Uzasadnienie
- I. Stan faktyczny
- 1. Prezydent W. decyzją z dnia [..] kwietnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. B. (dalej powoływany jako skarżący), odmówił przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonką H. M. Organ stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm., powoływana dalej jako "U.o.ś.r."), stanowi przesłankę negatywną do ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na jego rzecz.
- 2. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ przytaczając treść art. 17 U.o.ś.r. wskazał, że H. M., jako legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącym, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 2 U.o.ś.r. jest wyraźny i jednoznaczny w swojej treści, nie dając podstaw do przyznania współmałżonkowi świadczenia pielęgnacyjnego.
- 3. Skarżący wniósł na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i wskazał, że istnieją przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną.
- 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
- II. Uzasadnienie prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
- 1. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
- 2. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy H. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, a tym samym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką z kolei zapewnia jej mąż – skarżący, który w celu jej sprawowania zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dokonując wykładni ww. przepisu należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny.
- 3. W niniejszej sprawie zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Sąd stwierdza jednak, że pomimo znowelizowanej treści, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. nie można odczytywać w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi, dostatecznie opisanymi w orzecznictwie TK - z analogicznych, jak dotychczas, względów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1024/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 198/12, CBOSA). Dlatego również przy zmienionym stanie prawnym organy powinny stosować prokonstytucyjną wykładnię przepisów prawa.
W świetle wyżej opisanej prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. sąd stwierdza że organy administracji wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżona decyzja SKO została wydana z naruszeniem prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjętą przez sąd w niniejszym wyroku oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do wszystkich przesłanek, od których ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.