Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpoznaniu odwołania E. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] złożyła E. P. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją z [...] lipca 2018 r., Wójt Gminy [...] odmówił E. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na D. P. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. P. Decyzją z [...] września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2018 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) i podniósł, że warunkiem niezbędnym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ podniósł, że E. P. dołączyła do wniosku: 1) orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2017 r.
2) orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] czerwca 2017 r., które utrzymało w mocy ww. orzeczenie z [...] kwietnia 2017 r. oraz 3) wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2018r. sygn. akt [...], którym zmieniono ww. orzeczenie w ten sposób, ze ustalono, iż w przypadku D. P. wskazane jest uczestnictwo w terapii zajęciowej, istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia rehabilitacji i edukacji,
W ocenie Kolegium, z powyższych dokumentów jednoznacznie wynika, że D. P. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wyrok Sądu Rejonowego [...] nie orzeka o zmianie stopnia niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny. W wyroku tym orzeczono jedynie o zmianie orzeczenia w zakresie wskazań tj. w pkt 4, 7, 8. Ponadto, podstawą ustalenia stopnia niepełnosprawności nie jest dołączona do odwołania opinia lekarzy biegłych sądowych z [...] stycznia 2018 r., z której wynika że D. P. zakwalifikowano jako osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Wobec powyższego, w ocenie organu, nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, ponieważ umiarkowany stopień niepełnosprawności jaki posiada D. P. nie uprawnia do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] wniosła E. P. W uzasadnieniu skargi podniosła, że po odwołaniu sie do Sądu Rejonowego od orzeczenia o niepełnosprawności sąd skierował syna na badania do biegłych lekarzy sądowych. Na ich podstawie sąd wydał wyrok, że w przypadku D. P. wskazane jest uczestnictwo w terapii zajęciowej, istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Choć w wyroku sądu nie orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zarówno biegli lekarze sądowi, jak i Sąd Rejonowy [...] orzekli "w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", co w praktyce oznacza znaczny stopień niepełnosprawności.
Podniosła również, że jest matką samotnie wychowującą syna. Z powodu konieczności stałej opieki nie może pozostawić syna w internacie, dlatego od poniedziałku do piątku, w każdy dzień, sama dowozi syna do szkoły [...] i korzystają z rehabilitacji w ośrodku rehabilitacji [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, ze zm.), zwanej dalej "ustawą".
Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na gruncie takiego brzmienia art. 17 ustawy organy wywiodły, że warunkiem niezbędnym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym, choć nie zostało to wyartykułowane w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, pogląd ten jest rezultatem wykładni systemowej omawianego przepisu, przy której uwzględniono odmienny sposób orzekania o stanie niepełnosprawności przyjęty w ustawie z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r., Nr 511, ze zm.) w zależności od tego czy dotyczy to osoby poniżej 16 roku życia, czy też starszej. W stosunku do tej drugiej grupy osób niepełnosprawnych - według ww. ustawy - orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność obligatoryjnie określa stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki), a w stosunku do pierwszej jedynie stwierdza zaliczenie do osób niepełnosprawnych (por. art. 4 i art. 4a ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r.).
W ocenie Sądu, taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jest błędna i prowadzi do rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu. Celem powołanej normy jest zaś wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji, względnie ma ją w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcia opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zaprezentowane przez organy obu instancji rozumienie tego przepisu prowadzi również do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci, które charakteryzują się wspólną cechą relewantną (jaką w tym wypadku jest wywołany niepełnosprawnością brak możliwości samodzielnej egzystencji i konieczność stałego wsparcia innych osób). Różnicowanie tej sytuacji jest nieuprawnione bo następuje z tego tylko względu, że orzeczenie potwierdzające zaistnienie tej cechy w zależności od wieku dziecka określa lub nie stopień niepełnosprawności, a samo ustalenie tego stopnia następuje na poziomie niższym niż znaczny.
W skrajnych przypadkach takie rozumienie przepisu, jak przyjął organ, prowadzić by mogło do absurdalnej sytuacji, w której opiekun dziecka niepełnosprawnego po ukończeniu przez nie 16 roku życia, traciłby świadczenie z tego tylko względu, że ustalony w orzeczeniu stopień niepełnosprawności nie jest znaczny, choć skutki wywołane tą dysfunkcją nie uległy w tym czasie zmianie (nadal nie było ono zdolne do samodzielnej egzystencji i wymagało stałego wsparcia dotychczasowego opiekuna w zakresie rehabilitacji, leczenia i edukacji), co znajduje potwierdzenie w treści wskazań zawartych w wyroku Sądu Rejonowego [...] z [...] maja 2018 r., sygn. akt [...], którym zmieniono orzeczenie D. P. o niepełnosprawności.
Uznać zatem trzeba, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Takim orzeczeniem niewątpliwie legitymował się D. P., którego orzeczenie o niepełnosprawności z [...] kwietnia 2017 r. utrzymane w mocy orzeczeniem z [...] czerwca 2017 r. zostało mocą wyroku Sądu Rejonowego [...] z [...] maja 2018 r., sygn. akt [...], zmienione w ten sposób, że, między innymi, wymaga on stałej opieki lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. To zaś oznacza, że przy spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w art. 17 powołanej ustawy (których w konsekwencji błędnej wykładni ust. 1 ww. przepisu organ na gruncie niniejszej sprawy nie rozważał), opiekująca się nim matka – E. P., powinna uzyskać prawo do żądanego świadczenia i powiązanego z nim świadczenia w postaci opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz ubezpieczenie zdrowotne.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa oraz dokona oceny zaistnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń podejmie rozstrzygnięcie, którego skład orzekający obecnie nie przesądza.