Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] listopada 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], przy ul. [...], w części dotyczącej J. A., T. S. i P. S. Postanowieniem z [...] maja 2021 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej też jako organ/minister) utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia minister podniósł, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem B. L. z [...] grudnia 1990 r. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 2014 r. sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po J. S. nabyli: M. S. oraz B. L. i S. S. (pkt [...] postanowienia), zaś spadek po M. S. nabyli: A. S., B. L. i S. S. (pkt [...] postanowienia).
W aktach sprawy znajduje się ponadto A. S., z którego wynika, że wymieniona zmarła [...] października 1999 r. w [...]. Brak w aktach sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po wymienionej. Organ wskazał, że postępowanie zostało zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako kpa), zgodnie z którym organ administracji publicznej obligatoryjnie zawiesza z urzędu postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 kpa, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
W ocenie organu wszyscy spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej są stronami postępowania w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, przez co organy są zobowiązane zapewnić im czynny udział w każdym stadium postępowania, a jednocześnie nie są władne samodzielnie ustalić spadkobierców. W świetle powyższych okoliczności minister wywiódł, że ponieważ dotychczas nie nadesłano postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po A. S. wezwanie jej spadkobierców do udziału w postępowaniu nie jest możliwe, co oznacza, że przesłanki zawieszenia postępowania nie ustały.
Skargę na powyższe postanowienie złożyli J. A., T. S. oraz P. S. (dalej jako skarżący), zarzucając ministrowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
- 1. art. 97 § 2 kpa, poprzez niewłaściwe uznanie, że nie ustąpiły przyczyny zawieszenia postępowania w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że udział w prawie do rekompensaty jaki przysługiwałby A. S. będzie przysługiwał podmiotowi, który nie spełni podstawowej przesłanki do uzyskania rekompensaty;
- 2. art. 6, 7, 7b, 8 § 1 i 9 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na prowadzeniu postępowania w sposób naruszający podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez zaniechanie podjęcia czynności w celu powiadomienia o sprawie podmiotu który mógłby posiadać interes prawny w sprawie, jako następca prawny A. S., tj. Prezydenta Miasta [...];
- 3. art. 62 kpa, poprzez niezasadne uznanie, że organ ma obowiązek prowadzenia jednego postępowania dotyczącego uprawnień wszystkich spadkobierców, w sytuacji gdy każdy z nich ma własny interes prawny;
- 4. art. 138 § 2 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę minister podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 kpa organ administracji zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 30 § 5 kpa a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Stosownie zaś do art. 97 § 2 kpa gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, o których mowa w § 1 pkt 1-4, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony.
Jak prawidłowo wskazały organy obu instancji, nie budzi obecnie żadnych wątpliwości w orzecznictwie, że w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczy się jedno postępowanie, a złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców w terminie skutkuje wszczęciem postępowania również w stosunku do wszystkich pozostałych spadkobierców. Prawo do rekompensaty, z punktu widzenia przedmiotowego, jest jednym uprawnieniem z jednego tytułu prawno-faktycznego. Wielość podmiotów uprawnionych nie skutkuje wielością uprawnień, wielu uprawnionym przysługuje jedno prawo do rekompensaty, zachodzi zatem przypadek współuczestnictwa materialnego. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17. Sądy administracyjne są związane uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 269 § 1 ppsa). Posiadanie przez wszystkich spadkobierców dawnego właściciela interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty i zarazem przymiotu strony w takim postępowaniu jest zatem niewątpliwe, a organ ma obowiązek zapewnić każdemu z nich aktywny udział w postępowaniu. W przypadki śmierci któregoś ze spadkobierców do postępowania z mocy prawa wchodzą jego następcy prawni (art. 30 § 4 kpa), którzy także muszą mieć zapewniony udział w postępowaniu.
Trafnie również wskazano, że organy administracji publicznej nie mają możliwości samodzielnego ustalenia spadkobierców osób zmarłych, bo dowodem następstwa prawnego może być jedynie postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne poświadczenie aktu dziedziczenia. Zgodnie bowiem z art. 1025 § 2 kc domniemanie, że dana osoba jest spadkobiercą wynika jedynie albo z treści postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku albo z notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Tylko na podstawie takich dokumentów może zatem zostać wykazane następstwo prawne po spadkodawcy. Jednocześnie organ administracji publicznej nie jest uprawniony do tego, aby samodzielnie zainicjować przed sądem powszechnym postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku bądź wystąpić w imieniu strony o sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia.
Mając powyższe na uwadze nie ulega wątpliwości, że w sprawie zachodzi konieczność ustalenia następstwa prawnego po A. S., a jednocześnie obowiązek dostarczenia dokumentów potwierdzających następstwo prawne obciąża strony postępowania. Jak wynika z akt sprawy, pomimo wezwania przez organ nadal nie został dostarczony dowód spadkobrania po wyżej wymienionej. W takiej sytuacji nie można przyjąć, aby przyczyna zawieszenia postępowania ustąpiła.
Zarzuty skargi są chybione. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 97 § 2 kpa Sąd wskazuje, że dla oceny tego czy spadkobierca zmarłej strony postępowania spełnia przesłankę uzyskania rekompensaty konieczne jest wcześniejsze ustalenie następstwa prawnego. Ponadto, fakt że spadkobierca strony postępowania nie spełnia przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty nie ma wpływu na jego interes prawny jako strony postępowania i nie zwalnia organu z obowiązku zapewnienia mu możliwości udziału w tym postępowaniu.
W stosunku do zarzutu naruszenia art. 6, 7, 7b, 8 § 1 i 9 kpa w zw. z art. 140 kpa zauważyć należy, że jak już wskazano powyżej, podstawą do potwierdzenia następstwa prawnego może być wyłącznie akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy organ nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia spadkobiercy, a zatem brak było podstaw aby zapewnić udział w sprawie przypuszczalnemu spadkobiercy.
Wobec zarzutu naruszenia art. 62 kpa, w ocenie Sądu w świetle uchwały z 9 października 2017 r. nie ulega wątpliwości, że w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty prowadzone jest jedno postępowanie, niezależnie od wielości podmiotów uprawnionych. Takie stanowisko jest również powszechnie akceptowane w orzecznictwie.
Także zarzut naruszenia art. 138 § 2 kpa nie jest trafny, jako że przepis ten ma charakter wynikowy, jego naruszenie jest zawsze następstwem naruszenia innych przepisów. Wobec niezasadności pozostałych zarzutów naruszenie art. 138 § 2 kpa nie może być samodzielną podstawą skargi.
Dlatego na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa w zw. z art. 120 ppsa.