Uzasadnienie
Z. P. i B. P. (dalej, jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 lipca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-95/2020/AM w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją z dnia 12 kwietnia 2019 r., znak: IGR-X.7541.2.1.1.2014, Wojewoda Warmińsko-Mazurski orzekł w pkt I o przyznaniu rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. M. - jedynego spadkobiercy J. M., w udziale wynoszącym ½ części, nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w majątku Zarój, gmina K., woj. nowogródzkie, stanowiącej 20% wartości nieruchomości na rzecz: Z. T. w 2/16 części, co stanowi kwotę 212 368,24 zł, K. P. w 1/16 części, co stanowi kwotę 106 184,12 zł, B. P. w 1/16 części, co stanowi kwotę 106 184,12 zł, W. M. w 4/16, co stanowi kwotę 424 736,48 zł części oraz w pkt II odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. M. i J. M. w majątku Z. nieruchomości gruntowych o pow. ok. 250 ha oraz nieruchomości budynkowych.
Od powyższej decyzji odwołania wnieśli B. P. i W. M., reprezentowani przez M. R. oraz Z. P. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z dnia 14 czerwca 2019 r., orzekł w pkt I o uchyleniu decyzji Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 12 kwietnia 2019 r., sprostowanej postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2019 r., znak: IGR-X.7541.2.1.2014 w pkt I i orzekł w tej części merytorycznie o przysługiwaniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. M. - jedynego spadkobiercy J. M. w udziale wynoszącym ¼ części nieruchomości stanowiącej majątek ziemski Z., gm. K., woj. nowogródzkie, stanowiący 105 ha użytków rolnych i 150 ha lasów, odpowiednio Z. P. w 1/12 części, K. P. w 1/12 części, B. P. w 1/12 części oraz W. M. w 3/12 części oraz w pkt II orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w pkt II.
Od powyższej decyzji Z. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Postanowieniem z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1706/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniesioną skargę.
Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2020 r. (data nadania) Z. P. - reprezentowany przez r.pr. I. P. - wystąpił do Wojewody Warmińsko-Mazurskiego o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r., powołując się na art. 145 § 1 pkt. 5 K.p.a. Nową okolicznością powołaną przez skarżącego było to, że E. M., trzeci spośród właścicieli nieruchomości pozostawionych był synem B., a więc bratem S. i J., zmarł on bezdzietnie w 1938 r., co oznacza, że jego prawa do nieruchomości pozostawionych przejęli S. i J..
W ocenie skarżącego okoliczność ta wyjaśnia jednocześnie wielkość nieruchomości pozostawionych przez J. i S., podawaną przez świadków. Nowym dowodem powołanym przez skarżącego jest nagrobek E. M. znajdujący się na cmentarzu muzułmańskim, o którym mowa w załączonym dokumencie: "Potwierdzeniu" wydanym przez Muzułmańską Wspólnotę Wyznaniową w Nowogródku z dnia 15 marca 2020 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego.
Jednocześnie Z. P. złożył zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 października 2019 r.
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2020 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wznowił postępowanie w ww. sprawie.
Postanowieniem z dnia 7 lipca 2020 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. postępowanie administracyjne w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r., wskazując w uzasadnieniu, że skoro zostało już wszczęte postępowanie sądowo - administracyjne, to postępowanie w sprawie wznowienia postępowania powinno zostać zawieszone do chwili prawomocnego zakończenia postępowania przez sąd administracyjny.
W dniu 6 kwietnia 2021 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynął odpis prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1706/19, wraz z aktami sprawy. Zażalenie skarżącego zostało oddalone.
W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podjął postępowanie zawieszone w sprawie.
Zaskarżoną obecnie decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił uchylenia decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r.
W uzasadnieniu wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097). Na podstawie art. 9 ww. ustawy organem wyższego stopnia w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw administracji publicznej.
Przytaczając przepisy dotyczące nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, jakim jest postępowanie wznowieniowe (art. 145 § 1 pkt 1, art. 149 § 2 K.p.a.), organ podniósł, że przedłożone przez skarżącego dowody nie stanowią dokumentów potwierdzających prawo własności E. M. do przedmiotowej nieruchomości.
Organ zauważył, że informacja znajdująca się na nagrobku, wskazująca zmarłego E. M. jako właściciela majątku Z. nie poparta żadnymi dowodami nie może podważać ustaleń dokonanych w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r. W ww. postępowaniu wykazano, że współwłaścicielami majątku Zarój byli w udziałach po 1/2 części bracia J. M. i S. M..
Nie sposób zatem uznać, w ocenie Ministra, że powołane przez skarżącego we wniosku o wznowienie dowody w postaci "Potwierdzenia" wydanego przez Muzułmańską Wspólnotę Wyznaniową w Nowogródku z dnia 15 marca 2020 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego oraz fotografii nagrobka E. M. stanowią nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, a byłyby nieznane organowi administracji publicznej i miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do powołanej przez skarżącego nowej okoliczności uzasadniającej w jego ocenie uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r., organ wskazał, że z samej okoliczności, że E. M. miał być bratem S. M. i J. M. nie wynika, że oświadczenia świadków złożone w sprawie należy uznać za wiarygodne. Organ odwoławczy przypomniał, że odmówił im wiarygodności, ponieważ część z oświadczeń nie spełniała wymogów formalnych zawartych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., część świadków nie miała bezpośredniej wiedzy na temat majątku Z., a także organ odwoławczy uznał, że nie jest wiarygodne, aby kilku i kilkunastoletnie dzieci tak szczegółowo interesowały się jaka była powierzchnia i struktura przedmiotowych gruntów.
Mając na uwadze powyższe organ stwierdził brak podstaw do uchylenia kwestionowanej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., co uzasadnia odmowę uchylenia decyzji dotychczasowej w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodzili się i wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na ich rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 149 § 2 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i niedokonanie żadnych czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, a to:
- • niezestawienie powierzchni majątku należących do S. i J. M., a także do E. M. ujętych w wykazie gospodarstw rolnych z 1937 r. z nowym dowodem wskazującym, że E. M. był bratem S. i J. zmarłym przed wojną, oraz oświadczeniami świadków wskazujących powierzchnię majątku S. M. w dniu pozostawienia, choć z zestawienia tych faktów wynika, że powierzchnia podawana przez świadków jest zgodna z rzeczywistością, w ostatecznej decyzji Ministra nie ujęto bowiem części majątku S. M., należącej według wykazu z 1937 r. do E. M., a ujęto jedynie część odziedziczoną przez właściciela po bracie J.,
- • nieprzeprowadzenie dowodów wskazujących, że po E. M. dziedziczy S. M.,
- • stwierdzenie, że zaświadczenie nie jest dowodem istniejącym w dniu wydania decyzji ostatecznej, podczas gdy jest nim w sposób oczywisty nagrobek E. M., zaś zaświadczenie urzędowo potwierdza po prostu fakt jego istnienia.
- 2. art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., art. 150 § 1 K.p.a. i art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez odmowę uchylenia ostatecznej decyzji Ministra w zakresie żądanym przez strony pomimo istnienia w dniu wydania ostatecznej decyzji okoliczności i dowodów wskazujących, że ostateczna decyzja nie uwzględnia rzeczywistego stanu rzeczy.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja ostateczna uwzględniała żądanie stron jedynie co do części nieruchomości z uwagi na rozbieżności pomiędzy oświadczeniami świadków co do powierzchni nieruchomości, a wykazem gospodarstw rolnych z 1937 r., który podawał - jako własność S. (będącego także spadkobiercą brata J.) powierzchnię dwukrotnie mniejszą, aniżeli oświadczenia świadków. Rozbieżność ta wynikała jednakże z nieuwzględnienia faktu (nieznanego), że E. M., który figuruje jako właściciel części majątku, był także bratem S. i zmarł jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Stąd oczywisty wniosek, że decyzja ostateczna nie uwzględniła całej powierzchni majątku (objętego ww. wykazem i ujętego w oświadczeniach świadków), który w dniu pozostawienia należał do S. M., nie tylko jako spadkobiercy brata J., ale i brata E..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że tryb wznowienia postępowania jest instytucją procesową, która ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne prowadzące do wydania decyzji było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną, a podstawy wznowienia postępowania określone zostały enumeratywnie w przepisach art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 oraz art. 145b § 1 K.p.a. Przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania organ bada, czy strona powołała się na jedną z przesłanek wznowienia postępowania, przewidzianą w tych przepisach.
Z kolei badanie, czy przesłanka ta rzeczywiście zaistniała oraz czy jej zaistnienie miało wpływ na treść decyzji następuje już po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynikającą z art. 16 § 1 K.p.a. wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter zwężający (por. M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2022 pkt 2 i pkt 8 do art. 145 § 1 k.p.a.).
Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
W toku wznowionego na powołanej podstawie postępowania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zobowiązany był więc do zbadania, czy przesłanka wskazana we wniosku o wznowienie postępowania mogła być uznana w tej konkretnej sprawie za nową, istotną dla sprawy okoliczność faktyczną lub też nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji, nieznany organowi, który wydał decyzję. Przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. będzie miał zastosowanie w sytuacji, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych, lub nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest zaś to, że nowe okoliczności faktyczne, lub nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja o odmowie uchylenia decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r. jest prawidłowa. Zasadnie organ ocenił, że powołane przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania dowody w postaci "Potwierdzenia" wydanego przez Muzułmańską Wspólnotę Wyznaniową w Nowogródku z dnia 15 marca 2020 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego oraz fotografii nagrobka E. M., nie stanowią nowej, istotnej dla sprawy okoliczność faktycznej ani też nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nieznanego organowi, który wydał decyzję. Z samego faktu, że E. M. mógł być bratem S. M. i J. M. nie można wywieść wniosków takich, jak wskazuje skarżący w zakresie powierzchni majątku Z. i prawa jego własności.
W szczególności w żadnym razie przedstawione dokumenty nie potwierdzają prawa własności E. M. do spornych nieruchomości (części majątku Z.), mogą co najwyżej potwierdzać fakt pochowania tej osoby na tym konkretnym cmentarzu muzułmańskim. Rację ma skarżący, że zaświadczenie Muzułmańskiej Wspólnoty Wyznaniowej w Nowogródku z dnia 15 marca 2020 r. potwierdza w istocie fakt istnienia nagrobka E. M. na cmentarzu muzułmańskim, jednakże okoliczność ta nie podważa dotychczas poczynionych przez organ ustaleń. Co prawda ustawa zabużańska (ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej) nie kwestionuje wagi żadnego z dowodów, ustanawia jedynie pierwszeństwo niektórych z nich, a także nie zawiera regulacji nakazujących w ramach postępowania o prawo do rekompensaty potwierdzania prawa własności nieruchomości wyłącznie w oparciu o ściśle reglamentowane dowody, w tym np. dokumenty notarialne, sądowe czy katastralne, jednakże w okolicznościach tej sprawy zaprezentowane dokumenty nie mogły stanowić podstawy do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego o wznowienie postępowania.
Organ ocenił ponownie całokształt zgromadzonych akt sprawy, biorąc pod uwagę również przedstawione przez skarżącego "nowe" dowody i uznał, że nie mogą one prowadzić do podważenia ustaleń postępowania zakończonego decyzją z dnia 14 czerwca 2019 r., w szczególności wartości dowodowej zeznań świadków. Ocenę tą Sąd rozpoznający sprawę niniejszą, w pełni podziela. W tej sytuacji organy słusznie uznały, że nie wyszyły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, a co za tym idzie nie jest możliwe jej uchylenie, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy.
Reasumując, zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, wydanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, mających znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena dokumentów przedstawionych przez skarżącego przy wniosku o wznowienie oraz w toku wznowionego postępowania nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Uzasadnienie wydanej po wznowieniu postępowania decyzji odpowiada wymogom z art. 107 § 3 K.p.a., gdyż zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne oraz podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Żaden z dokumentów złożonych przez skarżącego w toku postępowania z jego wniosku o wznowienie nie potwierdza – w kontekście dotychczas zgromadzonego już materiału dowodowego - odmiennej powierzchni spornej nieruchomości czy też prawa własności E. M. do części majątku Z.. Dlatego za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące wadliwej oceny materiału dowodowego oraz deficytów uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842).