Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania I. K. świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawny sprawy.
I. K. [...] marca 2021 r. wystąpiła do Urzędu Miasta i Gminy [...] z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. K. Do akt załączone zostało orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2011 r. zaliczające K. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, decyzja ZUS z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] o przyznaniu stronie emerytury oraz decyzja ZUS z [...] marca 2020 r. nr [...] w sprawie waloryzacji emerytury, oświadczenie strony o braku możliwości zarobkowania ze względu na opiekę nad synem, a także formularz zgłoszenia do ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych wypełniony przez stronę.
Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków do jego przyznania, gdyż ustalone prawo do emerytury wyklucza otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego.
- I. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni spełnia ww. przesłanki. Kolejnym warunkiem przyznania świadczenia jest zaś rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie strona ubiegająca się o świadczenie nie pracuje, natomiast pobiera emeryturę. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Organ odwoławczy wskazał, że emerytura zainteresowanej wynosi [...] zł netto miesięcznie (według treści odwołania), zaś świadczenie pielęgnacyjne w 2021 r. wynosi [...] zł. Kolegium podkreśliło, że literalne brzmienie ww. przepisu wyklucza osoby uprawnione m.in. do emerytury z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Przeważająca obecnie interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest jednoznaczna co do tego, że przepis ten nie może prowadzić do automatycznej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku istnienia prawa do emerytury lub renty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona ma prawo do wyboru jednego z dwóch świadczeń - pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Stworzenie możliwości takiego wyboru wynika z konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), zgodnie z którą każdy, kto ma określoną istotną prawnie cechę powinien być traktowany tak samo.
W niniejszej sprawie cechą tą jest dobrowolna rezygnacja z zarobkowania w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma więc pierwszorzędnego znaczenia to, czy osoba sprawuje opiekę przez cale życie i nigdy nie pracowała, czy zostawia pracę na określonym etapie życia, czy też rezygnuje z emerytury. W każdym z tych przypadków świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę za brak dochodu, którego osiąganie jest niemożliwe ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym bliskim. Nie ma powodów ku temu, aby inaczej traktować emeryturę, o ile rezygnacja z jej pobierania będzie związana ze sprawowaniem opieki. Uwzględniająca zasadę równości wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy prowadzi zatem do wniosku, że obowiązkiem organu jest zapewnić wybór co do rodzaju świadczenia, jakie strona chce pobierać i ten wybór uwzględnić w swojej decyzji. Prawo wyboru znajduje oparcie w art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), który pozwala na zawieszenie prawa do emerytury na wniosek emeryta.
Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni została poinformowana o treści przepisu. W odwołaniu skarżąca wprost oświadczyła, że chce otrzymywać różnicę między kwotą emerytury a kwotą świadczenia. Nie rezygnuje zatem z emerytury. Jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. jest zaś niemożliwe.
Kolegium zaznaczyło nie podziela odmiennego poglądu prezentowanego w orzecznictwie, zgodnie z którym osobie sprawującej opiekę przysługuje kwota świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między świadczeniem emerytalnym i normatywnie ustaloną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalona kwotowo, a przepisy nie pozwalają modyfikować jej na mocy decyzji organu. Ponadto jednoczesne przyznanie obu świadczeń może powodować trudności w koordynacji wypłat przez organ rentowy i organ świadczenia pielęgnacyjnego, w tym np. problem rozliczania składek czy trzynastej emerytury, na który zwracają uwagę sądy administracyjne.
Z kolei przy zastosowaniu ww. wykładni wnioskodawca zawsze może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w pożądanej wysokości poprzez rezygnację z niższego świadczenia. W tym ujęciu rozstrzygające znaczenie ma ostateczna wola strony (przy spełnieniu pozostałych warunków uzyskania świadczenia), co w żaden sposób nie narusza celu świadczenia pielęgnacyjnego ani zasady równego traktowania.
I. K. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że jest ona krzywdząca ponieważ istnieje różnica pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywaną przez nią emeryturą.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności w treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Zdaniem Sadu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymała w mocy decyzję odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu przysługiwania jej prawa do emerytury.
Istota sporu zaistniałego w sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m in. do emerytury.
Sąd podziela ustalenia organu II instancji, że w ostatnich latach w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany był pogląd, że treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.
Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielić należy jednak stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.
To zaś, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że celowym rozwiązaniem w takich okolicznościach sprawy byłoby umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego.
Treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. przesądza, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Wg jego treści, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Powyższe prowadzi do wniosku, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w niniejszej sprawie emerytury, poprzez złożenie do organu rentowego stosownego wniosku o jej zawieszenie. Zgodnie z treścią art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona osoba, może ulec zawieszeniu na jej wniosek gdyż ustawa nie ogranicza możliwości jego złożenia. Zawieszenie zaś prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Jakkolwiek emerytura jest prawem niezbywalnym, uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.
Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ - stosownie do art. 9 k.p.a. – obowiązany jest pouczyć stronę. Wbrew twierdzeniom organu II instancji zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pismo skierowane do Skarżącej 7 kwietnia 2021r. (k.16) nie zawiera pouczenia wskazanego w tym przepisie, wyczerpującego obowiązek poinformowania strony co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mają wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Powyższe zaś oznacza, że organy przeprowadziły postępowanie z uchybieniem treści tego przepisu.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu
Powyższa argumentacja przesądza zatem, że zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.
Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak na wstępie.