Uzasadnienie
Minister Rozwoju decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. przez Gminę [...], prawa własności nieruchomości, ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położonej w obrębie [...], zajętej pod drogę publiczną gminną [...] – [...].
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), decyzją z [...] kwietnia 2018 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. przez Gminę [...], prawa własności ww. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną gminną.
A. B. i B. B. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji.
Minister Rozwoju rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy przytoczył treść art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. i podkreślił, że nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie tego przepisu nastąpiło, jeżeli w dniu 31 grudnia 1998 r., spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:
- - nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,
- - nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną,
- - nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego.
Minister Rozwoju zaznaczył, że w dniu 31 grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności ani Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego. W dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem działki nr [...] (wydzielonej z działki nr [...]) była D. M.. Obecnie współwłaścicielami nieruchomości są A. B. i B. B. na podstawie umowy sprzedaży z [...] października 2013 r. Rep. A nr [...], co potwierdza księga wieczysta nr [...].
W dniu [...] grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną nr [...] relacji: [...] - [...], co ustalono na podstawie:
- - zarządzenia Nr [...] Wojewody [...] z [...] marca 1997 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych na terenie województwa [...] (Dz. U. Woj. Przem. Nr 5, poz. 66 ze zm.),
- - art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r., z dniem 1 stycznia 1999 r. droga ta stała się drogą gminną,
- - mapy z projektem podziału nieruchomości, przyjętej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego [...] kwietnia 2017 r. pod nr [...], z której wynika, że działka nr [...], znajduje się w pasie drogowym drogi publicznej [...] - [...],
- - mapy zasadniczej z [...] r. (k. [...]) wykonanej w skali 1:000 wraz z nakładką (wykonaną na kalce technicznej z mapy ewidencyjnej (k. [...]).
Porównanie tych map - ze względu na identyczność skali - wskazuje, że co najmniej od 1982 r. przebieg drogi publicznej - gminnej[...] - [...] (nr [...]) nie uległ zmianie na wysokości działki nr[...] (pierwotnie działki nr [...]) i działka ta była zajęta pod pas drogowy.
Organ odwoławczy podkreślił, że znajdujące się w aktach sprawy ww. mapy jednoznacznie wskazują na położenie przedmiotowej działki w pasie drogi publicznej według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. Zarzuty podniesione w odwołaniu przez skarżących są więc nieuzasadnione.
Minister Rozwoju wskazał ponadto, że w dniu 31 grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu publicznym, o czym świadczy:
- - umowa nr[...] z [...] czerwca 1994 r. zawarta pomiędzy Zarządem Gminy [...] a Spółdzielnią Kółek Rolniczych wraz z aneksem nr [...] i rachunkiem dotycząca remontu kapitalnego drogi [...] - [...],
- - umowy nr [...] z [...] lipca 1995 r. i nr [...] z [...] czerwca 1996 r. zawarte pomiędzy Zarządem Gminy [...] a Przedsiębiorstwem Robót Drogowo - Mostowych w [...] dotyczące remontu drogi [...] - [...],
- - rachunek nr [...] z [...] lipca 1996 r. za remont drogi [...] - [...],
- - protokół spisany [...] maja 2017 r. z przesłuchania M. D., która w latach [..] - [..] mieszkała w miejscowości [..] na terenie Gminy [..]. Z protokołu tego wynika, że od 1987 r. Gmina [..] na wniosek mieszkańców [..] przeznaczała środki finansowe na bieżące remonty ww. drogi polegające na wykonaniu stabilizacji gruntu cementem, gmina wykonywała dwukrotne powierzchniowe smołowanie. Prace remontowe polegały na wykonaniu uzupełnień nawierzchni dla zapewnienia jej przejezdności. M. D. oświadczyła, że w latach [..] - [..] droga była remontowana w celu poprawienia stanu nawierzchni (zapewnienia przejezdności), a zimą podlegała zimowemu odśnieżaniu. Bez wykonania ww. robót nikt z mieszkańców nie mógłby dojechać do swojej posesji.
Organ zaznaczył, że do spełnienia omawianej przesłanki nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości (w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego), a jedynie wykazanie faktycznego władania nią, nawet wbrew woli jej właściciela. Ustawodawca nie związał bowiem skutków nabycia własności nieruchomości z mocy prawa z jej posiadaniem, lecz odniósł się do każdego stanu władania cudzą nieruchomością, nawet wbrew woli jej właściciela, pod warunkiem, że nieruchomość nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności publicznej. Na takie rozumienie art. 73 wskazuje także Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 14 marca 2000 r. sygn. akt P. 5/99 (OTK ZU 2000/2, poz. 60). Takie stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Minister Rozwoju podkreślił, że stoi na stanowisku, iż czynności związane z utrzymaniem danego ciągu komunikacyjnego zarządca drogi ma obowiązek wykonywać nie tylko w stosunku do samej jezdni, lecz w stosunku do całej drogi (zgodnie z jej ustawową definicją), a więc wydzielonego pasa terenu, przeznaczonego do ruchu i postoju pojazdów oraz ruchu pieszych, w ramach którego umieszczone mogą być np. chodniki, drzewa i krzewy, pobocza, rowy, obiekty inżynierskie, urządzenia techniczne.
Tym samym organ uznał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone ww. art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
A.B. i B.B. wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- 1) art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez uznanie, że przesłanki określone w tym przepisie zostały w przedmiotowej sprawie spełnione przez Gminę [..], podczas gdy z przedłożonych dokumentów, a w szczególności z kopii map zasadniczych z lat [..] r., [..] r., [..] r., wynika, że wykonano inwestycję na działce nr [..], która była i jest zajęta pod drogę gminną nr [..] [..] - [..]. Brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów na to, iż droga 1 stycznia 1999 r. była również zlokalizowana na nieruchomości należącej do skarżących. W szczególności brak jest inwentaryzacji powykonawczej, kopii map zasadniczych z lat 90-tych lub jakiegokolwiek innego dokumentu na tą okoliczność. Według skarżących dopiero niedawno została wykonana nawierzchnia z przekroczeniem wcześniej istniejącego pasa gruntu - na części a nie całości wydzielonej na potrzeby niniejszego postępowania działki nr [..], zatem to na stronie przeciwnej ciążył obowiązek wykazania faktycznego przebiegu drogi w dniu 1 stycznia 1999 r., a nadto organ powinien zweryfikować w terenie jaka część działki nr [..] jest zajęta obecnie przez pas drogowy;
- II. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia:
- 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne obarczone było wadami w stopniu przesądzającym jego uchylenie szczegółowo wymienionymi i opisanymi w odwołaniu od decyzji Wojewody [..]. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji dopuszczono się szeregu uchybień przepisom prawa materialnego jak i procesowego, tj. art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., szeregu przepisów k.p.a, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 35, art. 36, art. 61, art. 69 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81 a § 1 oraz art. 84 § 2 z zw. z art. 24 - szczegółowo opisanych w odwołaniu;
- 2) art. 138 § 2 k.p.a, poprzez jego niezastosowanie, pomimo że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Niezbędnym do wyczerpującego i kompletnego wyjaśnienia sprawy w celu wydania orzeczenia było w pierwszej kolejności przeprowadzenie oględzin miejsca położenia przedmiotowej drogi w celu ustalenia jej przebiegu oraz faktu, iż nie zajmuje ona całej powierzchni wydzielonej działki oznaczonej nr [..], a także dokonanie ustaleń co do dokładnego przebiegu spornej drogi i dokładnej powierzchni działki nr [..] rzekomo zajętej w dniu 1 stycznia 1999 r. pod drogę. Nieodzownym jest również wszczęcie odrębnego postępowania w przedmiocie rozgraniczenia działek, których dotyczyło postępowanie, z uwagi na fakt kwestionowania przez skarżących przebiegu granic pomiędzy nieruchomościami;
- 3) art. 136 k.p.a, poprzez jego pominięcie, podczas gdy organ odwoławczy mógł na etapie postępowania odwoławczego z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jak wyżej wspomniano, niezbędne jest przeprowadzenie odrębnego postępowania rozgraniczeniowego oraz przeprowadzenie oględzin miejsca położenia przedmiotowej drogi, a także uzupełnienie materiału dowodowego dotyczącego przebiegu spornej drogi w dniu 1 stycznia 1999 r.;
- 4) art. 8 w zw. z 11 k.p.a w zw. z art. 107 § 1 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a, poprzez niewyjaśnienie zasadności swojej decyzji przez Ministra Rozwoju, który nie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, nie wyjaśnił ich zasadności albo niezasadności, nie wyjaśnił przyczyn ich nieuwzględnienia. Minister Rozwoju przytoczył w uzasadnieniu jedynie rozważania dotyczące wykładni art. 73 wyżej powołanej ustawy - w ocenie skarżących błędnej wykładni w odniesieniu do przedmiotowego stanu faktycznego sprawy - którego naruszenie zarzucali skarżący w odwołaniu, nie odnosząc się zupełnie do innych zarzutów odwołania. Naruszył tym samym ciążący na organach administracji obowiązek wyjaśniania stronom przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy oraz przepisy dotyczące wymogów formalnych decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty wyrażone z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z [...] grudnia 2020 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym - na podstawie art. 15zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i przeciwdziałaniem zwalczania covid 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r., poz. 374 ze zm.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.,) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Sąd stwierdził, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów procesowych, tj.:
- - art.7, 77 § 1 i 80 k.p.a. - poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych w kontekście zastosowanego w sprawie art.73 ust.1 ustawy oraz
- - art.138 § 1 pkt.1 k.p.a. - poprzez co najmniej przedwczesne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
W niniejszej sprawie Minister Rozwoju decyzją z [...] lipca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [..] z [..] kwietnia 2018 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę [..] prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [..] o powierzchni [..] ha, położonej w [..], zajętej pod drogę publiczną gminną [..] - [..].
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), dalej jako "ustawa".
Zgodnie z jego treścią nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Warunkiem jego prawidłowego zastosowania jest łączne wystąpienie przesłanek, które decyduje o przejściu gruntu na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Przesłankami tymi są:
- - władanie w dniu 31 grudnia 1998 r. gruntem przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego;
- - zajęcie gruntu pod drogę publiczną i brak tytułu własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego do zajętego gruntu.
Istotnym jest, że przestrzenne granice zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, do których odnosi się art. 73 ust.1 ustawy determinuje stan faktyczny istniejący na gruncie - a więc sposób jego zagospodarowania, pozwalający na zakwalifikowanie go do definicji pasa drogowego, w rozumieniu art. 4 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. - o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Pasem drogi jest zaś - zgodnie z tym przepisem - wydzielony pas terenu, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych, wraz z leżącymi w jego ciągu obiektami inżynierskimi, placami, zatokami postojowymi oraz znajdującymi się w wydzielonym pasie terenu chodnikami, ścieżkami rowerowymi, drogami zbiorczymi, drzewami i krzewami oraz urządzeniami technicznymi związanymi z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu.
Analiza zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego prowadzi, zdaniem Sądu do wniosku, iż organ nie wykazał wystąpienia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 73 ust.1 ustawy - w odniesieniu do nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją.
Poza sporem pozostaje, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła współwłasność poprzedników Skarżących co oznacza, że prawo własności do niej przysługiwało osobom fizycznym, a nie Skarbowi Państwa, bądź jednostce samorządu terytorialnego oraz, że spełniona została pierwsza z przesłanek określonych w art. 73 ust.1 ustawy.
Bezsporne w sprawie jest również to, iż na podstawie art.103 ust.3 ustawy droga relacji [..] - [..] z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą gminną.
Natomiast kwestią sporną jest, czy przedmiotowa działka nr [..] była w dniu 31 grudnia 1998 r. zajęta była pod drogę publiczną i czy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego władały nią.
Okoliczność ta z uwagi na wywłaszczeniowy charakter przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia powinna być przez organy orzekające w sprawie szczegółowo wyjaśniona i prawidłowo uzasadniona.
Badając kwestię zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że fakt, iż droga relacji [..] - [..] z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą gminną nie jest wystarczający do stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności spornej działki a zgromadzony materiał dowodowy faktu tego jednoznacznie nie potwierdza.
Jako dowód zajęcia działki nr [..] pod drogę publiczną Minister wskazał mapę z projektem podziału nieruchomości, przyjętą do zasobu geodezyjnego i kartograficznego [..] kwietnia 2017 r. pod nr [..] oraz mapę zasadniczą z 1982 r. wraz z nakładką wykonaną na kalce technicznej z mapy ewidencyjnej.
Wbrew stanowisku organu wskazane dokumenty nie wskazują jednoznacznie na położenie omawianej nieruchomości w pasie drogi publicznej w dniu 31 grudnia 1998r. W aktach sprawy brak jest bowiem mapy z zaznaczonymi granicami działek obrazującej stan zajęcia nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., sporządzonej przez uprawnionego geodetę i opracowanej w trybie art.73 ust.1 ustawy.
Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajdują się opisane wyżej mapy tj. mapa z projektem podziału oraz mapa zasadnicza z 1982r. z nakładką jednak żadna z tych map w sposób jednoznaczny nie obrazuje granic omawianej drogi publicznej na dzień 31 grudnia 1998 r. oraz zajęcia działki nr [..] na pas drogowy.
Uznać należy, że brak mapy obrazującej stan zajęcia nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., sporządzonej przez uprawnionego geodetę, oznacza nienależyte udokumentowanie jednej z ustawowo określonych przesłanek zastosowania art.73 ust.1 ustawy, a więc faktycznego, rzeczywistego stanu zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r.
W nawiązaniu do zarzutów skargi, że wydzielenie spornej działki miało miejsce bez wiedzy i zgody skarżących oraz, że nie zostały uwzględnione przez geodetę granice działki podlegającej podziałowi ani także punkty graniczne pomiędzy drogą gminną a działką [..] oraz nie sporządzono protokołu przyjęcia granic z działkami sąsiednimi należy wskazać, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. organ ma za zadanie jedynie ustalić spełnienie przesłanek z tego artykuły według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. Kwestie dotyczące rozgraniczenia nieruchomości, przebiegu drogi lub zmian powierzchni spornej działki nie mogą być przedmiotem badania w tym postępowaniu.
Wbrew zarzutom skargi brak jest także podstaw do uznania, że organ powinien był przeprowadzić w sprawie niniejszej oględziny spornej działki skoro relewantny dla okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest jej stan i urządzenie w dniu 31 grudnia 1998r.
W konsekwencji powyższych rozważań Sąd uznał, że przedwcześnie przyjęto w sprawie niniejszej, iż zaistniały wszystkie przesłanki wymienione w art. 73 ust.1 ustawy, gdyż okoliczności dotyczące zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. wymagają dokładnego i jednoznacznego wyjaśnienia.
Zatem podjęta przez organ I instancji decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa własności przedmiotowej działki oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji uznać należy za przedwczesne oraz wydane z naruszeniem ww. art. 73 ustawy oraz przepisów k.p.a., w tym 7, 77 § i 80 k.p.a. - bowiem organy nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.
Rozpatrując ponownie sprawę organ wojewódzki weźmie pod uwagę przedstawione stanowisko Sądu i zgromadzi niezbędny materiał dowodowy. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z treścią art. 75 § k.p.a., jako dowód dopuści wszystko, co może się przyczynić do jednoznacznego stwierdzenia wystąpienia przesłanek określonych w ww. art.
73. W szczególności powinny to być dokumenty geodezyjne sporządzone przez uprawnionego geodetę z zaznaczonymi granicami działki wykazujące stan zajęcia nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. (tzw. mapa synchronizacyjna) - w celu ustalenia, czy przedmiotowa działka znajduje się w granicach drogi gminnej [..] – [..].
Dopiero po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, które wyjaśni w sposób nie budzący wątpliwości wszystkie okoliczności sprawy - organ wyda decyzję, a swoje rozstrzygnięcie wyczerpująco umotywuje w jej uzasadnieniu, zgodnie z art.107 § k.p.a.
Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd, na podstawie art.145 § pkt.1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.