Uzasadnienie
T. T., W. F. i J. S. skargą z dnia 6 sierpnia 2020r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 649/15., zasądzenie sumy pieniężnej stanowiącej połowę 10 - krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w roku poprzednim, stwierdzenie że niezałatwienie sprawy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i o zwrot kosztów postępowania sądowego.
Powyższym wyrokiem Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z 10 lutego 2005 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] (d. [...]) ozn. hip. "[...] ", nr rej hip. [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wniosek o odszkodowanie został złożony 22 lutego 2005 r. Kolejnymi decyzjami, już trzykrotnie odmówiono przyznania odszkodowania i trzykrotnie organ II instancji uchyla; decyzję. Ostatnie rozstrzygnięcie Prezydenta miało miejsce [...] marca 2013 r., nr [...], a decyzja Wojewody [...] zapadła [...] maja 2013 r. Skarżący 31 stycznia 2014 r. złożyli skargę na bezczynność, którą to skargę uznano za uzasadnioną i wyznaczono organowi 3 miesięczny termin na załatwienie sprawy. Wobec nie rozpoznania wniosku w wyznaczonym przez organ terminie skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Tenże wyrokiem z 28 września 2017 r. wymierzył organowi grzywnę w wysokości 1000 zł stwierdzając jednocześnie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (sygn. akt I SA/WA 527/17). Kolejnym wyrokiem z 19 września 2019 r. podwyższono grzywnę, ponownie stwierdzono, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo, Sąd przyznał dla każdego ze skarżących sumę pieniężną (sygn. akt I SA/Wa 1295/19).
W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie wskazując, że sprawa jest na etapie analizy zgromadzonej dokumentacji. Ponownie również wskazał, że pismem z 3 grudnia 2018 r. zlecono wykonanie dokumentacji geodezyjnej dla tej nieruchomości w celu określenia jej granic hipotecznych i odniesienia do aktualnych działek, ich przeznaczenia w planie z 1931 r. i określenia dokładnej daty rozpoczęcia robót budowlanych na tej nieruchomości. Opracowanie zostało wykonane 24 kwietnia 2019r. Przeprowadzano poszukiwania akt archiwalnych w celu ustalenia czy nieruchomość ta stanowiła gospodarstwo rolne, czy przyznano odszkodowanie na podstawie umów indeminizacyjnych (wynik negatywny).
Prezydent podkreślił, że nieruchomość oznaczona hipotecznie "[...] ", nr rej hip. [...], w skład której wchodzi działka stanowiąca tereny kolejowe, składała się także z pozostałych działek tj. działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], co do których toczą się oddzielne postępowania administracyjne. Fakt ten utrudnia prowadzenie niniejszego postępowania administracyjnego z uwagi na łączny charakter akt administracyjnych obejmujących całą nieruchomość "[...] ", nr rej hip. [...].
Organ zwrócił również uwagę, że akta sprawy dwukrotnie przez pewien czas pozostawały w WSA w Warszawie, przez co nie miał do nich dostępu. Ostatecznie zostały zwrócone 22 stycznia 2020 r. Poza tym opóźnienie w rozpoznawaniu sprawy wynika z je skomplikowanego charakteru.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny.
Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 czerwca 2016 r. zobowiązał organ do rozpoznania sprawy w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt i uznał, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (sygn. akt I SAB 649/15). Następnie wyrokiem w sprawie I SA/WA 527/17 w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 649/15, wymierzono Prezydentowi miasta [...] grzywnę w wysokości 1000 złotych, stwierdzono, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oddalono skargę w pozostałej części i zasądzono od Prezydenta na rzecz Skarżących solidarnie kwotę 680 (złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W związku z dalszą bezczynnością organu, skarżący złożyli do WSA w Warszawie kolejną skargę na niewykonanie wyroku sygn. akt I SAB 649/15.
Wyrokiem z dnia 19 września 2019 r., I SA/WA 1295/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi grzywnę w wysokości 4000 złotych, stwierdził że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał Skarżącym od organu sumy pieniężne po 500 zł. Jednocześnie Sąd zasądził od Prezydenta na rzecz Skarżących solidarnie kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Akta sprawy wraz z prawomocnym, ostatnim wyrokiem Sądu, wpłynęły do organu w dniu 22 stycznia 2020 r. (prezentata na piśmie przewodnim Sądu). Niekwestionowaną okolicznością jest to, że do dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie, mimo uprzedniego wezwania organu przez Skarżących do wykonania prawomocnego wyroku, Prezydent nie rozstrzygnął sprawy o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
W ocenie Sądu nie ma przy tym znaczenia fakt, że sprawa ma wspólne akta z innymi sprawami, w których toczą się osobne postępowania. Podobnie jak nie można usprawiedliwiać bezczynności organu fakt, że akta sprawy pozostawały w Sądzie w związku z toczącymi się przed nim sprawami. W obu przypadkach nic nie stało bowiem na przeszkodzie, aby organ zanim je udostępnił Sądowi lub przekazał do innych spraw, sporządził akta zastępcze. Tym bardziej, że dołączone do sprawy akta administracyjne nie są obszerne. Kwestia ta była już zresztą poruszana przez Sąd w wyroku z dnia 19 września 2019 r., w sprawie o sygn. akt I SA/WA 1295/19 i jak widać organ do tych wytycznych Sądu się nie zastosował skoro podnosi tę samą argumentację.
Skoro Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest uzasadniony.
Niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.
W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy oraz to, że Prezydent został już dwukrotnie ukarany grzywną (w kwocie 1000 zł., a następnie w kwocie 4000 zł.), która to sankcja jednak nie przyniosła skutku w postaci wykonania wyroku, Sąd podwyższył grzywnę do 6000 zł, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., uznając, iż będzie ona, wystarczająco represyjna, jak też dyscyplinująca do rozpoznania wniosku odszkodowawczego skarżących.
Rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie.
W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia długość trwającego postępowania oraz to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy nie podjął skutecznych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy i to pomimo wzywania skarżących do wykonania wyroku. Prezydenta nawet nie zmobilizował fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ukarał już organ grzywną za niewykonanie wyroku. Zaznaczenia wymaga, że po otrzymaniu w dniu 22 stycznia 2020r. prawomocnego wyroku z dnia 19 września 2019 r. wymierzającego grzywnę w wysokości czterech tysięcy złotych, organ nie podjął w sprawie jakiejkolwiek czynności.
W ocenie Sądu okoliczności powołane przez organ w odpowiedzi na skargę nie stanowią usprawiedliwienia niewykonania prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Dlatego Sąd uznał, że działania organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję represyjną oraz prewencyjną - mającą na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy. Chodzi przy tym również o uświadomienie organowi, że niewykonywanie wyroków sądów administracyjnych jest nieopłacalne. Jest to zatem dodatkowa gwarancja terminowego załatwienia sprawy, a jednocześnie dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Przewidziana w art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna nie ma jednakże wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego.
Suma ta pełni bowiem również funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Jednocześnie suma ta nie może stanowić podstawy do nadmiernego wzbogacenia skarżących.
Okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz Skarżących sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie jej sprawy, co jednocześnie zdyscyplinuje organ do jej załatwienia. Stan bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie odszkodowania - pomimo wydania wyroku narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W toku postępowania Prezydent nie przedstawił okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać. Sąd stanął na stanowisku, że zasadne jest przyznanie od Prezydenta [...] sumy pieniężnej w kwotach po 2000 zł., na każdego ze skarżących, Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu niewykonania wyroku Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność oraz czas trwania postępowania administracyjnego tj. od 2005 r., oraz to że przyznana na rzecz Skarżących wyrokiem I SA/Wa 1295/19 suma pieniężna w wysokości po 500 zł. nie zdyscyplinowała organu do rozpoznania wniosku odszkodowawczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji). O kosztach procesu zawartych w punkcie 5 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).