Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania B. R., uchylił w całości decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] ustalającą odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], a stanowiącą część gospodarstwa rolnego oznaczonego jako "[...]" stanowiącą część dawnej działki nr [...] o pow. [...] m2 i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], będąca częścią gospodarstwa rolnego oznaczona ozn. jako "[...]" cz. dawnej działki nr [...] o pow. [...] m2 znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 dekretu nieruchomość przeszła na własność Gminy W., a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa. Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) część nieruchomości oznaczona jako działki nr [...] i [...] w obrębie [...] przeszła na własność miasta W.. Natomiast pozostała część nieruchomości oznaczona jako działki nr [...] i [...] stanowi własności Skarbu Państwa.
Na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1893 r. Rep nr [...] oraz postanowienia Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] maja 1960 r. sygn. akt [...] ustalono, że na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność spadkobierców J. G.: G. F., P. K., K. C., R. L., M. G., K. G. oraz Z. G. (każdy po 1/7 części spadku).
Na podstawie umowy działu spadku z dnia [...] stycznia 1948 r. prawa do działki nr [...], której dotyczy niniejsze postępowanie nabył M. G..
Aktualnie przedmiotowa nieruchomość odpowiada działkom ewidencyjnym nr [...] i [...] z obrębu [...], które stanowią własność Skarnu Państwa.
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 1997 r. R. F. (jedna ze spadkobierczyń po M. G.) wystąpiła o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia przedmiotowej nieruchomości.
Kolejnym wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2000 r. pozostali spadkobiercy po M. G. tj. W. L., I. K., A. K., K. K., J. K., I. F., P. P., S. P., A. G., S. G. oraz M. G. wystąpili o odszkodowanie.
Rozpoznając powyższe wnioski Prezydent W. zważył, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 251, poz. 2608 ze zm.; dalej powoływana jako ugn), zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za:
- 1) gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele bądź ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.
- 2) dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.,
- 3) działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Organ stwierdził, iż z posiadanych dokumentów wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, co potwierdzają opracowania geodezyjne oraz zeznania świadków. Na podstawie oświadczenia J. N. i T. S., którzy zeznali, że jeszcze na początku lat 60 XX w. prowadzone było gospodarstwo rolne (uprawniano kapustę, ziemniaki, marchew) oraz faktu, że pierwszą decyzję o pozwoleniu na budowę wydano w 1960 r. ustalono, że utrata możliwości faktycznego władania ww. nieruchomości nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W związku z tym, że zostały spełnione przesłanki do ustalenia wysokości odszkodowania organ zlecił rzeczoznawcy majątkowemu – J. J. sporządzenie operatu szacunkowego. Na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...] listopada 2003 r. (aktualność operatu potwierdzona w dniu [...] listopada 2004 r.) Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. ustalił odszkodowanie na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli przedmiotowej nieruchomości w wysokości [...] zł (słownie: [...]).
Od powyższej decyzji odwołała się B. R. kwestionując wysokość przyznanego odszkodowania poprzez przyjęcie zbyt niskich stawek obliczeniowych. Wskazała, że podstawa do ustalenia odszkodowania był operat sporządzony aż 19 miesięcy przed wydaniem decyzji, a w tym czasie nastąpił wzrost cen nieruchomości z uwagi na wejście Polski do Unii Europejskiej.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2005 r. uchylił w całości decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2005 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że z treści art. 215 ust. 1 ugn wynika, iż przesłanką przyznania odszkodowania jest fakt pozbawienia faktycznego władania gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przy czym przesłanka ta odnosi się zarówno do poprzednich właścicieli jak i ich następców prawnych. Dlatego też organ orzekający o przyznaniu bądź odmowie przyznania odszkodowania musi ustalić czy poprzedni właściciele lub ich następy prawni po tej dacie władani nieruchomością w sensie faktycznym. Ustalenie braku władania jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania odszkodowania.
W omawianej sprawie organ pierwszej instancji nie ustalił jednak czy następcy prawni poprzedniego właściciela prowadzili na przedmiotowej nieruchomości gospodarstwo rolne. Brak tych ustaleń narusza art. 7 i art. 77 § 1 Kpa zobowiązujące organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dlatego też konieczne stało się uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia
Na powyższą decyzję Wojewody [...] W. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, iż przedstawiona przez organ interpretacja art. 215 ust. 1 ugn, iż brak władania przez następców prawnych poprzednich właścicieli gospodarstwem rolnym w 1958 r. uniemożliwia przyznanie odszkodowania, godzi w zasadę dziedziczności uprawnień majątkowych i jest kolejną próbą odwleczenia odpowiedzialności wyrządzonej powołanym dekretem z dnia 26 października 1945 r. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wskazanie prawidłowej wykładni art. 215 ust. 1 ugn.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał argumentację podaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że stanowiący podstawę wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za gospodarstwo rolne położone w granicach działania powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. - art. 215 ust. 1 ugn warunkuje przyznanie odszkodowania od spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie:
- - gospodarstwo rolne położone było na gruncie, który z mocy dekretu z 1945 r. przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie Państwa,
- - poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.,
- - poprzedni właściciele lub ich następcy prawni prowadzili to gospodarstwo.
Dlatego też organ orzekający o przyznaniu bądź odmowie przyznania odszkodowania jest zobowiązany ustalić czy poprzedni właściciele bądź ich następcy prawni po dniu 5 kwietnia 1958 r. władali nieruchomością w sensie faktycznym. Ustalenie braku władania, niezależnie od przyczyny jego utraty, będzie wystarczające do nieuwzględnienia roszczenia o odszkodowanie.
Tymczasem organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał tylko, że utrata możliwości władania nieruchomością wchodzącą w skład gospodarstwa rolnego nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r. w ogóle nie ustalając czy została spełniona trzecia z wymienionych przesłanek tj. prowadzenie gospodarstwa rolnego przez następcę prawnego poprzednich właścicieli.
W przedmiotowej sprawie kwestią mającą podstawowe znacznie dla jej rozstrzygnięcia jest właśnie ustalenie stanu władania częścią działki nr [...] po dniu 5 kwietnia 1958 r. i tego czy na tej działce osoba uprawniona prowadziła gospodarstwo rolne. W tym zakresie brak jest przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które stanowiłoby wypełnienie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w rozumieniu art. 7 i 77 § 1 Kpa.
Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji Prezydent W. powołuje się na oświadczenia J. N. i T. S., jednak wskazać należy, iż po pierwsze istnieje rozbieżność pomiędzy ich oświadczeniem z dnia [...] września 2002 r. a oświadczeniem zawartym w protokole przesłuchania z dnia [...] października 2002 r., a po drugie nie wskazują one jednoznacznie na fakt prowadzenia przez M. G. gospodarstwa rolnego na działce nr [...]. Dlatego konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie stanu władania działką nr [...] (czy tez jej częścią po dniu 5 kwietnia 1958 r.) w celu zweryfikowania czy została spełniona wskazana powyżej przesłanka prowadzenia gospodarstwa na przedmiotowej działce.
Z akt sprawy i ustaleń organu odwoławczego wynika zatem, że postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm procesowych, gdyż organ ten nie przeprowadził w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, pomijając ustalenie czy została spełniona jedna z trzech materialnoprawnych przesłanek przyznania odszkodowania w trybie art. 215 ust. 1 ugn. Podjęcie decyzji przez organ I instancji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym niezwykle istotnym dla ustalenia prawa do odszkodowania zakresie, nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, którego istota polega na dokładnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. W takim przypadku organ odwoławczy ma tylko kompetencje kasacyjne. Dlatego też na tle ustalonego stanu faktycznego i prawnego stwierdzić należy, że prawidłowo Wojewoda [...] uznał, że zachodzi określona w art. 138 § 2 Kpa przesłanka obligująca organ II instancji do uchylenia kwestionowanej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi W..
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.