Uzasadnienie
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z [...] września 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2007 r.., nr [...] odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków [...] i budynku gospodarczego (dawnej [...]), stanowiących elementy zespołu folwarcznego w miejscowości Z. gm. M., wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] lipca 1989 r.
Z ustaleń organu wynika, że wpisany do rejestru zabytków zespół folwarczny w Z., gm. M. założony w 2 poł. XIX wieku, tworzy park wraz z budynkami: [...] (o wtórnej funkcji garaży). Wnioskowana do skreślenia [...], wzniesiona w 1869 r. w zachodniej części zespołu, jest budynkiem murowanym, dwukondygnacyjnym, przekrytym dachem dwuspadowym, krytym papą na deskowaniu, do którego przylega ceglany komin. Po zniszczeniach podczas II wojny światowej, została wyremontowana w latach 50. XX i spełniła swoją funkcję zgodnie z przeznaczeniem. Została wyłączona z eksploatacji w latach 90. XX w. Natomiast budynek dawnej [...], w którym także mieściła się [...], był wzniesiony w 3 ćw. XIX w. i jest przykładem tzw. "[...]". Jest to obiekt murowany, niepodpiwniczony, przykryty dachem dwuspadowym pokrytym papą na deskowaniu. W środkowej części elewacji frontowej znajduje się wysunięty ryzalit zaakcentowany wieżą przykryty daszkiem czterospadowy, krytym blachą.
Przykrycie budynku stanowią sklepienia odcinkowe z cegły ceramicznej wsparte na belkach stalowych, podpieranych przez żeliwne słupy. Po II wojnie światowej przez kilkanaście lat obiekt był użytkowany zgodnie z przeznaczeniem. lecz w latach 70. XX w. przekształcono go na [...], a w ostatnich latach wyłączono z eksploatacji.
W aktach sprawy znajdują się załączone do wniosku opinie techniczne, wykonane w lipcu 2005 r. przez inż. H.P., dotyczące stanu zachowania przedmiotowych budynków. W ocenie autora opinii stan techniczny opiniowanych budynków jest zły a remont nieopłacalny, zaleca zatem podjęcie decyzji o ich rozbiórce.
W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystąpił do Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w celu merytorycznej oceny zasadności wniosku o skreślenie przedmiotowych budynków z rejestru zabytków. W opinii z 9 lutego 2006 r., po przeprowadzeniu w dniu 13 grudnia 2005 r. oględzin budynku z udziałem stron, stwierdzono, że budynek [...] z uwagi na wartość zabytkowo-historyczną oraz formę architektoniczną, mimo złego stanu technicznego nie kwalifikuje się do skreślenia z rejestru zabytków. Budynek dawnej [...] zachował cechy stylowe, charakterystyczne dla architektury przemysłowej i folwarcznej w II poł. XIX w. Budynek [...] pomimo dokonanych przekształceń w latach 50. XX wieku, zachował zasadniczą formę bryły, układ wejścia oraz kształt drzwi i częściowo okien, a wnętrze zostało jedynie nieznacznie przebudowane. Obiekt zamyka i kształtuje zachodnią pierzeję podwórza folwarcznego. Autor opinii podkreśli, że zachowała się do czasów obecnych prawie cała pierwotna zabudowa podwórza folwarcznego powstałą w II poł. XIX w.
Organ zlecił również dr. inż. S. K., Rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie: Architektura i Budownictwo, w specjalności Konstrukcje Inżynierskie i Budowlane oraz Zabytki Techniki, wykonanie ekspertyzy konstrukcyjno-budowlanych przedmiotowych budynków. W ostatecznym wniosku ekspertyzy Rzeczoznawca MKiDN zawarł opinię, że w obecnym stanie technicznym budynek [...] może być zachowany i odnowiony w sposób gwarantujący zachowanie najważniejszych cech określających jego wartość i znaczenie jako obiektu zabytkowego. Brak jest podstaw do poparcia wniosku o skreślenie tego obiektu z rejestru zabytków podobnie jak budynku dawnej [...]. Zgodnie z treścią ekspertyz pomimo dewastacji podstawowa struktura budowlana tj. ściany, fundamenty, sklepienia i wyodrębniona bryłą wieżyczki zachowały się w stanie pozwalającym na remont bądź adaptację budynku (...) budynek, jako całość nie jest zagrożony katastrofą budowlaną.
Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku o skreślenie z rejestru zabytków przedmiotowych obiektów, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o przeprowadzenie oględzin obiektu. Do protokołu z oględzin budynku gospodarczego, dawnego [...] z dnia 28 maja 2009 r. i [...] z 16 maja 2009 r. wraz z dokumentacją fotograficzną dołączone zostały opinie organu pierwszej instancji o stanie ich zachowania. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków odniósł się negatywnie do skreślenia z rejestru zabytków budynku [...], a w odniesieniu do budynku dawnego [...] pozytywnie wskazują, że w okresie od 2007 do 2009 r. uległy zniszczeniu kolejne jego elementy – dach, więźba dachowa i elementy ścian.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że budynki są poważnie zaniedbane, jednak stopień uszkodzeń technicznych nie spowodował utraty ich wartości zabytkowych. Podnoszona przez Wnioskodawcę, nieopłacalność ich remontu z konserwatorskiego punktu widzenia nie może być argumentem przemawiającym za rozbiórką zabytkowych obiektów. Zdaniem organu w przypadku omawianych budynków nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych zostaje skreślony z tego rejestru.
Z akt sprawy, w tym dokumentacji fotograficznej wynika, że stan techniczny budynku [...] i budynku dawnego [...] uległ pogorszeniu od [...] grudnia 2007 r. tj. od czasu wydania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzji o odmowie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. W ocenie organu odwoławczego przedmiotowe budynki nie uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę ich wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, które były podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Nie została również zakwestionowana wartość obiektów, będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków. W szczególności nie może stanowić argumentu, dla utraty wartości zabytkowych przez budynek dawnego [...], dysonans jaki tworzy ściana tego budynku i wyremontowane elewacje kościoła.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami ochronie i opiece podlegają zabytki nieruchome bez względu na stan zachowania.
Z akt postępowania wynika, że obecny stan zabytków jest wynikiem wieloletnich zaniedbań ze strony jego właściciela, bowiem nie przeprowadzał on żadnych bieżących remontów.
W ocenie organu prowadzącego postępowanie, nie zachodzą przesłanki, określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków budynku [...] i budynku gospodarczego (dawnej [...]), stanowiących elementy zespołu folwarcznego w miejscowości Z. gm. M..
W skardze na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego H. Spółka z o.o. w Z. zarzuciła zaskarżonej decyzji:
- 1. błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść decyzji, polegający na ustaleniu, że [...] i budynek gospodarczy (dawnej [...]), stanowiące elementy zespołu folwarcznego w miejscowości Z. gm. M., nie uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę ich wartości historycznej;
- 2. naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2002 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
- 3. naruszenie przepisów procedury administracyjnej a w szczególności art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa polegające na wydaniu decyzji bez uwzględnienia protokołu kontroli z dnia 28 maja 2009 r. oraz wydanej na jego podstawie opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z [...] grudnia 2007 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna.
Decyzją z [...] lipca 1989 r., wydaną przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L., do rejestru Zabytków Województwa [...], pod numerem [...], został wpisany zespół folwarczny w Z. gm. M.. Z treści decyzji wynika, że wpisane do rejestru zabytków dobro kultury jakim jest przedmiotowy zespół folwarczny obejmuje park z budynkiem gospodarczym (dawna [...]) oraz założenie folwarczne w tym: [...] obecnie garaże. Skarżący wystąpił z wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2005 r. o skreślenie z rejestru zabytków: budynku [...] i budynku gospodarczego (dawna [...]).
Wynika z powołanej decyzji o wpisie do rejestru zabytków, że zarówno budynek [...] jak i budynek gospodarczy nie są zabytkami wpisanymi do rejestru zabytków. Wpisem objęty jest zespół folwarczny i to ten zespół jest zabytkiem wpisanym do rejestru zabytków. Natomiast objęte wnioskiem budynki wchodzą w skład zespołu, którego dotyczy wpis do rejestru zabytków. Wpisanie do rejestru takiego zespołu nie oznacza, że każdy element tego zespołu jest wpisany do rejestru. Wynika bowiem z art. 9 ust. 3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.) że wpis do rejestru historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego nie wyłącza możliwości wydania decyzji o wpisie do rejestru wchodzących w skład tych układów lub zespołu zabytków nieruchomych. Tak więc wniosek o skreślenie z rejestru może dotyczyć tylko całego wpisanego zabytku, a więc skreślenia z rejestru zespołu folwarcznego, a nie wchodzących w skład tego zespołu poszczególnych nieruchomości, gdyż samodzielnie nie są one wpisane do rejestru zabytków.
Postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej spółki o skreślenie z rejestru zabytków wskazanych w nim budynków powinno zostać przez organ umorzone na podstawie art. 105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowe, albowiem przedmiot wpisu wskazany we wniosku nie istnieje.
Natomiast organ zaskarżoną decyzją odmówił skreślenia z rejestru zabytków [...] i budynku gospodarczego czym naruszył art. 105 § 1 kpa. Jednakże uchybienie to, w ocenie Sądu, nie jest uchybieniem uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż nie ma ono istotnego wpływu na wynik sprawy albowiem skutek materialnoprawny zaskarżonej decyzji jest taki sam jak i decyzji umarzającej postępowanie.
Ubocznie, należy natomiast stwierdzić, że zarówno budynek [...] jak i budynek gospodarczy – dawna [...], jako wchodzące w skład zespołu folwarcznego wpisanego do rejestru zabytków, są zabytkiem podlegającym ochronie i opiece przewidzianej w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
W wykonanych w 2006 r. na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przez dr. inż. S.K. – rzeczoznawcy tegoż Ministerstwa ekspertyzach zostały zawarte także zalecenia jakie powinny być podjęte, w trybie pilnym, działania aby zabezpieczyć te budynki przed postępującą degradacją. Wynika ze sporządzonych w toku postępowania opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z czerwca 2009 r., że w latach 2007 – 2009 budynki te uległy dalszemu zniszczeniu, szczególnie dotyczy to budynku gospodarczego. W aktach brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby czy w stosunku do właściciela tych budynków zostały przez właściwe organy, powołane do kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki na zabytkami, podjęte działania w celu wyegzekwowania od właściciela ciążących na nim obowiązków w tym zakresie. Wynika bowiem, że właściciel nie zrobił nic na przestrzeni lat by zapobiec dalszemu niszczeniu i degradacji tych zabytkowych obiektów.
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.