Uzasadnienie
Decyzją z 1 czerwca 2022 r., nr KOC/2787/Fa/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania S. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 2 marca 2022 r., nr FA-N/000018/2022/WSSIZ, w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Wnioskiem z 31 maja 2021 r. S. B. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnioną M. B..
Decyzją z 21 lipca 2021 r., nr FA/000094/2021/WSSIZ, po rozpoznaniu wniosku z 31 maja 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy w pkt I przyznał S. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej M. B. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 30 września 2021 r., zaś w pkt II wskazał, że przyznane tą decyzją świadczenia będą wypłacane przez Urząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy do ostatniego dnia każdego miesiąca kalendarzowego, z tym, że świadczenia za maj i czerwiec zostaną wypłacone do końca lipca 2021 r. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym prawo do świadczeń ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu.
Pismem z 19 stycznia 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy poinformował S. B. o wszczęciu z urzędu postępowania mającego na celu ustalenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na M. B. decyzją z dnia 21 lipca 2021 r. w miesiącach: maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2021 r. w związku z pismem od komornika zaświadczającym o dokonanych wpłatach przez dłużnika na rzecz wierzyciela.
Decyzją z 2 marca 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy uznał za nienależnie pobrane przez S. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w: maju, czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu 2021 r. na rzecz uprawnionej M. B. w łącznej wysokości 2 347,39 zł oraz zobowiązał do zwrotu powyższej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła S. B. podnosząc, że składając 31 maja 2021 r. wniosek o przyznanie świadczenia nie posiadała wiedzy o rozstrzygnięciu tego wniosku, które de facto nastąpiło dwa miesiące później decyzją z 21 lipca 2021 r. doręczoną skarżącej 10 sierpnia 2021 r. Zatem w zarzucanym okresie (maj i czerwiec 2021 r.) skarżąca nie pobierała jednocześnie kwot alimentów i wypłat świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tej sytuacji nie zaistniała ustawowa przesłanka pobrania rzekomo nienależnego świadczenia za wskazany okres. Zgodnie bowiem z pkt II decyzji z 21 lipca 2021 r. świadczenia za maj i czerwiec 2021 r. zostały wypłacone skarżącej dopiero w lipcu 2021 r. Wówczas otrzymała łączną kwotę 1500 zł (maj, czerwiec, lipiec) z funduszu oraz kwotę 521,30 zł jako kwotę zaległych alimentów. Zwrotowi podlega wyłącznie kwota pobrana/otrzymana. Pomimo, że decyzja z 21 lipca 2021 r. zawiera okres wsteczny (maj, czerwiec) skarżąca za maj i czerwiec 2021 r. nie otrzymała/pobrała fizycznie świadczenia.
Decyzją z 1 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 2 marca 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że komornik sądowy prowadzi wobec zobowiązanego T. B. egzekucję obowiązku pieniężnego w przedmiocie alimentów w wysokości po 800 zł miesięcznie na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z [...] czerwca 2018 r., sygn. akt [...]. Na podstawie powyższego tytułu, w okresie od 7 maja 2021 r. do 8 września 2021 r., komornik wyegzekwował od T. B. na rzecz uprawnionej M. B. tytułem alimentów łącznie kwotę w wysokości 19305,27 zł, w tym tytułem odsetek kwotę 1141,04 zł. Kwotę tę komornik przekazał S. B. działającej jako przedstawiciel ustawowy uprawnionej. Organ podniósł, że o fakcie pobrania tej kwoty strona nie poinformowała organu pierwszej instancji, do czego była zobowiązana na mocy art. 19 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Kolegium przywołało treść art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 28 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. i wskazało, że komornik sądowy wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego kwotę przekazał przedstawicielce ustawowej wierzyciela, zamiast uprawnionej do tego w pierwszej kolejności gminie, to jest Dzielnicy [...] m.st. Warszawy. Skarżąca uzyskała zatem tę kwotę niezgodnie z ustawową kolejnością wskazaną w art. 28 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji uznać trzeba, że przedmiotowa kwota, zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, jest świadczeniem nienależnie pobranym i jako taka podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (art. 23 ust. 1, 1a i 7 ustawy).
Postanowieniem z 19 lipca 2022 r., nr KOC/2787/Fa/22, Kolegium sprostowało z urzędu oczywistą omyłkę w oznaczeniu strony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła S. B..
Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za organ jako prawidłowy, podczas gdy skrupulatna analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosków przeciwnych, błąd co do wysokości kwoty rzekomo pobranego nienależnego świadczenia w sytuacji gdy żądana przez organ kwota jest zawyżona, a także umyślne wprowadzenie w błąd poprzez chęć wyłudzenia od skarżącej łącznej kwoty w wysokości aż 2347,39 zł.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła organom, że nie są w stanie udowodnić, że wypłacono jej środki pieniężne przez gminę choćby w maju i czerwcu 2021 r. Wierzytelność funduszu z tytułu świadczeń przyznanych decyzją z 21 lipca 2021 r. za maj i czerwiec 2021 r. w stosunku do dłużnika alimentacyjnego nie mogła bowiem powstać przed faktyczną wypłatą tego świadczenia wierzycielowi alimentacyjnemu ani jego otrzymaniem przez skarżącą w tym okresie jako rzekomo nienależnego świadczenia. Skoro środki za maj i czerwiec 2021 r. nie zostały skarżącej w ogóle w tych miesiącach wypłacone, to nie znajdzie zastosowania art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Skarżąca nie była bowiem jeszcze beneficjentem świadczenia alimentacyjnego z funduszu we wskazanym okresie. Zdaniem skarżącej, dla zastosowania powyższego przepisu istotne jest wyłącznie otrzymanie, poza świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, także środków finansowych od dłużnika alimentacyjnego niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy.
Taka zaś sytuacja, w ocenie skarżącej, nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Świadczenie za maj i czerwiec 2021 r. zostało wypłacone dopiero w lipcu 2021 r. wraz ze świadczeniem lipcowym, co dało wówczas łączną kwotę 1500 zł, która dopiero wtedy zasiliła konto skarżącej. Na poparcie powyższego stanowiska skarżąca przywołała tezę wyroku WSA w Rzeszowie z 9 czerwca 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane przez S. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w: maju, czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu 2021 r. na rzecz uprawnionej M. B. w łącznej wysokości 2347,39 zł oraz zobowiązaniu do zwrotu powyższej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2021 r., poz. 877), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą z 7 września 2007 r."
Definicję nienależnie pobranych świadczeń zawiera art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Zgodnie z tym przepisem są to świadczenia wypłacone, między innymi, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Z kolei art. 28 ust. 1 ustawy stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z powołanych regulacji wynika, że ewentualne kwoty uzyskane z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności mają zaspokoić należności wobec funduszu alimentacyjnego (do wysokości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń). Zadaniem funduszu alimentacyjnego jest zastępcze zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych do alimentów w sytuacji gdy osoba zobowiązana nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Należności wierzyciela alimentacyjnego znajdują się dopiero na trzecim miejscu.
W niniejszej sprawie nie budzi sporu, że decyzją z 21 lipca 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy przyznał na rzecz uprawnionej M. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres świadczeniowy od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. Nie jest również kwestionowane, że w okresie od 7 maja 2021 r. do 8 września 2021 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] wyegzekwował od zobowiązanego T. B. na rzecz M. B. tytułem alimentów łącznie kwotę w wysokości 19305,27 zł, w tym tytułem odsetek kwotę 1141,04 zł i wyegzekwowaną kwotę przekazał skarżącej działającej jako przedstawiciel ustawowy uprawnionej M. B..
Sporne natomiast pozostaje czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy spełnione zostały warunki uprawniające organ do zastosowania art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z 7 września 2007 r. Skarżąca podnosi, że skoro środki z funduszu alimentacyjnego za maj i czerwiec 2021 r. nie zostały jej w tych miesiącach w ogóle wypłacone, gdyż wypłata nastąpiła dopiero ze świadczeniem lipcowym, to powołany przepis nie znajdzie w sprawie zastosowania. Skarżąca nie była bowiem jeszcze w okresie maja i czerwca 2021 r. beneficjentem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dla zastosowania powołanego przepisu istotne jest natomiast jednoczesne pobieranie wypłat świadczenia z funduszu alimentacyjnego i kwot alimentów niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, co, zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Sąd powyższego stanowiska skarżącej nie podziela.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca złożyła w dniu 31 maja 2021 r. Wniosek ten organ rozpoznał decyzją z 21 lipca 2021 r. przyznającą skarżącej wnioskowane świadczenie na okres od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. Jednocześnie, w pkt II powołanej decyzji organ zawarł informację, że przyznane świadczenia będą wypłacane przez Urząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy do ostatniego dnia każdego miesiąca kalendarzowego, z tym że świadczenia za maj i czerwiec zostaną wypłacone do końca lipca 2021 r.
Z powyższego wynika, że po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 31 maja 2021 r. organ przyznał wnioskowane świadczenia na okres świadczeniowy od 1 maja do 30 września 2021 r., jednocześnie wskazując, że będą one wypłacane przez Urząd do ostatniego dnia każdego miesiąca kalendarzowego, z tym, że wypłata świadczeń za maj i czerwiec nastąpi do końca lipca 2021 r. W ocenie Sądu, wbrew prezentowanemu w skardze stanowisku, wskazana okoliczność nie mogła mieć wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dla ustalenia, że w sprawie miało miejsce jednoczesne pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i kwot alimentów od dłużnika alimentacyjnego istotne znaczenie ma bowiem to kiedy powstał tytuł prawny do otrzymywania świadczeń, a nie to kiedy nastąpiła faktyczna wypłata przyznanych na tej podstawie świadczeń, co jest kwestią wyłącznie techniczną, wynikającą zazwyczaj z czasu rozpoznawania wniosku przez organ.
Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie źródłem uprawnienia skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego była decyzja wydana wprawdzie w dniu 21 lipca 2021 r., ale przyznająca skarżącej wnioskowane świadczenie na okres od 1 maja do 30 września 2021 r. Z zalegającego w aktach sprawy zaświadczenia Komornika Sądowego prz Sądzie Rejonowym [...] z 18 listopada 2021 r. wynika, że w tym samym okresie skarżąca pobierała alimenty od dłużnika alimentacyjnego, o czym organ powziął informację od komornika w dniu 23 listopada 2021 r. Wobec powyższego prawidłowo uznały organy, że w sprawie spełnione zostały wymogi wynikające z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, gdyż w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżąca otrzymała alimenty od dłużnika alimentacyjnego, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy z 7 września 2007 r.
Tym samym za niezasadne Sąd uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Analiza akt sprawy potwierdza również, że orzekające w sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym tego czy ziściły się przesłanki do uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i nałożenia obowiązku zwrotu. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a zajęte stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcia oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji skarżącej. Organy wyjaśniły również podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w sentencji.