Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia z dnia [...] października 2006 r., po rozpoznaniu odwołania U. C. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] sierpnia 2006 r., którą przyznano zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na rzecz P. C. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia 1 sierpnia 2006 r. do dnia 30 czerwca 2008 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2006 r. organ drugiej instancji stwierdził, że U. C. złożyła w dniu [...] sierpnia 2006 r. wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz P. C. urodzonego w dniu [...] maja 1989 r. Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2006 r. wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], którym to orzeczeniem P. C. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy, a zatem orzeczenie wydano na okres do 30 czerwca 2008 r., stwierdzając, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2005 r.
Organ drugiej instancji podkreślił, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 tej ustawy świadczeniami rodzinnymi są:
- 1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego,
- 2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne,
- 3) zapomoga wypłacana przez gminy oraz
- 4) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka.
W myśl natomiast art. 16 powołanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:
- 1) niepełnosprawnemu dziecku,
- 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- 3) osobie, która ukończyła 75 lat,
- 4) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia.
Zgodnie z art. 23 ust. 1-3 powołanej ustawy, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej.
Organ pierwszej instancji, zgodnie z art. 24 ust. 4 powołanej ustawy, ustalił zaskarżoną decyzją prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do 30 czerwca 2008 r. Zgodnie bowiem z ust. 2 powołanego wyżej przepisu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego prawo ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Z akt sprawy wynika, że U. C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na [...] P. C. w dniu [...] sierpnia 2006 r. W świetle powyższego stanu faktycznego i prawnego organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, zdaniem organu drugiej instancji, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od 30 sierpnia 2006 r. Kolegium podkreśliło, że w przypadku przedłożenia po raz pierwszy wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, wraz z orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, niezależnie od daty złożenia wniosku o wydanie orzeczenia w zespole orzekającym. W przypadku gdy osoba ubiegająca się o zasiłek pielęgnacyjny złoży wniosek w tej sprawie oczekując na orzeczenie o niepełnosprawności, uprawniające do zasiłku pielęgnacyjnego, postępowanie zawiesza się do czasu uzyskania orzeczenia.
Zasiłek wypłaca się od miesiąca, w którym złożony został wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, od którego orzeczono o niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika natomiast, że U. C. w 2005 r. nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, dlatego też w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego, nie ma podstaw prawnych, aby przyznać jej zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 lipca 2006 r.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2006 r. złożyła U. C. podnosząc w niej, że orzeczenia organów orzekających w obu instancjach nie uwzględniają treści art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który wszedł w życie z dniem 1 czerwca 2005 r., zgodnie z którym w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. A zatem przyznanie świadczeń uzależnionych od ważności orzeczenia o niepełnosprawności powinno nastąpić od miesiąca, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, a nie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
Przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy terminu wypłaty świadczeń rodzinnych, do których prawo uzyskano wcześniej. W tym przypadku nie można mówić o przyznaniu nowego prawa (po raz pierwszy) do określonych świadczeń w związku z niepełnosprawnością, ale z przyznaniem i wypłacaniem ich na zasadzie ciągłości, w stosunku do poprzednio uzyskanego świadczenia. Nie ma więc znaczenia kiedy wniosek o wypłatę świadczenia został złożony. W sytuacji spełnienia przesłanek z art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny powinien zostać skarżącej wyrównany za okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 lipca 2006 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje dotychczasowe argumenty i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Skargę wniesioną w rozpoznawanej sprawie należy uwzględnić, ale z innych powodów niż podniesione przez skarżącą.
Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem o szczególnym charakterze, przyznawanym w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek ten przysługuje:
- 1) niepełnosprawnemu dziecku;
- 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) osobie, która ukończyła 75 lat;
- 4) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia.
Jak wynika z pisma Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2006 r., przekazującego odwołanie U. C. od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r., we wrześniu 2005 r. zgłosiła się ona do ośrodka pomocy społecznej w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na [...] P., który to zasiłek uprzednio otrzymywała z zakładu pracy. Ponieważ zainteresowana dysponowała jedynie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności [...], poinformowano ją, że orzeczenie to nie uprawnia do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Ponownie U. C. zgłosiła się do organu pierwszej instancji w dniu [...] sierpnia 2006 r., składając jednocześnie komplet dokumentów, w tym orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2006 r. wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], którym to orzeczeniem P. C. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wynika z niego, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy, a zatem orzeczenie wydano na okres do 30 czerwca 2008 r., stwierdzając, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2005 r.
Organy orzekające w sprawie przyjęły, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.), że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Organy obu instancji całkowicie pominęły jednak fakt, że przepis powyższy dotyczy przypadku złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego po raz pierwszy, nie dotyczy natomiast przypadku kontynuacji świadczenia należnego stronie po upływie okresu pobierania poprzednio przyznanego zasiłku. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 3a i 3b powołanej ustawy, w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego.
W takim przypadku, do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza się jedynie zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Wadliwe orzeczenia organów, zmienione dopiero wyrokiem sądu rejonowego nie mogą obciążać strony ujemnymi konsekwencjami w postaci pozbawienia jej świadczenia, w związki z niezałączeniem do wniosku orzeczenia o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, którym zainteresowana jeszcze nie dysponowała. Warunkiem zatem przyjęcia w świetle powyższego stanu faktycznego i prawnego, że U. C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na [...] w dniu [...] sierpnia 2006 r., było uprzednie ustalenie, że wniosek ten był pierwszym wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, czego organy orzekające w sprawie nie dokonały.
Należy mieć bowiem na uwadze, że z dniem 1 września 2005 r. nastąpiła zmiana właściwości organów przyznających zasiłki pielęgnacyjne, co w ocenie sadu nie może prowadzić do ujemnych konsekwencji dla osób korzystających już z takich zasiłków. Do dnia 31 sierpnia 2005 r. właściwość organu do rozpatrywania wniosków w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego była natomiast ustalana zgodnie z art. 48 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Jeżeli istotnie jest tak jak twierdzi skarżąca, że przed zgłoszeniem się do ośrodka pomocy społecznej we wrześniu 2005 r. otrzymywała ona zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności [...] w zakładzie pracy, to należy uznać, że wniosek o kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego został przez nią złożony ustnie już we wrześniu 2005 r., co potwierdza również organ pierwszej instancji. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż wniosek ten nie został złożony na piśmie, bowiem wymogu takiego nie zawiera powołany art. 24 ust. 3a ustawy. Również rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881, z późn. zm.) określa jedynie wzór wniosku on ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (zał. nr 6), nie zawiera natomiast wzoru wniosku o kontynuację świadczenia rodzinnego, o którym mowa w art. 24 ust. 3a powołanej ustawy.
To obowiązkiem organu pierwszej instancji było w takim przypadku, zgodnie z art. 67 § 2 pkt 1 k.p.a. sporządzić protokół z przyjęcia wniesionego ustnie wniosku o kontynuacje świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Wprawdzie skarżąca nie przedłożyła organowi pierwszej instancji zaświadczenia właściwej instytucji potwierdzającego złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, ale należy mieć na uwadze, że wymóg ten został wprowadzony dopiero z dniem 14 stycznia 2006 r., w wyniku nowelizacji art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260) i nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] października 2006 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały zatem wydane z naruszeniem przepisu art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Organ pierwszej instancji powinien więc ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej uwzględniając powyższą ocenę prawną.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.