Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] o obciążeniu skarżących T. i S. małżonków S. kosztami w wysokości [...] zł. za wykonanie operatu szacunkowego w sprawie o ustalenie wysokości odszkodowania w związku ze stwierdzeniem przez Wojewodę [...] w decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r., że decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] stycznia 1989 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, na potrzeby Wojewódzkiego Zarządu [...] w K. Rejonowy Oddział w W., nieruchomości położonej w M. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, została wydana z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 160 kpa, ustalił na rzecz T. i S. małżonków S. odszkodowanie w wysokości [...] zł., w związku z wydaniem przez Naczelnika Gminy M. decyzji z dnia [...].01.1989 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w M., oznaczonej jako działka nr ew. [...] o pow. [...] ha, z naruszeniem prawa.
Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] obciążył T. i S. małżonków S. kosztami wykonania operatu szacunkowego niezbędnego do ustalenia odszkodowania w kwocie [...] zł.
Organ wydający zaskarżoną decyzję podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż koszty sporządzenia operatu szacunkowego obowiązani są ponieść skarżący. Stanowisko to uzasadniono przepisem art. 160 par 2 kpa, który stanowi, że do odszkodowania stosuje się przepisy kodeksu cywilnego a zatem ciężar dowodu w zakresie wykazania i udowodnienia wysokości szkody spoczywa na domagających się odszkodowania.
Według organu odwoławczego strona wskazując wysokość odszkodowania jest zobowiązana przedstawić dowody, które wskazywałyby na wartość poniesionej szkody, w tym operat szacunkowy. Wskazano też, iż zgodnie z art. 263 § 1 kpa do kosztów postępowania zalicza się m.in. należności biegłych sporządzających operat szacunkowy, a w myśl art. 264 § 1 kpa organ administracji publicznej jednocześnie z wydaniem decyzji ustala w drodze postanowienia wysokość tych kosztów i osoby zobowiązane do ich pokrycia. Dodatkowo podniesiono, że skoro są to koszty, które nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie a zostały poniesione w interesie strony, to tym samym obciążają skarżących /art. 262 kpa/.
Na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] T. i S. małżonkowie S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 262 kpa przez przyjęcie, iż koszty ustalenia wysokości przyznanego im odszkodowania zostały poniesione z winy strony, w interesie lub na żądanie strony.
Skarżący wywodzili, że koszty postępowania nie powstały z ich winy, skoro decyzja Naczelnika M. o wywłaszczeniu dotknięta była wadami, skutkującymi jej nieważność, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2003 r. uchylającym zaskarżoną decyzję wywłaszczeniową. Wnoszący skargę podkreślili, że koszty aktualizacji wartości nieruchomości, przejętej przed piętnastoma laty na rzecz Skarbu Państwa, nie powstały z winy lub na żądanie skarżących.
Ponadto T. i S. małżonkowie S. podali, że nie posiadają już gospodarstwa rolnego, które przekazali synowi a źródłem ich utrzymania jest emerytura T. S. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz renta kwartalna S. S. z Krajowego Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości [...] zł. miesięcznie.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem oceny Sądu jest ostateczne postanowienie Ministra Infrastruktury utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] o obciążeniu strony postępowania administracyjnego kosztami wykonania operatu szacunkowego wykonanego na zlecenie organu prowadzącego postępowanie o odszkodowanie, wszczęte z wniosku złożonego przez skarżących w trybie art. 160 kpa i nie zakończone przed nowelizacją tego przepisu ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. - o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz.1692).
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania zachodzi szczególna okoliczność, wymagająca rozstrzygnięcia, czy w sytuacji wystąpienia przez stronę postępowania z wnioskiem o odszkodowanie na podstawie art. 160 kpa, gdy podstawą materialno-prawną jego żądania jest art. 56 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 1989, Nr 14, poz.74), koszty wykonania operatu szacunkowego nieruchomości, powodowane koniecznością aktualizacji wyceny gruntu w związku z wydaniem decyzji wywłaszczeniowej obarczonej wadami prawnymi, obciążają stronę występującą o odszkodowanie.
Aby rozstrzygnąć powyższe zagadnienie należy dokonać analizy art. 262 kpa. Przepis ten określa, kiedy obowiązkiem strony jest pokrycie kosztów postępowania. Według art. 262 § 1 stronę obciążają koszty postępowania, które wynikły z winy strony a także te, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji stanęły na stanowisku, że koszty sporządzenia operatu szacunkowego powinni pokryć skarżący, gdyż są to koszty poniesione w ich interesie, jako strony postępowania, które nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Z takim stanowiskiem organów administracji publicznej nie można się jednak zgodzić, biorąc pod uwagę szczególną sytuację zaistniałą w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania.
Bezsporne jest, że koszty konieczności ponownej aktualizacji wartości nieruchomości, wywłaszczonej na rzecz Państwa w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie powstały z winy skarżących. Decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] stycznia 1989 r. nr [...] orzekająca o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości będącej dotychczasową własnością skarżących z przeznaczeniem pod budowę [...], została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] wynika, że przyczyną stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ wydający decyzję wywłaszczeniową było nie dokonanie przez organ ustaleń w zakresie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, błędne określenie osób, których nieruchomość została wywłaszczona oraz osób uprawnionych do odszkodowania. Z uwagi na fakt zabudowania przedmiotowej nieruchomości budynkiem [...] i [...], Wojewoda [...] rozpoznający sprawę w trybie nadzorczym z uwagi na nieodwracalność skutków prawnych stwierdził, że decyzja wywłaszczeniowa Naczelnika Gminy M. z dnia [...] stycznia 1989 r. została wydana z naruszeniem prawa.
Z powyższych okoliczności w sposób oczywisty wynika, że konieczność dokonania ponownej aktualizacji wartości wywłaszczonej w 1989 r. nieruchomości nie wynikła z winy strony.
Kolejną przesłanką umożliwiającą obciążenie strony postępowania kosztami, zgodnie z art. 262 par. 1 ust. 2 kpa jest poniesienie kosztów w interesie strony lub na żądanie strony, jeśli pokrycie kosztów nie wynika z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Należy bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, będącego w rozpoznawanej sprawie, podstawą wydania decyzji wywłaszczeniowej, obowiązkiem organu orzekającego o wywłaszczeniu było ustalenie wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Był to obowiązek ustawowy organu prowadzącego postępowanie.
Również Wojewoda [...] ustalając odszkodowanie decyzją z dnia [...] października 2004 r. przyjął, że źródłem szkody, którą ponieśli skarżący jest decyzja wywłaszczeniowa Naczelnika Gminy M. z dnia [...] stycznia 1989 r. dotknięta wadą nieważności. Zatem nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że koszty sporządzenia operatu szacunkowego poniesione w interesie strony nie wynikają, w tym konkretnym stanie faktycznym, z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.
Należy też mieć na względzie okoliczność, że skarżący we wniosku o odszkodowanie z dnia 19 sierpnia 2004 r. nie zgłaszali żądania dokonania wyceny przez rzeczoznawcę majątkowego a w ciągu całego postępowania nie kwestionowali nawet wysokości odszkodowania, określonego w punkcie 2 decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Gminy M., co uniemożliwia przyjęcie przez organ, że konieczność wyceny spowodowana była żądaniem strony.
W świetle powyższego Sąd uznał za uzasadniony zarzut skarżących naruszenia przez organy administracji publicznej art. 262 § 1 kpa.
Gdyby przyjąć, jak czynią to organy administracji publicznej, że koszty aktualizacji wyceny nieruchomości obciążają skarżących, w sytuacji nie wypłacenia im obligatoryjnego odszkodowania na skutek wydanej z rażącym naruszeniem prawa decyzji wywłaszczeniowej i długotrwałości postępowania administracyjnego, to prowadzi do wniosku, że długość postępowania administracyjnego oraz błędy organów wydających decyzje w tym postępowaniu, działają na niekorzyść strony, co narusza zasadę prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz wzgląd na słuszny interes obywatela /art.8 kpa/.
Przyjęcie takiego poglądu naraża stronę na to, że przez cały czas prowadzenia postępowania administracyjnego /piętnaście lat/ pozbawiona była obligatoryjnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art.145 par.1 lit. c oraz art. 152 ustawy - z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.