Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [..] grudnia 2010 r. nr [..] po rozpatrzeniu odwołania N. M. i S. Z. od decyzji Wojewody [..] z dnia [..] sierpnia 2010 r. nr [..] o odmowie potwierdzenia posiadania przez N. M. i S. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego przez L. S. w miejscowości R. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [..].
W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy:
Postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego przez L. S. w miejscowości R., województwo [..] zostało wszczęte na wniosek N. M. i S. Z. (następców prawnych L. S.).
W dniu 12 sierpnia 2010 r. Wojewoda [..] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w miejscowości R. Z odpisu wyroku sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [..] lutego 1992 r. sygn. akt [..] wynika, iż L. S. pozostawił w związku z wojna rozpoczętą w 1939 r. majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego państwa w miejscowości R., stanowiący gospodarstwo rolne składające się z [..] ha ziemi ornej oraz [..] ha użytków zielonych i lasu, budynku mieszkalnego krytego dachówką o pow. ok.[..] m2, mieszczącego [..] pokoi i kuchnie oraz obory drewnianej, stodoły, magazynu zbożowego i pasieki. Z zeznań J. S., która znała L. S., złożonych przed Sądem Wojewódzkim w P. wynika, że był on właścicielem ok. [..] ha gospodarstwa w R., które zostało zabrane do k. Z zeznań spadkobierczyni właściciela Z. Z., również złożonych przed Sądem Wojewódzkim w P. wynika, że po konfiskacie majątku L. S. przez rok był więziony, a następnie do repatriacji w 1957 r. zamieszkiwał w G. Z powyższego wynika- zdaniem organu - że L. S. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z realizacją umowy z dnia [..] marca 1957 r. zawartej między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji osób narodowości polskiej.
Z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Z literalnej oraz systemowej wykładni powyższych przepisów wynika, że niezbędną przesłanką warunkującą potwierdzenie prawa do rekompensaty jest wykazanie faktu bycia właścicielem w chwili pozostawienia przedmiotowych nieruchomości. Z protokołu zeznań J. S. oraz Z. Z. złożonych przed Sądem Wojewódzkim w P. wynika, że około 1948 roku nieruchomość L. S. została znacjonalizowana przez władze radzieckie. Analiza materiału dowodowego prowadzi zatem do wniosku, iż opuszczając byłe terytorium RP L. S. nie był już właścicielem nieruchomości. Konsekwencją takiego stanu jest niespełnienie przesłanek warunkujących przyznanie rekompensaty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. M. i S. Z. podali, że ich dziadek L. S. został pozbawiony nie tylko gospodarstwa rolnego, ale również był więziony w latach 1948-1949, co uniemożliwiło mu opuszczenie terenu Związku Radzieckiego i repatriacji do Polski. W dalszej części skargi skarżący przedstawili dzieje swojej rodziny i odnieśli się do dokumentów zgromadzonych w sprawie.
Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. N 169, poz. 1418 ze zm.) w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych w ust. 1 "układów republikańskich" oraz układu wymienionego w ust. 1a.
Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast art. 2 ustawy zawiera przesłanki, jakie podmiot określony w art. 1 musi spełnić, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Do przesłanek tych należy by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkałym w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;
2) posiada obywatelstwo polskie. Z analizy akt sprawy wynika, że L. S. (poprzednik prawny skarżących) powrócił do Polski w 1957 r. w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające z ZSRR mogły wywieźć należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. Nie jest w sprawie kwestionowane, że spełnione zostały warunki co do posiadania przez L. S. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. i zamieszkiwania w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego spadkobiercy są obywatelami polskimi. Nie jest to jednak wystarczające do realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w Rodziewiczach. Warunkiem bowiem jest też, obok obywatelstwa, pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z ustaleń orzekających w sprawie organów - Wojewody [..] i Ministra Skarbu Państwa – L. S. w momencie wyjazdu na obecne terytorium RP nie był już właścicielem nieruchomości w R. Ustalenia te oparte są także na złożonych przez świadka J. S. zeznaniach przed Sądem Wojewódzkim w P. w 1992 roku oraz wyjaśnieniach córki Z. Z. Z zeznań tych osób wynika, że gospodarstwo L. S. zostało zabrane do kołchozu.
Wobec powyższego, w ocenie sądu, sam fakt włączenia mienia do kołchozu wyklucza potwierdzenie prawa do rekompensaty. Podkreślił to wyraźnie Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...). Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (...) charakter" (por. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004/11/117).
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.