Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2005 r., [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia posiadania przez K. T. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.
W zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury wskazał, że skarżąca K. T. wystąpiła z wnioskiem o potwierdzenie prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych przez T. T. (teściową skarżącej) w N.. Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] września 1945 r., Rep. nr [...] wynika, że T. T. pozostawiła w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczpospolitej Polskiej wyżej wymienioną nieruchomość.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] grudnia 1990 r., sygn. akt I Ns [...], prawa do spadku po T. T. zmarłej w dniu [...] sierpnia 1990 r. nabył w całości B. T. (syn). Następnie zgodnie z postanowieniem Sadu Rejonowego dla W. z dnia [...] listopada 2000 r., sygn. akt I Ns [...] prawa do spadku po B. T. zmarłym dnia [...] sierpnia 2000 r. nabyła w całości K. T. (żona).
Organ II instancji podkreślił, że ewakuacja ludności z terenu Białorusi odbywała się w trybie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski. Z protokołu przesłuchania strony z dnia [...] kwietnia 2005 r. wynika, że T. T. przybyła wraz z synem na obecne tereny państwa polskiego po 17 września 1939 r. w obawie przed Armią Czerwoną, prawdopodobnie do W..
Organ wskazał, że T. T. nie repatriowała się do kraju w trybie tzw. układów republikańskich wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., na tej podstawie stwierdził, że organ wojewódzki zasadnie odmówił K. T. przyznania uprawnień do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego, bowiem brak jest podstaw do uznania, iż przysługuje świadczenie do realizacji którego zobowiązało się państwo polskie w układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polski Komitetem Wyzwolenia Narodowego, a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad.
W podsumowaniu Minister Infrastruktury uznał, że twierdzenie, iż wystarczającą przesłanką do stwierdzenia posiadania uprawnień jest uznanie osoby za repatrianta w zaświadczeniu wydanym przez Państwowy Urząd Repatriacyjny jest niezasadne, gdyż urząd ten wydawał zaświadczenia nie tylko dotyczące repatriacji z terenów objętych tzw. układami republikańskimi.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. T., która wniosła o rozpatrzenie sprawy zgodnie z nowym stanem prawnym na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez ocenę czy zaskarżone akty lub inne czynności organów administracji publicznej nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 powołanej wyżej ustawy wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze.
Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są zasada praworządności określona w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej określona w art. 7 kpa, która nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy.
Zaniechanie przez organy administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, czyli obowiązku określonego w art. 77 kpa, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, które powoduje wadliwość decyzji.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tego rodzaju sytuacją.
Powołany przez organy obu instancji przepis art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz.
39) stanowi, że ustawa ta określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w:
1. układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski;
2. układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium USRR i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;
3. układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski;
4. umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.
Zgodnie natomiast z art. 2 tej ustawy prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje właścicielom tych nieruchomości, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:
- 1. zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.;
- 2. posiadają obywatelstwo polskie.
Artykuł ten w § 2 mówi, że w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, prawo do zaliczenia wartości nieruchomości przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom, jeżeli posiadają oni obywatelstwo polskie i zamieszkują na stałe w Rzeczypospolitej Polskiej, co najmniej od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy albo jednemu z nich wskazanemu przez pozostałych spadkobierców.
Ustawa w art. 1 określa jedynie rodzaj świadczeń, jakie miały przysługiwać osobom, które pozostawiły mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego. Nie określa natomiast kręgu osób, którym miałyby te świadczenia przysługiwać. Określeniem przesłanek, które miałyby spełniać te osoby ustawodawca zajął się wyczerpująco w § 1 artykułu 2 powołanej ustawy.
W żadnym artykule omawianej ustawy ustawodawca nie postawił warunku, że jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia.
Twierdzenie to zostało poparte licznym orzecznictwem. Między innymi Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów II CZP 1/90 z dnia 30 maja 1990 r. stwierdził, że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie wymienionych umów zawartych w latach 1944-1957, powinny być traktowane osoby, które nie mogły poddać się "procedurze" określonej w tych umowach, zwłaszcza zaś w układach "republikańskich", gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR, a w przypadku pozostawania na terytorium tego państwa mogły z prawa do ewakuacji czy repatriacji skorzystać. Chodzi o osoby, które pozostawiły swoje mienie nieruchome na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, zamieszkiwały na tych terenach przed 1 września 1939 r. i opuściły ZSRR przed rozpoczęciem ewakuacji – zbiegły na obecne terytorium Polski z obawy przed deportacjami, zsyłkami czy wręcz likwidacją.
Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1991 r. sygnatura akt III CZP 29/91 stwierdzono, że prawo do omawianego ekwiwalentu przysługuje osobom, które były obywatelami polskimi w chwili rozpoczęcia wojny w roku 1939, przebywały na terenach RP, które nie weszły w skład obecnego Państwa i pozostawiły swoje mienie na tych terenach. W orzeczeniu tym podkreślono, że pozostałe postanowienia zawarte w wymienionych układach międzynarodowych mają charakter drugorzędny lub porządkowy, bowiem należy mieć na uwadze, że prawo do ekwiwalentu wiąże się przede wszystkim z pozostawionym majątkiem nieruchomym, a podmiotem uprawnionym do otrzymania ekwiwalentu jest właściciel mienia nieruchomego pozostawionego za granicą lub wskazana przez niego osoba uprawniona do dziedziczenia ustawowego, a w razie śmierci właściciela jego spadkobiercy.
Powyższe wskazania powinny być wzięte pod uwagę w niniejszym postępowaniu przy ustalaniu prawa do zaliczania wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Należy również zwrócić uwagę, że obowiązująca obecnie ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostawia w tym względzie wątpliwości określając wprost w art. 1 sposoby opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – "w wyniku wypędzenia (...) lub jego opuszczenia".
W świetle powyższego za błędną i naruszającą prawo należało uznać zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji interpretację ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. prowadzącą do pozbawienia prawa do zaliczenia wartości pozostawionego mienia osoby, która powróciła do Polski z innego kraju niż byłe ZSRR.
Na podstawie powyższych wywodów Sąd uznał, że zarówno decyzja pierwszej, jak i drugiej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 6, 7, 77 § 1 i 80 kpa oraz przepisu art. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.