Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. S. zasiłku celowego.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.
J. S. wnioskiem z [...] czerwca 2020 r. wystąpił do Prezydenta [...] o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków.
Pismem z [...] maja 2020 r. organ wezwał J. S. do podjęcia czynności w postaci złożenia w [...] wniosku o świadczenia emerytalne wskazując, że od [...] października 2017 r. dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wiek emerytalny dla mężczyzn wynosi 65 lat. Jak wskazał organ wezwanie to miało na celu podjęcie przez wnioskodawcę działań zmierzających do wyjścia z trudnej sytuacji materialnej, jak i życiowej, usamodzielnienie i zaspokojenie niezbędnych potrzeb.
Kolejnym pismem z [...] czerwca 2020 r. Prezydent ponownie zobowiązał J. S. do bezzwłocznego podjęcia działań mających na celu pozyskanie świadczenia emerytalnego z systemu zabezpieczeń społecznych oraz przedłożenia kopii wniosku o przyznanie świadczeń emerytalnych, jak również przesłanie w późniejszym terminie decyzji w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania emerytury.
Prezydent [...] decyzją z [...] lipca 2020 r. odmówił przyznania J. S. zasiłku celowego. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i jest świadczona w ostatniej kolejności jako instytucja systemu zabezpieczenia społecznego. Poprzedzają je świadczenia z ubezpieczeń społecznych i inne możliwe świadczenia, np. dla bezrobotnych, świadczenia rodzinne, itd., o które osoba może wnioskować. Odmowę wnioskowania o świadczenia, które przysługują z urzędu, traktuje się jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, co skutkuje nie przyznaniem stronie świadczenia.
Na powyższą decyzję J. S. złożył odwołanie. W jego treści wskazał, że organ I instancji wie, że nie przysługują mu żadne świadczenia emerytalne zatem wzywanie zainteresowanego do złożenia wniosku jest bezzasadne.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2020 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ przywołał art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) – dalej zwaną "ups" zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Kolegium podkreśliło, że przepis ten jest wyjątkiem od zasady przyznawania świadczeń obligatoryjnie w przypadku spełnienia kryteriów ustawowych przez wnioskodawcę. Istotą tego przepisu jest zapobieganie sytuacjom, w których osoby korzystające ze świadczeń opieki społecznej pozostają bierne i nie podejmują żadnych działań zmierzających do samodzielnego przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Owa bierność podlega ocenie organu albowiem w ramach cytowanego przepisu organ działa w warunkach uznania administracyjnego. Ma zatem prawo do dokonywania oceny postawy wnioskodawcy, tak jak uczynił to w zaskarżonej decyzji Prezydent [...].
Organ II instancji podzielił stanowisko Prezydenta [...], że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji miała ocena dotychczasowej postawy wnioskodawcy. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że był on wzywany do złożenia wniosku o uzyskanie świadczenia emerytalnego z podaniem konkretnych podstaw uzyskania emerytury. W ocenie Kolegium istotą sprawy jest nie to, że organ wiedział, że na chwilę obecną J. S. takich uprawnień nie posiada, a to, że zainteresowany nie poczynił żadnych kroków, aby ten stan rzeczy zmienić. Siłą rzeczy nic w tej kwestii nie ulegnie zmianie jeśli zainteresowany sam nie wystąpi do [...] o ustalenie prawa do świadczenia zgodnie ze wskazówkami organu.
Istotą pomocy społecznej nie może być przyznawanie świadczeń w oderwaniu od możliwości własnych osoby zainteresowanej. Skoro te możliwości istnieją, to kwestia ewentualnego przyznania świadczenia i jego wysokości powinna być uzależniona od wyczerpania drogi uzyskania konkretnego świadczenia.
J. S. powyższą decyzję SKO w [...] zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że organ I instancji, posiadał pełną dokumentację pozwalającą na przyznanie mu zasiłku celowego na leki. Po jego oświadczeniu, że nie ma prawa do renty i emerytury Prezydent przedłużył wydanie decyzji administracyjnej sugerując, że musi wystąpić do [...] i sprawdzić, czy strona ma prawo do renty i emerytury. Skutkowało to tym, że skarżący jako osoba, która musi przyjmować na stałe leki, poruszająca się na wózku, która nie ma nóg i jest w wieku poprodukcyjnym, skazana została na życie w ubóstwie.
Skarżący zarzucił organom, że pomimo otrzymania informacji z [...] o braku pobierania przez niego emerytury bądź renty oraz możliwości otrzymania takich świadczeń w dalszym ciągu nie dostał od Prezydenta wnioskowanej pomocy. Wskazał, że otrzymał z [...] decyzję o odmowie przyznania mu świadczenia emerytalnego, którą dostarczył do organu. Nie rozumie jednak dlaczego organ nie dołączył jej do akt administracyjnych sprawy.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
[...] grudnia 2020 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo SKO w [...] przy którym dołączone zostało pismo skarżącego z [...] grudnia 2020 r. przekazujące m.in. decyzję [...] z [...] listopada 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania J. S. prawa do emerytury.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja SKO w [...] z [...] sierpnia 2020 r. została wydana z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej zwanej "kpa".
Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego J. S. przedłożył dowody z których wynika, że skarżący po otrzymaniu przez organ odwoławczy odwołania od decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2020 r. ([...] sierpnia 2020 r.) wnioskiem z [...] sierpnia 2020 r. wystąpił do [...] o przyznanie emerytury. Organ rentowy decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania emerytury wobec nieudowodnienia wymaganego ustawowo okresu ubezpieczenia (okresu składkowego i nieskładkowego). Swoje stanowisko [...] podtrzymał kolejną decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...].
Zatem decyzja SKO w [...] z [...] sierpnia 2020 r. została podjęta w warunkach naruszenia procedury, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi odwoławczemu, który wydał decyzję z [...] sierpnia 2020 r.
Okoliczności te są istotne z tego względu, że podstawą prawną odmowy przyznania przez organ I instancji J. S. zasiłku celowego był art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 ups. Powodem zaś odmownej decyzji był brak współpracy J. S. z pracownikiem socjalnym wynikający z niepodjęcia przez skarżącego działań mających na celu uzyskanie emerytury.
Skoro zatem J. S. po otrzymaniu przez organ odwoławczy odwołania wnioskował o przyznanie emerytury, a przed wydaniem przez SKO w [...] zaskarżonej decyzji uzyskał decyzję odmawiającą przyznania emerytury, to Kolegium już w decyzji z [...] sierpnia 2020 r. nie mogło zarzucić J. S., że na etapie postępowania odwoławczego nie doszło do współpracy strony z organem w rozwiązaniu swej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 4 ups.
W niniejszej sprawie po wydaniu zaskarżonej decyzji przez SKO w [...] wyszło na jaw, że niezłożenie wniosku o emeryturę (jak się później okazało niezasadnego) nie miało jakiegokolwiek znaczenia dla sprawy o przyznanie zasiłku celowego. Nowoodkryte okoliczności nieznane organowi odwoławczemu przed wydaniem decyzji wskazują na to, że J. S. przez złożenie wniosku o emeryturę nie mógł własnym działaniem zaspokoić swoich potrzeb i rozwiązać swej trudnej sytuacji życiowej.
W tej sytuacji, w aspekcie wskazanych wyżej nowych istotnych dla sprawy okoliczności nieznanych organowi odwoławczemu przed wydaniem decyzji, na etapie postępowania odwoławczego przestała być aktualna argumentacja organu I instancji przemawiająca za wydaniem decyzji odmownej.
Zatem Sąd uznał, że SKO w [...] wadliwie zarzuciło J. S., że nie wykazuje inicjatywy w uzyskaniu emerytury i w ten sposób nie wykorzystuje własnych uprawnień (art. 2 ust. 1 ups), a w konsekwencji nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 w zw. z art. 4 ups).
Wobec tego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium z [...] sierpnia 2020 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz w zw. z art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 oraz art. 4 ups, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu do końcowego załatwienia sprawy o przyznanie J. S. zasiłku celowego niezbędne jest także uchylenie przez Sąd decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2020 r.
W niniejszej sprawie J. S. winien mieć zagwarantowane prawo do rozpoznania jego wniosku z [...] czerwca 2020 r. o przyznanie zasiłku celowego przez organ pomocy społecznej, zgodnie z art. 15 kpa, skoro odpadły wskazywane przez organy obu instancji powody odmowy, o których mowa w art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 4 ups.
Zatem ponownie rozpoznając sprawę Prezydent [...] oceni zasadność wniosku J. S. o przyznanie zasiłku celowego. W pierwszej kolejności organ pomocy społecznej wystąpi do [...] [...] Odział w [...] o przedłożenie prawomocnych decyzji organu rentowego odmawiających przyznania emerytury (decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] i decyzja z [...] listopada 2020 r. nr [...]) oraz wystąpi do Powiatowego Zespołu ds. [...] w [...] o przedłożenie ostatecznego orzeczenia ustalającego J. S. znaczny stopień niepełnosprawności na stałe (orzeczenie z [...] października 2020 r. nr [...]). W zależności od poczynionych ustaleń organ pomocy społecznej podejmie w sprawie akt stosowny do okoliczności sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 135 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.