Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. G. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego.
Wnioskiem z 4 czerwca 2018 r. A. G. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem S. G. Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] lipca 2015 r. nr [...] S. G. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie ma charakter stały, niepełnosprawność istnieje od 18-go roku życia, ustalony w nim stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2015 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wójt Gminy [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z wnioskodawczynią, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowi przesłankę negatywną do ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na jej rzecz. Organ powołując się na treść art. 17 ust. 1a tej ustawy wskazywał, że jedyną osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z S. G. jest jego matka J. G. Zatem według tego przepisu, to jej w pierwszej kolejności przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Od powyższej decyzji A. G. wniosła odwołanie do samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wskazując, że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania skarżącej decyzją z [...] września 2018 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z akt niniejszej sprawy wynika, że pismem z 7 czerwca 2018 r. wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia informacji o rodzicach osoby wymagającej opieki. Po przedłożeniu przez skarżącą wymaganych dokumentów, organ I instancji uznał, że skoro matka wymagającego opieki S. G. - J. G. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również nie została pozbawiona praw rodzicielskich, to właśnie ona po spełnieniu pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest w pierwszej kolejności uprawiona do otrzymania wskazanego świadczenia. Na tle wskazanych okoliczności, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą",, organ uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Organ zaznaczył, że powyższy przepis jest sformułowany w sposób jednoznaczny i wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.) – dalej zwanej "krio" ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku, gdy rodzic osoby wymagającej opieki żyje, nie został pozbawiony praw rodzicielskich, nie jest małoletni lub nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. G., wnosząc o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, jednocześnie wskazując, że w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem nie podejmuje ona zatrudnienia. Skarżąca wskazała na ustalone orzecznictwo wyjaśniające kwestię przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Według skarżącej bezspornym jest, że małżonek należy do tego kręgu. Na poparcie swoich argumentów powołała treść art. 130 krio. Ponadto skarżąca powołując się na liczne orzecznictwo podniosła, że to małżonek w pierwszej kolejności zobowiązany jest opiekować się współmałżonkiem i to na nim ciąży obowiązek sprawowania opieki, którą w tym wypadku sprawuje skarżąca.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy. Przepis ten stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Adresatami art. 17 ust. 1a ustawy są osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy (inne, niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy, na których zgodnie z przepisami krio, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności) inne, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.
Przepis ten odnosi się zatem do osób powiązanych więzami krwi z osobą wymagającą opieki, będącymi w dodatku dalszymi krewnymi osoby wymagającej opieki (np. dziadkami, wnukami). Małżonkowie, będący przed zawarciem małżeństwa względem siebie osobami obcymi, nie są w stosunku do siebie krewnymi w rozumieniu art. 617 § 1 krio, ponieważ jeden z nich nie pochodzi od drugiego i nie mają wspólnego przodka. Małżonkowie są względem siebie powinowatymi (art. 618 § 1 krio).
Wobec tego, to że matka męża skarżącej żyje i że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie miało żadnego znaczenia, skoro o dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego ubiegał się małżonek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym.
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy S. G. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie nr [...]), a tym samym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką zapewnia mu żona – skarżąca. Niekwestionowaną zatem okolicznością jest, że skarżąca, w związku z opieką sprawowaną osobiście nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem zrezygnowała z zatrudnienia i z tego powodu go nie podejmuje. Na skarżącej ciąży także w stosunku do męża obowiązek alimentacyjny. Małżonkowie bowiem, w myśl art. 27 krio, obowiązani są do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Są oni także obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 krio).
Wobec powyższego należało uznać, że osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego może być małżonek, ponieważ ciąży na nim szeroko rozumiany obowiązek alimentacyjny.
W ocenie Sądu organ I instancji wydając decyzję, dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Błędne jest stanowisko organu I instancji, że skoro matka skarżącego żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przepis ten wyklucza A. G. z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Jak wskazano wyżej uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy może być także małżonek osoby wymagającej opieki.
Uszło uwadze organu I instancji, że w sytuacji, gdy z wnioskiem o przyznanie świadczenia występuje małżonek osoby wymagającej opieki art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie ma w sprawie zastosowania. W takim przypadku stosowanie obu tych przepisów wzajemnie wyklucza się.
Na gruncie niniejszej sprawy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy znalazłby zastosowanie wówczas, gdyby wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad S. G. złożyła jego matka.
W związku z powyższym, Sąd doszedł do przekonania, że Wójt Gminy [...], dokonując błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dokonując błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy naruszyły te przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien dokonać oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku, mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy, którą to wykładnią jest związany z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa".
Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.