Uzasadnienie
Decyzją z 22 września 2023 r. nr 474483132/GSOL Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS"), utrzymał w mocy własną decyzję z 22 sierpnia 2023 r. nr 474483132/GSOL, którą odmówił przyznania W. A. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Powyższa decyzja wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
W. A. pełniła funkcję sołtysa w sołectwie [...], gmina [...], przez dwie kadencje, w okresach: od 1 kwietnia 2007 do 25 lutego 2011 r. (I kadencja) oraz od 26 lutego 2011 r. do 27 marca 2015 r. (II kadencja).
Wnioskiem z 7 lipca 2023 r. wystąpiła ona do Prezesa KRUS o przyznanie świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz.U. z 2023, poz. 1073). W następstwie rozpoznania tego wniosku Prezes KRUS decyzją z 22 sierpnia 2023 r., utrzymaną w mocy decyzją z 22 września 2023 r., odmówił przyznania oczekiwanego świadczenia, wskazując na niespełnienie jednej z przesłanek jego uzyskania wskazanych w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, odnoszącej się do pełnienia funkcji sołtysa "niemniej niż 8 lat". W sprawie bowiem wnioskodawczyni wykazała pełnienie jej przez 7 lat, 11 miesięcy i 27 dni.
Na decyzję Prezesa KRUS W. A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując, że została wybrana na dwie kadencje po 4 lata. W jej ocenie wina leży po stronie Gminy, która z własnych powodów skróciła jej kadencję, na poparcie twierdzenia załączyła pismo Wójta Gminy [...] z 13 września 2023 r. Podkreśliła, że była zaangażowana w pracę, co podniosło standard życia w jej wsi. Uznała, że kara za pracę w sołectwie leży po stronie Gminy, a nie jej gdyż była nieświadoma, że pracownicy Rady Gminy nie znają przepisów. Podniosła, że w związku z tym ktoś ze strony Gminy powinien ponieść koszty wypłacenia jej świadczenia pieniężnego zgodnie z przepisami ustawy, ewentualnie zadośćuczynienie w formie odszkodowania pieniężnego według zaleceń Sądu. Jednocześnie zwróciła się o pozytywne rozpatrzenie skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:
- 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat;
- 2) osiągnęła wiek:
- a) w przypadku kobiet - 60 lat,
- b) w przypadku mężczyzn - 65 lat.
W myśl ust. 2 art. 2 ustawy przy ustalaniu okresu pełnienia funkcji sołtysa nie jest wymagane zachowanie ciągłości pełnienia tej funkcji. Zgodnie zaś z ust. 3 tego artykułu do okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wlicza się również okres pełnienia funkcji sołtysa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, jeżeli osoba ta następnie pełniła funkcję sołtysa na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że uzyskanie świadczenia uwarunkowane jest kumulatywnym spełnieniem wymienionych w nim przesłanek: tj. uzyskaniem wskazanego w nim wieku, a także pełnienia funkcji przez co najmniej dwie kadencje, przy jednoczesnym zastrzeżeniu minimalnego okresu pełnienia tej funkcji ustalonego na 8 lat. Posłużenie się przez ustawodawcę w redakcji art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy sformułowaniem "przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat", nie pozostawia w tym aspekcie pola do dokonywania jakichkolwiek innych interpretacji. Wymóg dwuletniej kadencji oraz ośmioletniego okresu pełnienia funkcji w założeniu ustawodawcy nie zostały ustanowione w formie alternatywy, tj. że wystarczającym jest spełnienie jednego z nich by uzyskać świadczenie. Taki sposób ich kształtowania wymagałby bowiem posłużenia się przez ustawodawcę przy stanowieniu warunków funktorem alternatywy wyrażonym spójnikiem "lub", co w tym przypadku nie ma miejsca.
To z kolei, że na skutek ukształtowanych przesłanek nabycia prawa do świadczenia nie wszyscy pełniący przez dwie kadencje sołtysi je uzyskają, nie może być w ocenie Sądu kwalifikowane jak niedopuszczalne na gruncie aksjologii konstytucyjnej różnicowanie ich sytuacji pod względem prawnym. Wprowadzając do systemu prawnego ex gratia tego rodzaju świadczenie o charakterze socjalnym ustawodawca ma bowiem pewien margines swobody w kształtowaniu kręgu podmiotowego jego beneficjentów.
Na marginesie warto zauważyć, że w pierwotnym projekcie ustawy wymóg dotyczący minimalnego okresu pełnienia funkcji sołtysa wynosić miał lat 10 (vide rządowy projektu ustawy – druk nr 3128, dostępny w zakładce Prace Sejmu IX kadencji). W uzasadnieniu do tego projektu zaś jako istotne kryterium akcentowano nie tyle liczbę kadencji, co okres pełnienia funkcji. Jak wskazywano bowiem "Wychodząc naprzeciw zdiagnozowanym niedostatkom aktualnego stanu prawnego, projekt ustawy ma na celu przyznanie waloryzowanego świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, zwanego dalej "świadczeniem", w wysokości 300 złotych miesięcznie dla tych sołtysów, którzy, ze względu na okres pełnienia tej funkcji szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej. Za okres ten w projekcie przyjęto wymóg pełnienia funkcji sołtysa przez co najmniej 10 lat.".
Skoro zatem warunkiem uzyskania świadczenia jest, poza wymogiem osiągnięcia odpowiedniego wieku i sprawowania urzędu sołtysa przez dwie kadencje, dopełnienie także wymogu łącznego pełnienia tej funkcji przez co najmniej 8 lat, a w niniejszej sprawie tego ostatniego warunku skarżąca nie spełniła - co jest okolicznością niesporną i znajduje oparcie w treści znajdującego się w aktach zaświadczenia Wójta Gminy [...] – to decyzja odmawiająca jej z tego powodu jego przyznania odpowiada prawu, co czyni skargę niezasadną.
Kwestia organizacji wyborów, czy przyczyn skrócenia kadencji sołtysa – na czym koncentrują się zarzuty skargi – nie ma znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. W sprawie istotny jest bowiem fakt sprawowania urzędu sołtysa przez wskazany przez ustawodawcę okres, a nie okoliczności, który spowodowały, że był on krótszy niż 8 lat.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.