Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania M.Z. od decyzji Prezydenta W. nr [...] z [...] lipca 2010 r. w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zagospodarowanie lokalu mieszkalnego w kwocie [...] zł – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że M.Z. złożył odwołanie od w/w decyzji z [...] lipca 2010 r. kwestionując wskazane w niej argumenty.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że obowiązujący stan prawny w zakresie spraw objętych przedmiotową decyzją uregulowany jest przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 04 Nr 64 poz. 593 z późn.zm.).
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone w tym przepisie kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionej w art. 7 pkt 1-15.
Organ wskazał, że z przepisu wynika, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 2 i 3 ustawy.
Organ wskazał, że z akt sprawy, w tym z treści wywiadu środowiskowego wynika, że dochód wnioskodawcy nie przekracza kryterium dochodowego. Kolegium podniosło, że decyzja o przyznaniu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego mieści się w sferze uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji biorąc pod uwagę sytuację materialną (kryterium finansowe) i osobistą wnioskodawcy jak również aktualne możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, decyduje o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego.
Z kolei swoboda działania organu nie zwalnia go z obowiązku jak najstaranniejszego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami kpa. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji nie przekroczył granic uznania. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości przez nich pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki.
Kolegium wskazało, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Ośrodki zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osoby zainteresowanej jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Dzięki temu stwarza się możliwość dokonywania właściwych wyborów, ale tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznawanie pomocy finansowej należy do zadań ośrodka pomocy społecznej, w ramach których zobowiązany jest on zaspokoić pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez ośrodek środkami pieniężnymi. Nie może on dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż zmuszony jest dokonać ich podziału pomiędzy jak największą ilość potrzebujących. W związku z powyższym ośrodek korzysta w tym względzie z prawa uznania, kto jest najbardziej potrzebującym, oraz czy i jaką formę oraz wymiar pomocy należy mu przyznać.
Na powyższą decyzję, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M.Z. W uzasadnieniu skargi wskazał, że decyzja nie odnosi się do treści jego odwołania i ma charakter ogólny. Skarżący podniósł, że -wbrew twierdzeniu organu co do uznaniowego charakteru decyzji - przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na organy obowiązek świadczenia tej pomocy osobom jej potrzebującym. Skarżący podkreślił, że spełnia wszystkie warunki do otrzymania pomocy.
Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej,,p.p.s.a,", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że w granicach danej sprawy sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze, oraz może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.
Rozpoznając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna, aczkolwiek głównie z przyczyn branych przez Sąd pod uwagę z urzędu. Dotyczy to naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa przez organ I instancji, oraz art. 138 § pkt 1 kpa przez organ odwoławczy, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jako przyczynę odmowy przyznania zasiłku celowego na zagospodarowanie lokalu organ I instancji wskazał brak współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, polegający na niezłożeniu, pomimo wezwań, dokumentów świadczących o sytuacji materialnej skarżącego oraz informacji dotyczących rozliczeń majątkowych z byłą żoną po rozwodzie. Ponadto organ wskazał na ogólny charakter żądania, w którym brak sprecyzowania, ile środków skarżący potrzebuje na konkretny sprzęt, a także podniósł, że brak jest środków finansowych na zaspokojenie żądań skarżącego. O ile można zgodzić się z organem, że żądana przez skarżącego kwota jest wygórowana i znacznie przewyższa możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej, to co najmniej za przedwczesne należy uznać wydanie decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia z przyczyn w niej wskazanych. Zważyć należy, że skarżący w piśmie z 7 czerwca 2010 r. poinformował organ I instancji, że składał już odpis wyroku rozwodowego, który to rozwód był orzeczony w 1997 r. Zatem, biorąc pod uwagę upływ czasu od daty rozwodu (ponad 13 lat i datę nabycia sprzętów w czasie trwania małżeństwa), w ocenie Sądu, wręcz niezrozumiałe jest stanowisko organu oczekującego od skarżącego udowodnienia, że nie dysponuje tymi rzeczami.
Skarżący jest podopiecznym ośrodka od wielu lat i jest objęty różnymi formami pomocy. Skoro od wielu lat świadczona jest mu pomoc społeczna, to należy przyjąć, że zła sytuacja majątkowa skarżącego jest od dawna organowi znana. Z akt administracyjnych nie wynika, aby ta sytuacja w ostatnim okresie uległa poprawie. Dlatego żądanie od skarżącego przedstawienia dokumentów świadczących o jego sytuacji materialnej, nie jest zasadne. Wymaga podkreślenia, że wprawdzie podopieczny ma obowiązek współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, jednakże w uwarunkowaniach niniejszej sprawy oczekiwania organu co do wykazania mienia z podziału majątku po rozwodzie sprzed 13 lat, wykracza poza granice tej współpracy.
Ponadto, wbrew stanowisku organu, wskazać należy, że skarżący we wniosku wymienił, na jakie sprzęty jest mu potrzebna pomoc, tj.: łóżko, stół, krzesła, szafki kuchenne, zlewozmywak, terma, oświetlenie. Wprawdzie nie wskazał on cen rynkowych nabycia tych przedmiotów, jednakże to nie może samo w sobie stanowić podstawy do odmowy przyznania pomocy. Organ ma możliwość ustalenia cen, zarówno sprzętów nowych, jak i używanych w dobrym stanie, np. w internecie, czy w prasie lokalnej. Także w toku przeprowadzonego wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącego pracownik miał możliwość ocenić, jaki sprzęt i meble są w posiadaniu skarżącego oraz w jakim są one stanie; na tej podstawie możliwe było ustalenie czy, i ewentualnie jakie są faktyczne potrzeby skarżącego w związku ze skierowaniem go do nowego lokalu.
Odnośnie stanowiska organu I instancji o braku tytułu prawnego skarżącego do lokalu, to wskazać należy, że skarżący składając w dniu 14 maja 2010 r. wniosek o pomoc na zagospodarowanie przedstawił skierowanie z [...] maja 2010 r. wydane przez Burmistrza Dzielnicy [...] kierujące skarżącego do zawarcia umowy najmu oraz przedstawił zaświadczenie z [...] maja 2010 r. Kierownika Administracji Obsługi Mieszkańców Nr [...] ZGZ w Dzielnicy [...], z którego wynika, że umowa najmu jest " w trakcie podpisywania". Organ I instancji nie wzywał skarżącego przed wydaniem decyzji do złożenia tej umowy, jak również nie zwracał się do Burmistrza o udzielenie informacji, czy i kiedy umowa została zawarta. Jak wynika z akt administracyjnych, umowa ta była zawarta [...] maja 2010 r., a więc półtora miesiąca przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (k. 522 akt adm.). Oznacza to, że stanowisko organu o braku tytułu prawnego do lokalu, jako jedna z podstaw odmowy przyznania pomocy, jest nieprawidłowe.
Z kolei organ odwoławczy nie dostrzegł, że w aktach sprawy znajduje się już tytuł prawny skarżącego do lokalu, i że z wywiadu z 1 września 2010 r. wynika, iż skarżący podpisał umowę najmu.
Niedostrzeżenie przez organ odwoławczy wszystkich wyżej wskazanych uchybień organu I instancji oraz nieodniesienie się do zarzutów odwołania, uzasadnia zarzut nieprawidłowego przeprowadzenia przez ten organ postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Wprawdzie ma rację organ odwoławczy, że decyzja w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, jednakże nie zwalnia to organu z obowiązku wnikliwego ustalenia niezbędnych elementów koniecznych do ustalenia stanu faktycznego, co pozwoliłoby na ocenę żądania zarówno co do zasady, jak i wysokości kwoty w aspekcie usprawiedliwionych potrzeb wnioskodawcy oraz w kontekście możliwości budżetowych organu pomocy społecznej. Należy więc podzielić zarzut skargi, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do oceny tej konkretnej sprawy, a poprzestaje na przedstawieniu obowiązującego stanu prawnego, co jest niewystarczające w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji była dotknięta wyżej opisanymi wadami postępowania, mogącymi mieć istotny na wynik sprawy.
Natomiast nie można podzielić zarzutu skargi, że sam fakt spełnienia przesłanki kryterium dochodowego zobowiązuje organ pomocy społecznej do przyznania zasiłku celowego. Zważyć bowiem trzeba, że zasiłek celowy, którego materialnoprawną podstawę stanowi przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości przez nią oczekiwanej. Z przepisów ustawy regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej. Wprawdzie organ odwoławczy na te zasady wskazał, jednakże nie dostrzegł, że podstawą odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji był przede wszystkim brak współpracy, brak tytułu prawnego skarżącego do lokalu, ogólny charakter żądań i wysokość żądanej kwoty.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O przyznaniu pełnomocnikowi zwrotu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wskazań wynikających z niniejszego uzasadnienia.