Uzasadnienie
Wyrokiem z stycznia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 593/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku E. N. i M. L. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. "[...]", w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Jak wynika z akt sądowych sprawy o sygn. akt I SAB/Wa 593/17, w dniu [...] kwietnia 2018 r. akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu. Zatem termin załatwienia sprawy upływał z dniem [...] sierpnia 2018 r.
Pismem z [...] lipca 2020 r. wezwano organ do wykonania wyroku Sądu z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 593/17.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie opatrzonej datą [...] sierpnia 2020 r. skarżący E. N. i M. L. wnieśli o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny z tytułu niewykonania ww. wyroku z 11 stycznia 2018 r., zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi wskazali, że mimo wezwania organu do wykonania powyższego wyroku, organ nadal pozostaje w bezczynności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że postanowieniem z [...] września 2020 r., nr [...], zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej wniosku E. N. oraz A. L. z [...] września 2016 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. [...] dz. [...], do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] listopada 1991 r. złożonego przez L. M. o zwrot przedmiotowej nieruchomości.
W piśmie z [...] grudnia 2020 r. skarżący wskazali, że postanowienie z [...] września 2020 r. o zawieszeniu postępowania zostało zaskarżone zażaleniem z [...] września 2020 r., które dotychczas nie zostało rozpoznane, a zatem postanowienie nie jest jeszcze ostateczne w administracyjnym toku instancji, co oznacza, że Prezydent pozostaje w bezczynności po wydaniu wyroku z [...] stycznia 2018 r. Zaznaczyli, że zawieszenie postępowania nastąpiło po dacie wniesienia skargi, zaś nierozpoznany wniosek o zwrot nieruchomości nie może usprawiedliwiać bezczynności organu w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny ocenia zatem wydany akt zarówno pod względem jego zgodności z prawem materialnym, jak i zgodności z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności Sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego.
Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa powyżej, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 p.p.s.a.).
Z treści powyższego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku.
Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z 11 stycznia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 593/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku E. N. i M. L. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. "[...]", w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został organowi doręczony w dniu [...] kwietnia 2018 r., co oznacza, że termin załatwienia niniejszej sprawy upływał z dniem [...] sierpnia 2018 r. Skarżący wezwali Prezydenta do wykonania ww. wyroku pismem z [...] lipca 2020 r.
Wobec powyższego, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki, o których mowa powyżej, w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, a skarga na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku sądu jest zasadna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przedmiotowym stanie faktycznym na organie administracji publicznej ciążył obowiązek rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania. Nie został on jednak rozpoznany w przepisanym terminie, a okoliczności powoływane przez organ nie mogły zostać uznane za uzasadniające bezczynność w sprawie.
Organ po wniesieniu przedmiotowej skargi na niewykonanie wyroku zawiesił postępowanie w sprawie (postanowienie z [...] września 2020 r.). Jak stanowi art. 154 § 3 p.p.s.a. wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postepowania lub oddalenia skargi. Stąd podstaw do oddalenia skargi nie można upatrywać w podjęciu przez organ po wniesieniu skargi postanowienia wpadkowego, skutkującego jedynie wstrzymaniem biegu terminów określonych w kodeksie. Choć będzie to rzutowało na wymiar grzywny. Zwłaszcza, że przyczyna uniemożliwiająca załatwienie sprawy, która legła u podstaw zawieszenia prowadzonego w niej postępowania (tu: sprawa o zwrot w naturze nieruchomości, za którą skarżący dochodzą odszkodowania), istniała już w dacie wyrokowania w sprawie ze skargi na bezczynność organu. Z tych względów, nie wchodząc obecnie w samą ocenę zasadności zawieszenia postępowania z ww. przyczyny (służą bowiem temu odrębne środki prawne), samo żądanie wymierzenia Prezydentowi [...] z tytułu zaistniałej zwłoki w wykonaniu prawomocnego wyroku grzywny Sąd uznał za zasadne.
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 143 k.p.a. wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia o zawieszeniu. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego ww. wyrokiem Sąd uznał, że grzywna w wysokości 2000 zł będzie adekwatną sankcją za ignorowanie rozstrzygnięć sądu.
Jednocześnie, rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., I OSK 1181/1). Każde niewykonywanie wyroku sądu w demokratycznym państwie prawnym, w istocie uznać należy za naganne, lecz Sąd zobowiązany jest w swojej ocenie do uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy.
Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Należało bowiem wziąć pod uwagę, że Prezydent podejmował czynności zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy (wystąpienia z [...] czerwca 2018 r., z [...] listopada 2019 r. i z [...] sierpnia 2020 r.). Sąd oceniając charakter bezczynności organu uwzględnił ponadto charakter spraw dekretowych, okoliczność okresowego zawieszenia terminów procesowych spowodowanych przez COVID-19, konieczność analizy archiwalnego, często niekompletnego materiału dowodowego oraz zawieszenie przez organ postępowania w przedmiotowej sprawie. Sądowi z urzędu znana jest ilość spraw prowadzonych przez Prezydenta [...] dotyczących dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz ich stopień skomplikowania, wynikający z konieczności czynienia ustaleń stanu faktycznego, mającego miejsce przeszło 60 lat temu. Okoliczności te wprawdzie nie mogą zwalniać organu z wykonania wyroku, ale muszą być brane pod uwagę przy ocenie charakteru bezprawnego zachowania organu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jt. Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a.