przyznania własności czasowej do nieruchomości [...] i z tego powodu winna być także stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] lutego 1961 r. Postępowanie to bowiem dotyczyło jej sytuacji prawnej. W związku z faktem, że J.H. zmarła w dniu [...] kwietnia 1971 r., a zatem przed dniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia administracyjnego, jako że postępowanie to dotyczy praw dziedzicznych, skutkuje tym, że w przedmiotowym postępowaniu nadzwyczajnym winni brać w nim udział spadkobiercy J.H..
Powyższe potwierdzone zostało wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 569/08, który to na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wiąże w sprawie organy, a także sądy.
Wbrew przy tym twierdzeniu skarżących, ww. postępowanie nadzorcze dotyczy nieruchomości położonej na terenie [...], bowiem ewentualne stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] lutego 1961 r. spowoduje, że "odżyje" wniosek dekretowy, tj. obecnie wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...]. Nietrafne są więc zarzuty skargi, że w skład masy spadkowej po J.H. nie wchodzą żadne prawa do nieruchomości położonej na terenie [...].
Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że skarżący wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania, powołując się na złożone do akt postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...], którym Sąd stwierdził, że podlega uznaniu na obszarze [...], z wyłączeniem nieruchomości położonych w [...], zaświadczenie spadkowe z [...] marca 1974 r. stwierdzające, że E.H. z d. [...], zmarła w dniu [...] kwietnia 1971 r., a spadek po niej nabyli P.H. i E.W. w 1/2 części każdy oraz postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2016 r. sygn. akt VI [...], którym Sąd uznał za skuteczne na obszarze [...] – za wyjątkiem nieruchomości położonych w [...] – notarialny akt potwierdzający, że spadek po P.H. nabyły G.H., A.H., S.H. w 1/12 każda z nich oraz M.H., A.H. i S.H. w 3/12 każda z nich.
Zauważyć jednak należy, że powyższe postanowienia zawierają w swej treści wyłączenie odnoszące się do spadkobrania nieruchomości położonych w [...], a zatem również do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Sąd Okręgowy w [...] uznał bowiem za skuteczne zagraniczne orzeczenia spadkowe, za wyjątkiem nieruchomości położonych w [...]. Zgodnie przy tym z art. 11038 K.p.c. do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy ze stosunku najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz i inne należności związane z używaniem lub pobieraniem pożytków z takiej nieruchomości (§ 1). Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą także sprawy niewymienione w § 1 w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej (§ 2).
W związku z powyższym należało uznać, że dopóki przed sądem polskim nie zostaną ujawnieni spadkobiercy J.H., postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji skierowanej do niej i kończącej postępowanie wywołane jej wnioskiem, nie może się toczyć. W tej sytuacji nie można zarzucić organowi naruszenia art. 97 § 2 w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 11038 K.p.c. oraz art. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ww. ustawy, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.