Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. S. i H. J., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] przyznającą prawo do rekompensaty A. S. i L.P. z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości przez S. P. w miejscowości W., ul. [...], woj. [...] oraz odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty W. S. i H. J. Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. C. P. wystąpił o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez swoją matkę S. P. w W. ul. [...] w postaci działek budowlanych o pow. [...] ha i [...] ha. Po jego śmierci do postępowania przystąpili jego następcy prawni A.S. i L. P. (zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] istopada 1999 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...]).
Natomiast wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011 r. H. J. i W. S., również następcy prawni właścicielki przedmiotowej nieruchomości (na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] istopada 2011 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1992 r. sygn. akt [...]) wystąpiły do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 8 ust. 1 i art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) powoływana dalej jako: "ustawa zabużańska", Wojewoda [...] potwierdził prawo do rekompensaty A. S. i L. P. z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przedmiotowej nieruchomości przez S. P. w miejscowości W., oraz tą samą decyzją odmówił potwierdzenia tego prawa W. S. i H. J., ze względu na uchybienie terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie ustalono, że z wnioskiem o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do Urzędu Miejskiego w E. wystąpił w dniu [...] grudnia 1990 r. C. P. - syn właścicielki pozostawionej nieruchomości. W ocenie organu z przedmiotowego wniosku nie wynikało, aby C. P. działał w sprawie w imieniu pozostałych spadkobierców S. P., zaś z samej jego treści wynikało jednoznacznie, że wnioskodawca działał jedynie w swoim imieniu.
Wojewoda podał, że w miejsce zmarłego C. P. do postępowania przystąpili A.S. i L. P., którzy zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] listopada 1999 r. sygn. akt [...] byli jego następcami prawnymi. Jednocześnie wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż właścicielka nieruchomości spełniła przesłanki określone w ustawie zabużańskiej pozwalające potwierdzić A. S. i L.P. prawo do rekompensaty.
Jednocześnie organ podniósł, że H. J. i W. S., co prawda wystąpiły wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże uczyniły to po upływie ustawowego terminu.
Wskazał również, że z wnioskiem o rekompensatę za przedmiotową nieruchomość nie wystąpiła również spadkobierczyni S. P. – A.D., ani nie uczynili tego jej następcy prawni. W związku z tym, należący do niej udział w 2/32 części pozostał jako nierozdysponowany.
Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem W. S. i H. J. złożyły odwołanie, w którym stwierdziły, że złożenie wniosku po terminie nie wynikało z zaniechania, a raczej z niewiedzy. Jednocześnie wniosły o potwierdzenie prawa do rekompensaty zaznaczając, iż nie wiedziały o konieczności złożenia przez każdego ze spadkobierców wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a sprawa rekompensat za mienie pozostawione na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie była należycie nagłośniona w mediach.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] dnia [...] czerwca 2012 r.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że zasadą jest, iż postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego wszczynane jest na wniosek, a przepisy prawa wymagają aby był to wyraźny wniosek strony. Zatem każda z osób, która pragnie uzyskać prawo do rekompensaty winna we własnym imieniu złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, który spełnia wymogi ustawowe. Wskazując jednocześnie, że ustawa zabużańska nie tworzy po stronie ewentualnych spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych na "Kresach Wschodnich" legitymacji łącznej i koniecznej przejawiającej się w założeniu, iż wystarczy aby jeden ze spadkobierców złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty we własnym imieniu, ażeby postępowaniem objęci byli - niejako z urzędu - bezwzględnie wszyscy pozostali spadkobiercy.
Ponadto organ powołując się na treść art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej stwierdził, że termin w nim zawarty jako termin prawa administracyjnego materialnego jest nieprzywracalny, a zatem złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za "mienie zabużańskie" po terminie, musi każdorazowo skutkować decyzją organu wojewódzkiego o odmowie potwierdzenia wnioskodawcy prawa do rekompensaty. A organ administracji publicznej nie ma uprawnień do przywrócenia terminu prawa materialnego. Skoro jest on terminem prekluzyjnym, a dla terminów prawa materialnego brak jest podstaw prawnych umożliwiających ich przywrócenie i to bez względu na przyczyny uchybienia terminowi, to upływ tego terminu powoduje wygaśnięcie prawa.
Jednocześnie organ wskazał, że z uwagi na śmierć C. P. brak było możliwości weryfikacji czy działał on również w imieniu pozostałych spadkobierców właścicielki mienia pozostawionego. A strony odwołujące się nie przedstawiły dokumentów wskazujących na umocowanie C. P. do wystąpienia w ich imieniu z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Od powyższej decyzji Ministra Skarbu Państwa W. S. i H. J., reprezentowane przez adw. W. Z., wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:
- • art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych;
- • art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, jako podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty;
oraz naruszenie przepisów postępowania, w tym naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne, niedokładnie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżących.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że bezspornym jest, iż organ administracji publicznej wszczynając postępowanie na wniosek strony ma obowiązek ustalić kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek, a także zapewnić wszystkim stronom czynny udział w postępowaniu. Zdaniem skarżących organy obu instancji nie sprostały temu obowiązkowi, gdyż przy ustalaniu stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, w szczególności osoby i daty złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, całkowicie pominięto właściciela tych nieruchomości Z. P. i jego wnioski - tytułowane jako,prośba" - złożone w ówczesnym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w L. Z treści tych pism wynika, że wnioskiem o rekompensatę objęte były nieruchomości stanowiące zarówno jego własność, jak i własność jego żony S.P. (prośba z dnia [...] kwietnia 1971 r.).
W skardze podniesiono, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż w niniejszym postępowaniu C. P. działał wyłącznie w imieniu własnym, a przynajmniej, w ocenie skarżących, nie wynika to, z treści jego pisma z dnia [...] grudnia 1990 r. Podnosząc jednocześnie, że w myśl przepisów k.p.a. organ administracyjny ma obowiązek ustalenia wszystkich uprawnionych do rekompensaty, a więc wszystkich stron przedmiotowego postępowania i zapewnienie im, jako spadkobiercom, czynnego udziału w postępowaniu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. przyznającą prawo do rekompensaty A. S. i L. P. z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości przez S. P. w miejscowości W., ul. [...], woj. [...] oraz odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty W. S. i H.J.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) powoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska".
Prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl przepisów tej ustawy, przysługuje ich właścicielowi (art. 2), a w przypadku jego śmierci wszystkim jego spadkobiercom bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o czym stanowi art. 3 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości, prawo to przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (tj. posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.
Z akt sprawy wynika, że S. P. – właścicielka przedmiotowej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zmarła [...] lipca 1973 r., pozostawiając czworo spadkobierców: męża Z. P. oraz dzieci W. P., C. P. i W. S. (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...]).
Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że tylko jeden ze spadkobierców S. P. – C. P., a po śmierci w jego miejsce wstąpili jego spadkobiercy, tj. A. S. i L. P. (zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] listopada 1999 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...]) złożył wniosek, który wszczął postępowanie o przyznanie rekompensaty, z treści którego w sposób jednoznaczny wynika, że działał on wyłącznie we własnym imieniu.
W aktach znajdują się jeszcze dwa wnioski pochodzące od W. S. i H.J., które wpłynęły do [...] Urzędu Wojewódzkiego w G. w dniu [...] sierpnia 2011 r. (data prezentaty organu) Wnioskodawczynie również są następcami prawnymi właścicielki przedmiotowej nieruchomości (zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1992 r. sygn. akt [...]).
Przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. 31 grudnia 2008 r., jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych.
Zatem warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, jest złożenie stosownego wniosku, jednakże nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Termin ten ma charakter zawity i nie podlega przywróceniu. Uchybienie temu terminowi wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa, i to bez względu na przyczyny złożenia wniosku po terminie. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone.
Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin, jednakże przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przepisu takiego nie przewidują.
Prawidłowo zatem organy uznały, za dopuszczalny wniosek C. P. i z tego względu jego następcy prawni którzy przystąpili do niniejszego postępowania (pismami z dnia [...] marca 2011 r.) nabyli prawo do rekompensaty. Natomiast wnioski złożone przez W. S. i H. J. wobec faktu złożenia ich po dniu 31 grudnia 2008 r., prawidłowo uznane zostały jako złożone po terminie przewidzianym przepisami ustawy zabużańskiej i z tego względu zasadnie Wojewoda [...] odmówił im potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Jednocześnie stwierdzić należy, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej stanowi, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Ugruntowany i jednolity jest pogląd, iż wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty można złożyć w imieniu własnym, jak również w imieniu innych osób uprawnionych, lecz musi to wynikać w sposób nie budzący wątpliwości z treści wniosku czy dołączonych pełnomocnictw. Wnioskodawców nie można domniemywać, bowiem możliwość domagania się rekompensaty jest prawem, a nie obowiązkiem osoby uprawnionej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27.10.2011 r., I SA/Wa 1187/11, LEX nr 1150667).
Z akt sprawy nie wynika, i nie wykazały tego skarżące, aby w niniejszej sprawie, C. P. składając wniosek z dnia [...] grudnia 1990 r. działał również w imieniu pozostałych spadkobierców S. P. W ocenie Sądu przedmiotowy wniosek jest jednoznaczny, brak w treści wniosku jakiejkolwiek wzmianki, że działał on również w imieniu innych osób. Wnioskodawca wskazał jedynie, że w późniejszym czasie dostarczy dokumenty potwierdzające jego następstwo prawne. Zatem nie można czynić organowi zarzutu, że nie wyjaśnił, w czyim imieniu wniosek został złożony.
W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że W. S. i H. J. składając wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty w dniu [...] sierpnia 2011 r. uczyniły to z uchybieniem terminu do ich wniesienia, określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Zatem prawidłowo Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmówił skarżącym potwierdzenia praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Mając powyższe na względzie i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.