Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W, decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia 20 maja 2013 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego.
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2013 r. J. S. wystąpił o pomoc finansową w wysokości 400 zł na leki, szczepionkę oraz talony na zakup artykułów spożywczych i chemicznych.
Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na leki, szczepionkę oraz talonów do sklepu na zakup artykułów spożywczych i chemicznych.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) wniosek o pomoc został rozpatrzony w oparciu o art. 41 ww. aktu. J. S. mieszka z córką i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Dochód miesięczny ww. osoby w marcu (tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) wyniósł [...] zł, zaś wskazane w ustawie kryterium dochodowe to kwota 542 zł. Przy czym organ stwierdził, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 października 2010 r, sygn. akt IIII SA/Kr 747/10). Tymczasem J. S. posiada stały dochód, który pozwala na racjonalne planowanie wydatków i zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych.
Prezydent podniósł ponadto że przede wszystkim musi zabezpieczyć interesy osób i rodzin, których dochody są niższe niż wskazane kryterium dochodowe. Przedstawił także sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej w I kwartale 2013 r. oraz udzielone w tym okresie wsparcie dla jego podopiecznych.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. S. wskazując, że ze względu na trudną sytuację finansową i zdrowotną organ powinien zastosować przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zarzucił także naruszenie art. 7, 9, 77 § 1 i 107 § 3 kpa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że dochody J. S. przekraczają wskazane w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe (542 zł). Dodał, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Osoba ubiegająca się o taką pomoc winna we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, a ośrodki pomocy społecznej nie mogą ponosić wszystkich kosztów utrzymania wnioskodawcy. Kolegium powołało także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 445/06 (LEX nr 197469) wskazujący, że przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, ale również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Wskazując na treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej, organ uznał, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Powołał przy tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt OSK 1416/07 (LEX nr 489088) wskazujący, iż "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." Wobec czego Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje.
W złożonej na powyższą decyzję skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. Strzelecki wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 5 i 6 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w związku z uchwałą Rady m.st. Warszawy z dnia 16 sierpnia 2004 r., Nr XXXVII/843/2004. Wskazał ponadto na naruszenie przepisów art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa oraz opisał swoją sytuację materialno-bytową i zdrowotną. Wniósł również o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik J. S. wyznaczony z urzędu przedłożył załącznik do protokołu rozprawy. Podtrzymał w nim skargę J. S. oraz ponowił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów na okoliczność trudnej sytuacji życiowej skarżącego, związanej z pogarszającym się stanem jego zdrowia, konieczności korzystania z pomocy innych osób i instytucji, w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto w uzupełnieniu uzasadnienia skargi zarzucił naruszenie przepisów postępowania (tj. art. 7, 9, 77§ 1 i 107 § 3 kpa) oraz prawa materialnego - art. 2 ust. 1, art. 3 ust 3 i 4, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 5 i 6 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U Nr 267, poz. 2259 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa.
Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Natomiast stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
W art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanego uprzednio aktu ustawodawca określił, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej".
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, lecz zamieszkuje wspólnie z córką. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, dochód skarżącego, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł zaś [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza ww. kryterium dochodowe, tj. 542 zł. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z zaistniałym przekroczeniem przez skarżącego tego kryterium dochodowego, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy.
W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione także przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;
- 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć. Nie można im też zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności. Są to przy tym zdarzenia będące najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków i muszą one mieć zatem charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 ww. ustawy jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy.
Z konstrukcji powołanego art. 41 ww. ustawy wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, zwłaszcza w wysokości zgodnej z oczekiwaniami tej osoby. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
Zdaniem Sądu, organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup leków, szczepionki oraz talonów do sklepu na zakup artykułów spożywczych i chemicznych.
Wskazać należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący uzyskuje stały, miesięczny dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, który w marcu 2013 r. wyniósł [...] zł. Posiada on ponadto majątek w M., z którego [...]. Córka skarżącego, prowadząca osobne gospodarstwo domowe, z tytułu opieki nad J. S. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł i - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy – pomaga mu i partycypuje w opłatach za mieszkanie. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawcy, znana organom od dawna, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Za zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej, wbrew podnoszonym przez skarżącego twierdzeniom, nie można uznać konieczności zakupu lekarstw i szczepionki, czy też talonów na zakupy.
W niniejszej sprawie uwzględnić należy także fakt, że posiadając majątek o znacznej wartości (nieruchomość w M., z którego obecnie [...]) skarżący miał możliwość zadbania o poprawę swojej sytuacji finansowej.
Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Jak wskazał Prezydent W. w orzeczeniu zapadłym w I instancji OPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania im świadczenia, z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, organy obu instancji prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić tym organom, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, naruszyły granice uznania administracyjnego.
Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanych w piśmie z dnia 15 stycznia 2014 r. przepisów kpa. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko.
Odnosząc się zaś do zgłoszonych w skardze wniosków dowodowych wskazać trzeba, że brak było podstaw do ich uwzględnienia. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów przed sądem administracyjnym jest możliwe, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Natomiast podnoszone przez skarżącego okoliczności wynikają ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.