Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania C. T., decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2005 r, nr [...] o odmowie przyznania C. T. świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 14 czerwca 2005 r. C. T. złożył wniosek o przyznanie stałego opiekuna socjalnego z uwagi na wiek, zły stan zdrowia oraz brak osoby bliskiej, która mogłaby pomóc w codziennych czynnościach.
W dniu 20 czerwca 2005 r. pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przeprowadził z C. T. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że C. T. prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Z córką zamieszkującą w W. nie utrzymuje kontaktów. W tym samym budynku zamieszkuje wnuczka wnioskodawcy Pani A. K. wraz z rodziną. Budynek ten wraz z gospodarstwem rolnym został sprzedany przez wnioskodawcę. Na tym tle istnieje konflikt między C. T., a jego wnuczką. Mimo powyższego A. K. oświadczyła, że w razie potrzeby zaopiekuje się dziadkiem. C. T. często przebywa u sąsiadki S. G. Jest ona osobą samotną i zatrudnia opiekunkę J. L., która jest jednocześnie kuzynką wnioskodawcy i również sprawuje nad nim opiekę.
Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lipca 2005 r, nr [...] odmówił przyznania C. T. usług opiekuńczych.
Od powyższej decyzji C. T. złożył odwołanie. W uzasadnieniu stwierdził, że jest osobą schorowaną i wymaga opieki. Córka jak i wnuczka nie wykazują zainteresowania jego osobą. Wskazał ponadto, że jego dochody pozwalają jedynie na zakup leków i skromne życie, nie są natomiast wystarczające na wynagrodzenie opiekunki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2005 r, nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2005 r, nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie nie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ pierwszej instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji przeprowadził niezbędne postępowanie wyjaśniające, w świetle którego odwołujący nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego C. T. nie jest pozbawiony pomocy innych osób. Zgodnie z załączonym oświadczeniem J. L. sprawuje ona opiekę nad wnioskodawcą i nie pobiera z tego tytułu żadnych opłat. Natomiast wnuczka S. T. – A. K. -oświadczyła, że jest w stanie zaopiekować się dziadkiem, tzn. przygotować posiłek, poprać i posprzątać oraz w razie potrzeby wezwać lekarza. Powyższe istotne jest na tle cytowanego art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem zstępna wnioskodawcy zadeklarowała pomoc i nie jest przy tym istotne czy C. T. razem z nią zamieszkuje. Tym samym wobec nie spełnienia ustawowych przesłanek do uzyskania pomocy w formie usług opiekuńczych organ pierwszej instancji zasadnie odmówił ich przyznania.
W dniu 17 października 2005 r. C. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2005 r. W uzasadnieniu wskazał na swój ciężki stan zdrowia oraz konflikty rodzinne istniejące między nim, a córka i wnuczką. Podniósł, że córka i wnuczka nie interesowały się nim, biły, wyzywały i zabierały rentę. Okradły również jego mieszkanie, zabrały rzeczy osobiste, pieniądze i dokumenty, w tym obdukcję lekarską. Niejednokrotnie w jego sprawie interweniowała Policja, co mogą potwierdzić świadkowie. W związku z powyższym nie zgodził się aby wnuczka pełniła nad nim opiekę, ponieważ do tej pory nie mógł liczyć na jej pomoc. Wnosi o przydzielenie opiekunki, która byłaby w stanie zapewnić mu wikt i opierunek.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało swoje stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz stosowane odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Organ pomocy społecznej oraz organ nad nim wyższego stopnia obowiązane są prowadzić postępowanie o przyznanie usług opiekuńczych, z uwzględnieniem przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3-4 i art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 KPA.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2005 r, mimo, iż w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie zostały rozpatrzone wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, które mogły by mieć wpływ na sposób załatwienia sprawy.
Z wniosku z dnia [...] czerwca 2005 r. C. T. zamieszkałego w miejscowości [...] wynika, że przyczyną wystąpienia przez skarżącego do Wójta Gminy [...] o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych był wiek ([...] lata), stan jego zdrowia ([...], [...]) oraz brak osoby bliskiej mogącej zapewnić pomoc w czynnościach życia codziennego. W kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2005 r. ustalono, że wnioskodawca ma zapewnioną opiekę ze strony kuzynki J. L. zamieszkałej w miejscowości [...], mimo to w formularzu wywiadu wskazano, że jego mieszkanie jest brudne i zaniedbane. W przypadku niemożności świadczenia pomocy przez kuzynkę C. T. opiekę nad skarżącym zadeklarowała również jego wnuczka A. K., z którą skarżący wspólnie zamieszkuje w jednym budynku. C. T. ma córkę H. C., która zamieszkuje w W. i nie utrzymuje z nim kontaktów. Pomiędzy wnioskodawcą a jego wnuczką istnieje konflikt, na tle którego występują kłótnie między skarżącym, a zamieszkującą wraz z nim A. K. i jej rodziną.
Przyczyną konfliktu jest [...] przez C. T. [...] i pozostawienie wnuczki wraz z [...] na łasce [...]. C. T. w swym miejscu zamieszkania przebywa tylko w okresie zimy. Większą część czasu spędza u swojej przyjaciółki S. G., która zatrudnia pomoc domową w osobie J. L. Utrzymuje stałe kontakty z rodziną swojej siostry, zamieszkałą w miejscowości [...].. W oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2005 r. J. L. potwierdziła, iż dobrowolnie i nieodpłatnie opiekuje się swoim wujem robi zakupy, sprząta, pierze, przygotowuje posiłki i wykupuje leki, dotąd aż będzie taka potrzeba.
Z kolei A. K. w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2005 r. wskazała, iż jest w stanie zaopiekować się dziadkiem, tj. przygotować posiłek, poprać, posprzątać pomieszczenia oraz wezwać lekarza, ponieważ nie pracuje i zajmuje się domem i dziećmi. W odwołaniu z dnia [...] lipca 2005 r. C. T. wskazał, iż nie rozumie dlaczego organ pomocy społecznej uznał, że posiada on osoby bliskie mogące zapewnić mu opiekę, w sytuacji, gdy wnuczka wcale się nim nie interesuje, bije go i wyklina, nie poda nawet herbaty, gdy jest chory. Również córka mieszkająca w W. od ponad 30 lat nie interesuje się jego losem.
Przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy świadczy o tym, że organ wyższego stopnia bezzasadnie uznał, iż postępowanie wyjaśniające oraz rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało wydane zgodnie z regułami postępowania dowodowego. Wątpliwości budzi zwłaszcza twierdzenie organu, iż wnuczka skarżącego A. K. jest w stanie zapewnić C. T. należytą opiekę. Argumentacja zawarta w decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2005 r. całkowicie pomija mający tło majątkowe konflikt, którego stronami są skarżący oraz wnuczka i członkowie jej rodziny.
Trzeba również wskazać, iż organ pomocy społecznej nie wyjaśnił, stopnia pokrewieństwa istniejącego pomiędzy C. T., a J. L. (w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2006 r. J. L. wskazała, że skarżący jest jej wujem, natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że J. L. jest kuzynką skarżącego).
Z akt sprawy wynika także, że organ pierwszej instancji odmówił C. T. przyznania usług opiekuńczych bez wyjaśnienia, czy J. L. należy do członków rodziny skarżącego, w rozumieniu art. 6 pkt 14 i art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i w związku z tym, czy spełnia wymogi określone w art. 50 ust. 2 tej ustawy, tzn. czy można ją uznać za członka rodziny mogącego zapewnić skarżącemu pomoc. Wyjaśnienie tego faktu ma istotne znaczenie dla sprawy. Z art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) wynika bowiem, że usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Z treści powyższego przepisu wynika, że oprócz ustalenia, czy osoba wnioskodawcy wymaga pomocy innych osób konieczne jest również wyjaśnienie, czy rodzina (krewni lub osoby niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z wnioskodawcą - art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej), wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni (osoby spokrewnione w linii prostej, od których pochodzi wnioskodawca), zstępni (osoby spokrewnione w linii prostej, pochodzące od wnioskodawcy) mogą taką pomoc zapewnić.
Analiza treści powyższego przepisu wskazuje więc, że organ pomocy społecznej może odmówić przyznania usług opiekuńczych, w przypadku, gdy ustali, że wnioskujący o przyznanie usług opiekuńczych ma zapewnioną opiekę ze strony m. in. wspólnie z nim zamieszkujących i gospodarujących krewnych, w szczególności: wstępnych, zstępnych (np. dzieci, wnuków) albo kuzynów, siostrzenic bądź niezamieszkujacych z nim małżonka, wstępnych lub zstępnych. W rozumieniu przepisu art. 50 ust. 2 w związku z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej możliwość zapewnienia pomocy osobie ubiegającej się o przyznanie usług opiekuńczych ma zstępny, niezależnie od tego czy zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z wnioskodawcą, czy też prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Kuzynka bądź siostrzenica wnioskodawcy, która jako krewny zalicza się do kręgu osób jego rodziny może więc być uznana przez organ pomocy społecznej za osobę mogącą zapewnić opiekę, pod warunkiem, że wspólnie z nim zamieszkuje i gospodaruje (art. 6 pkt 14 tej ustawy).
Należy zauważyć, że dopiero ustalenie i ocena tych okoliczności pozwoli w dalszej kolejności na rozważenie, czy J. L. ma rzeczywistą możliwość zaspokojenia potrzeb C. T., wszak zamieszkuje ona w innej miejscowości niż skarżący i w miejscowości, w której mieszka jest zatrudniona u S. G., jako pomoc domowa (kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia [...] czerwca 2005 r.). i zbadanie dlaczego C. T., mimo sprawowanej nad nim opieki ze strony J. L. (oświadczenie z dnia [...] czerwca 2006 r.) zwrócił się o pomoc, motywując swój wniosek brakiem osoby bliskiej, zapewniającej opiekę (wniosek z dnia [...] czerwca 2005 r.). Rozważenia wymaga dlaczego mieszkanie skarżącego - będącego przecież zdaniem organu pod opieką J. L. - jest brudne i zaniedbane (kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia [...] czerwca 2005 r. - strona 5 pkt 8 formularza).
Wskazane wyżej uchybienia organu pomocy społecznej przesądzają o wadliwości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2005 r. Organ wyższego stopnia nieprawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA. Wobec nie wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji wszystkich okoliczności sprawy Kolegium winno rozważyć podjęcie działań, o których mowa w art. 136 KPA bądź w art. 138 § 2 KPA.
Wobec naruszenia przez organ wyższego stopnia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 i art. 138 § 1 pkt 1 KPA, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec, jak w sentencji wyroku.