Uzasadnienie
I SA/Wa 2010/07
UUZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2000 r. nr [...] oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w O., oznaczonej jako PGR [...].
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne:
Decyzją Naczelnika Powiatu w C. z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] wywłaszczono nieruchomości położone w O., oznaczone jako pgr [...] a także nieruchomość położoną w K. a oznaczoną jako pgr [...], o łącznej powierzchni [...] ha wraz z zalegającym na nich pokładem żwiru, stanowiące własność T. H. Jak wynikało z uzasadnienia w/w decyzji, wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek [...] Przedsiębiorstwa [...] dla celu eksploatacji żwirowni w K. W 1989 r. T. H. rozpoczął działania mające na celu odzyskanie wywłaszczonego gruntu, w następstwie czego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1997 r. (wydaną w instancji odwoławczej) orzeczono o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości. Decyzją natomiast Starosty [...] z dnia [...] marca 2000 r. odmówiono zwrotu pozostałej części wywłaszczonego gruntu, który w wyniku zmian gruntowych został oznaczony jako PGR [...], z uwagi na zrealizowanie celu wywłaszczenia.
Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2000r., zaś skargę na tę decyzję, wniesiona przez T. H., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 1179/00 oddalił jako niezasadną.
Wnioskiem z dnia 13 stycznia 2007 r. T. H. wystąpił o stwierdzenie nieważności obu wyżej wspomnianych decyzji dotyczących odmowy zwrotu pozostałej części wywłaszczonego gruntu, podnosząc w uzasadnieniu wniosku, że decyzje te naruszają przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. bowiem naruszają one przepisy prawa materialnego tj. (cyt.) "nabytego prawa do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej".
Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Minister Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji, zaś rozpatrując sprawę – na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie – organ centralny podtrzymał swoje pierwotne stanowisko.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Minister podkreślił, że obie decyzje dotyczące odmowy zwrotu pozostałej części wywłaszczonego gruntu były przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, który wyrokiem z dnia 27 lutego 2002 r. oddalił skargę T. H. na w/w decyzje.
Organ, wskazując na przepis art. 99 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), podniósł, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., wiąże w sprawie zarówno wojewódzki sąd administracyjny jak i organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Na podstawie zaś art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydal, ale również inne sądy i organy państwowe a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W związku z powyższym Minister stwierdził, iż prawomocny wyrok oddalający skargę oznacza, iż kontrolowana przez sąd decyzja nie była prawnie wadliwa a zatem, wobec związania tym wyrokiem, ograniczona jest możliwość weryfikacji takiej decyzji w trybie nadzwyczajnym. Stwierdzenie nieważności decyzji rozpoznawanej wcześniej przez sąd, w odniesieniu do której zapadł wyrok oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem, stanowiłoby bowiem niedopuszczalną ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu.
Organ zaakcentował przy tym, że Sąd, oceniający legalność kwestionowanych decyzji, nie był związany granicami skargi i oceniał ich prawidłowość w kontekście całokształtu okoliczności sprawy a z materiału dowodowego nie wynikało, aby zaistniały obecnie nowe okoliczności, nieznane Sądowi w dacie orzekania, które mogłyby wyłączyć ocenę prawną sądu i stanowić aktualnie przesłankę do stwierdzenia nieważności kwestionowanych przez stronę decyzji.
W szczególności do takich okoliczności – jak zauważył Minister - nie można było zaliczyć podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 8 listopada 2002 r. sygn. akt III CZP 73/02, która odnosiła się do roszczenia odszkodowawczego z art. 160 k.p.a., które w tej sprawie nie było przedmiotem rozpoznania. Pozostałe natomiast podnoszone przez stronę okoliczności były przedmiotem rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. H. Skarżący w skardze w szczególności wdał się w polemikę z poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r., iż wywłaszczony grunt został użyty na cel wywłaszczenia. Zdaniem skarżącego – Sąd, wydając w/w wyrok, nie zauważył, że w aktach sprawy znajdowały się takie dokumenty jak decyzja cyt. "stwierdzająca zbędność i protokół przekazania".
Ponadto skarżący powoływał się na moc wiążącą innego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r. sygn. akt SA/Ka 165/94 uchylającego decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1993 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego o odmowie zwrotu wywłaszczonego gruntu, w którym to wyroku Sąd miał uznać zbędność wywłaszczonej nieruchomości za rzecz oczywistą. W tych okolicznościach – zdaniem skarżącego – oddalenie jego skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2002 r. - było uchybieniem, sprzecznym z Konstytucją RP.
W rezultacie skarżący stał na stanowisku, że zasadność żądania zwrotu przedmiotowego gruntu wynikała z treści takich dokumentów jak: decyzja z dnia [...] stycznia 1989 r. "stwierdzająca zbędność wywłaszczonej nieruchomości", protokół z dnia [...] lutego 1989 r. o przekazaniu nieruchomości Naczelnikowi Gminy, wniosek skarżącego o zwrot nieruchomości z dnia 4 lutego 1989 r., wypisy z ewidencji gruntów, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2002 r. sygn. akt III CZP 73/02 i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt K 47/01.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlegała oddaleniu jako nieuzasadniona.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych a zatem uwzględnienie wniosku mogło nastąpić wyłącznie, gdyby zostało wykazane, że w sprawie zachodziła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., co w niniejszym przypadku nie wystąpiło.
Jednocześnie należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Ministra Budownictwa, że od momentu wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 27 lutego 2002 r., w którym Sąd oddalił skargę T. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2000 r. o odmowie zwrotu pozostałej części wywłaszczonego gruntu, w przedmiotowym stanie faktycznym nie zaszły zmiany prawa ani też nie zaistniały nowe okoliczności. Z tego zatem powodu prawidłowo również organ centralny uznał, iż ocena prawna kwestionowanych decyzji, dokonana przez Sąd, jest wiążącą zarówno dla organu jak i sądu.
Podkreślić wyraźnie trzeba, że dokumenty pochodzące z roku 1989 były znane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, orzekającemu w 2002 r. i wszelka polemika z poglądem wyrażonym przez ten Sąd a sprowadzającym się do stanowiska, że cel wywłaszczenia został w tym przypadku zrealizowany i z tego powodu niemożliwe jest orzekanie o zwrocie przedmiotowego gruntu, jest obecnie nieuprawniona (art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a także art. 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wydaje się, że skarżący myli pojęcie zbędności nieruchomości dla celu na jaki została wywłaszczona (co może uzasadniać żądanie zwrotu wywłaszczonego gruntu) z wyrażeniem zawartym w decyzji Urzędu Miejskiego w C. z dnia [...] stycznia 1989 r. nr [...] o wygaszeniu zarządu dla [...] Przedsiębiorstwa [...] w W. Przypomnieć wypada, że sporna nieruchomość została wywłaszczona na cele eksploatacji żwiru i po jej zakończeniu oraz po zrekultywowaniu gruntu w/w Przedsiębiorstwo wystąpiło z wnioskiem o wygaszenie jego zarządu, bowiem nieruchomość ta stała się dlań już zbędna. W następstwie tego wniosku została wydana wspomniana decyzja z dnia [...] stycznia 1989 r., w uzasadnieniu której powtórzono powyższą argumentację. Decyzję tę skarżący określa mianem "decyzji zbędności" i opiera na niej swoje żądanie. Twierdzi, że skoro została wydana decyzja stwierdzająca zbędność wywłaszczonego mienia dla przedsiębiorstwa występującego o wywłaszczenie, to fakt ten uzasadnia prawidłowość domagania się zwrotu nieruchomości przez jej byłego właściciela.
Niezależnie od wiążącej w tej mierze wyżej przedstawionej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnić wypada, że ustawa gruntowa posługując się terminem zbędności ma na myśli stan faktyczny, w którym wywłaszczona nieruchomość stała się zbędną bo cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Użycie natomiast w decyzji z dnia [...] stycznia 1989 r. określenia zbędności przedmiotowej nieruchomości dla [...] Przedsiębiorstwa [...] należy rozumieć zupełnie inaczej, jako zbędność, ale na skutek zrealizowania wspomnianego celu. W tym ostatnim przypadku brak jest podstaw do żądania przez byłego właściciela zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która może być aktualnie w różny sposób zagospodarowywana.
Odnosząc się do zarzutu, że w innym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 9 stycznia 1995 r. sygn. akt SA/Ka 165/94) Sąd ten miał – wg skarżącego – uznać zbędność wywłaszczonego mienia za " rzecz oczywistą", należy zauważyć, że w wyroku z dnia 27 lutego 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do tego faktu stwierdzając, że zarówno wyrok z 1995 r. jak i podjęte po jego wydaniu czynności zmierzające do rozważenia możliwości zwrotu na rzecz skarżącego tej części nieruchomości wywłaszczonej, którą rozdysponowano na rzecz innych podmiotów, odnosiły się do innego stanu prawnego (ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).
Przytoczone natomiast przez skarżącego orzeczenia takie jak wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt K 47/01 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2002 r. sygn. akt III CZP 73/02 całkowicie nie miały zastosowania w tej sprawie.
Wspomniany wyrok dotyczy bowiem zagadnień uregulowanych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych a uchwała Sądu Najwyższego odnosi się do pojęcia szkody w rozumieniu przepisu art. 160 k.p.a.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – z mocy przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.