Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w [...] od pkt III decyzji Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] maja 2016 r. nr [...], orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wojewoda decyzją z [...] maja 2016 r., po rozpoznaniu wniosku J.B., w pkt I umorzył postępowanie administracyjne odnośnie do parcel katastralnych pgr [...] oraz pgr [...] z uwagi na brak interesu wnioskodawcy w tym zakresie; w pkt II stwierdził, że pochodzące z nieruchomości ziemskiej "[...]" parcele katastralne pb [...], pb [...], pb [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...], część parceli katastralnej pgr [...] wchodząca w skład dz. nr [...] oraz [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], część parceli katastralnej pgr [...] wchodząca w skład dz. nr [...] oraz [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], część parceli katastralnej pgr [...] wchodząca w skład dz. nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], objęte w dniu przejęcia wykazem hipotecznym lwh [...] - dobro tabularne gminy katastralnej [...], podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), powoływanego dalej jako "dekret"; w pkt III stwierdził, że pochodzące z nieruchomości ziemskiej "[...]", parcele katastralne pgr [...], pb [...], pgr [...], pgr [...] oraz pb [...], objęte w dniu przejęcia wykazem hipotecznym lwh [...] - dobro tabularne gminy katastralnej [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu.
Od punktu III ww. decyzji odwołania wnieśli Gmina [...] i Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w [...].
Minister decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...], w pkt 1 utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] maja 2016 r. w zakresie pkt III; w pkt 2 umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołania Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w [...], wyrokiem z 11 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1931/19, uchylił pkt 2 decyzji Ministra z [...] czerwca 2019 r.
Minister decyzją z [...] czerwca 2021 r., po ponownym rozpatrzeniu odwołania Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w [...] od pkt III decyzji Wojewody z [...] maja 2016 r., orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że pkt 1 decyzji Ministra z [...] czerwca 2019 r. utrzymujący w mocy decyzję Wojewody z [...] maja 2016 r. w zakresie pkt III jest ostateczny i prawomocny. Obecnie rozpatrywane odwołanie dotyczy tego samego punktu ww. decyzji, który był już przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez Ministra. W omawianej sprawie nie ma zatem możliwości ponownego, merytorycznego jej rozpoznania. Minister nie może więc wypełnić zaleceń, o których mowa w wydanym w niniejszej sprawie wyroku.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję Domy Seniora Sp. z o.o. w [...] wniosły o jej uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wówczas Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15, art. 138 § 1 i § 3, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a."
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Ministra z [...] czerwca 2021 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd ustalił bowiem, że kwestionowana decyzja skierowana została do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że jeszcze przed wydaniem tej decyzji zmarł uczestnik postępowania K. J. (zmarł w dniu [...] kwietnia 2021 r.).
W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, LEX nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).
Powyższe oznacza, że K. J. (zmarły w dniu [...] kwietnia 2021 r.) nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra z [...] czerwca 2021 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby w postępowaniu administracyjnym brali udziału spadkobiercy zmarłego.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwie wszystkie strony postępowania. Zauważyć przy tym należy, że stroną postępowania administracyjnego jest stosownie do art. 28 K.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Obowiązkiem organu jest zatem zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie [...] zł, wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości [...] zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości [...] zł.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.