Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentacji.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2015 r. J. C. wystąpił, na podstawie art. 73 § 1 k.p.a., o umożliwienie mu dostępu do: pełnej dokumentacji zgromadzonej w aktach J. C.; wszelkiej dokumentacji związanej z jego osobą; dokumentów z akt J. C. o nr: [...] oraz wszelkich innych dokumentów stworzonych bądź otrzymanych po dniu 21 lipca 2015 r. - niezależnie, czy dokumenty te dotyczą spraw związanych z J. C., czy z jego osobą. Do wniosku załączył pełnomocnictwo udzielone przez J. C. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Prezydent [...], na podstawie art. 73 § 1 i art. 74 § 2 k.p.a., odmówił J. C. wglądu do akt sprawy. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że J. C. nie jest klientem OPS Dzielnicy [...], ale został upoważniony przez matkę J. C. do wglądu w dokumenty dotyczące jej sprawy i prowadzenia rozmów w jej imieniu, do reprezentowania jej interesów w sprawach związanych z ubieganiem się przez nią o miejsce w domu pomocy społecznej oraz we wszelkich sprawach i działaniach prowadzonych w OPS.
OPS Dzielnicy [...] nie prowadził i nie prowadzi wobec J. C. żadnego postępowania administracyjnego związanego z przywołanym art. 73 § 1 k.p.a. - w związku z tym wniosek o wgląd w dokumentację dotyczącą jego osoby jest bezzasadny. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia organ I instancji zawarł stanowisko co do J. C.. Wyjaśnił, że nie prowadzi obecnie żadnego postępowania w jej sprawie. Postępowanie w sprawie udzielenia J. C. pomocy w formie posiłku zostało zakończone w dniu [...] stycznia 2015r. Natomiast, postępowanie o umieszczenie J. C. w domu pomocy społecznej zostało zakończone decyzją odmowną wydaną przez [...] Centrum Pomocy Rodzinie, która została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Akta dotyczące J. C., w związku z zażaleniem J. C. na postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], organ przekazał do Kolegium w dniu 10 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym, w OPS Dzielnicy nie ma akt podlegających udostępnieniu w trybie art. 73 § 1 k.p.a.
W wyniku zażalenia J. C. na postanowieniem Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ przywołał treść art. 73 § 1 i 74 § 1 k.p.a. wskazując, że strona postępowania ma prawo dostępu do akt sprawy jej dotyczących i pozyskiwania z tych akt notatek, kopii i odpisów. Taka zasada jest konkretyzacją i urzeczywistnieniem prawa dostępu do akt, gwarantowanego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Strona może realizować swoje uprawnienia w każdym stadium postępowania, a nawet po jego zakończeniu. Strona może korzystać z przewidzianych w art. 73 uprawnień albo osobiście, albo przez pełnomocnika. Obowiązek organu wynikający z art. 73 k.p.a. dotyczy jednak tylko tych dokumentów, które znajdują się w posiadaniu organu. Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Kolegium podkreśliło, że wykładnia nie tylko językowa, ale i celowościowa i systemowa art. 73 i 74 k.p.a. nie może prowadzić do innego stwierdzenia, jak tylko takiego, że w przepisach tych chodzi o posiadane przez organ administracyjny akta, gdyż tylko wówczas można mówić o ich dostępności i realizacji prawa stron i uczestników na prawach stron w tym zakresie. Kolegium podniosło, że jako przyczynę odmowy udostępnienia J. C. dokumentacji wskazanej w jego wniosku, organ I instancji zasadnie wskazał na okoliczność, że nie posiada akt podlegających udostępnieniu w trybie art. 73 § 1 k.p.a. Trafne też jest, zdaniem Kolegium, stanowisko Prezydenta w sprawie J. C.. Jednocześnie organ odwoławczy odniósł się do wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.
Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] października 2015 r. złożył J. C.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 77, 80, 107 § 3, 124, 156 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. i art. 2 i 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez m.in. niedokonanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, bezsprzeczne zaufanie jednej stronie bez weryfikacji stanu faktycznego, wydanie uzasadnienia decyzji z brakami uniemożliwiającymi jej prawną i merytoryczną kontrolę, wydanie uzasadnienia decyzji zawierającego wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego skutkujące m.in. osłabieniem zaufania obywateli do władzy publicznej.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2015 r. w części utrzymującej w mocy postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. w zakresie odmowy wglądu do akt sprawy J. C. narusza prawo. Natomiast Sąd oddalił skargę na postanowienie Kolegium utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji dotyczące rozstrzygnięcia co do J. C. Stosownie do art. 73 § 1 k.p.a. (stanowiącego podstawę prawną postanowienia z dnia [...] sierpnia 2015 r.) strona ma prawo wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Powyższy przepis wyraża więc zasadę powszechnego dostępu strony do akt sprawy (z wyjątkiem określonym w art. 74 § 1 k.p.a.) i nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stworzenia stronie warunków umożliwiających przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów.
Skoro więc organ I instancji wyjaśnił, że prowadził wobec J. C. dwa postępowania, które zostały zakończone (jedno w sprawie udzielenia pomocy w formie posiłku a drugie o umieszczenie J. C. w domu pomocy społecznej), to jego obowiązkiem, zgodnie z dyspozycją przepisu art. 74 § 1 k.p.a., zdanie drugie, jest jedynie umożliwić stronie wykonanie jej uprawnienia do zapoznania się z aktami sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Brak akt w siedzibie organu, w związku z przekazaniem ich w całości (a nie uwierzytelnionych kserokopii) do organu odwoławczego, nie może być - w ocenie Sądu - przeszkodą do realizacji uprawnień strony wynikających z art. 73 § 1 k.p.a. W takiej sytuacji, organ administracji zobowiązany jest poinformować stronę o przyczynach niedochowania terminu załatwienia sprawy i po zwrocie akt powinien je niezwłocznie stronie udostępnić.
Natomiast Sąd podzielił stanowisko organów administracji w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego J. C.. Jak wyżej wskazano, wszelkie procesowe prawa przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego są zagwarantowane tylko osobie mającej status strony w postępowaniu. Skoro przed organem pierwszej instancji nigdy nie toczyło się i nie toczy postępowanie wobec J. C., to zasadnie organy (po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego) odmówiły wglądu w akta.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji wyroku.