Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania I. S., decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza W. z [...] marca 2020 r. nr [...], w części dotyczącej celu przyznania zasiłku celowego i w tym zakresie orzekło, że przyznany jest on na zaspokojenie niezbędnych potrzeb.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Burmistrz W. decyzją z [...] marca 2020 r., po rozpatrzeniu wniosku z [...] marca 2020 r., przyznał I. S. świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł za kwiecień 2020 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żywności. W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in. że podczas wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2020 r. ustalono, że dochód w rodzinie wnioskodawczyni nie przekracza kryterium dochodowego. Z uwagi na trudną sytuację i niemożliwość zaspokojenia wskazanej we wniosku potrzeby we własnym zakresie organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. Organ wyjaśnił ponadto, że ustalając wysokość świadczenia, wzięto pod uwagę sytuację życiową wnioskodawczyni i możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków, jakimi dysponuje OPS na tego rodzaju pomoc, a także potrzeby i ilość osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej.
Od decyzji tej odwołała się I. S. kwestionując zasadność przyznania zasiłku tylko na dofinansowanie zakupu żywności. Dlatego też wniosła o przyznanie zasiłku, który będzie mogła wydać zgodnie z potrzebami, nie tylko na żywność.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2020 r. uchyliło decyzję Burmistrza W. z [...] marca 2020 r., w części dotyczącej celu przyznania zasiłku celowego i w tym zakresie orzekło, że przyznany jest on na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. W uzasadnieniu wskazało, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) – dalej zwanej "ups" odbywa się w sterze swobodnego uznania, tzn., że organ - nawet jeśli spełnione są przesłanki przyznania tego zasiłku - może go przyznać, ale nie musi. Art. 39 ust. 1 i 2 ups stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Zatem nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia niezbędnej potrzeby bytowej organ nie jest zobligowany do udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego.
Tym niemniej obowiązkiem organu jest przeprowadzenie stosownego postepowania wyjaśniającego i uzasadnienie swojej decyzji. W takim też zakresie oceny prawidłowości działania organu I instancji dokonuje Kolegium w postępowaniu odwoławczym.
W niniejszej sprawie organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające i przyznał wnioskowaną pomoc, wskazując także przesłanki, jakimi się kierował przyznając ją w tej wysokości.
Kolegium wyjaśniło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ups). Pomoc społeczna nie może być zatem traktowana jako stałe źródło utrzymania, w szczególności dotyczy to pomocy udzielanej w formie zasiłków celowych. Zasiłki celowe przyznawane na okres miesiąca mają charakter pomocy doraźnej.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudniej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań; pomoc ta ma udzielać wsparcia, a nie służyć zaspokajaniu wszystkich zgłoszonych potrzeb. Poza tym organ pomocy społecznej nie może pomijać wysokości środków finansowych, jakimi dysponuje. Przeciwne, jest zobligowany ustalić wysokości tych środków i ilość osób, którym mają być one przyznane, nie dopuszczając do rażących dysproporcji w wysokości przyznawanych świadczeń.
Mając na uwadze powyższe SKO w [...] nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ pomocy społecznej przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające (wypełniając dyspozycję art. 7 i art. 77 § 1 kpa) i przyznał przedmiotowy zasiłek.
Tym niemniej organ I instancji nie wyjaśnił dlaczego przyznał przedmiotowy zasiłek tylko na dofinansowanie zakupu żywności, skoro nie wynika to z wniosku z [...] marca 2020 r. i zakwestionowała to skarżąca w odwołaniu.
W związku z tym Kolegium uznało za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej celu przyznania zasiłku celowego i w tym zakresie orzeczenie, że przyznany jest on na cel ogólnie wskazany w art. 39 ust. 1 ups, tj. na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, według uznania skarżącej.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2020 r. I. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu wskazała, że organ odwoławczy przeciągał załatwienie sprawy. Nie wydał decyzji w ciągu miesiąca. Sprawę załatwił po 4 miesiącach. Decyzja dotyczy zaniżonego zasiłku celowego w wysokości [...] zł przyznanego na żywność i zamienia to świadczenie na zasiłek na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Skarżąca podała, że prawo nie działa wstecz, a pieniądze już wydała. Tak więc decyzja jest nielogiczna i niezgodna z prawem. Skarżąca podała, że należny jej zasiłek okresowy wynika z art. 38 ust. 3 ups i jego wartość wynosi [...] zł (decyzja Burmistrza W. z [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego). Tak więc nielogiczna zmiana rodzaju zasiłku nie naprawia jego zaniżenia. I. S. wskazała, że żąda wydania decyzji naprawiającej ten błąd mimo kwoty brakującej ([...] groszy). Skarżąca uważa, że opieka społeczna wielokrotnie naruszała jej prawa, np. w maju odmówiono skarżącej podania formularza i konieczne było ręczne przepisywanie rubryki ze starego wypełnionego wzoru.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Sąd zwraca uwagę, że Burmistrz W. w decyzji z [...] marca 2020 r. nr [...] orzekł o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości [...] Tymczasem we wniosku z [...] marca 2020 r. I. S. domagała się przyznania pomocy finansowej (nie określając szczegółowo konkretnej potrzeby bytowej) i pokrycia ubezpieczenia zdrowotnego.
W odwołaniu z [...] maja 2020 r. I. S. zakwestionowała decyzję Burmistrza W. z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł na miesiąc kwiecień 2020 r. w zakresie dotyczącym celu przyznania pomocy pieniężnej. Wskazała, że przyznanej pomocy nie może wydać na inne cele: leki, potrzeby mieszkaniowe, ubranie, rachunki, a nie ma innych dochodów. Wnioskowała o przyznanie zasiłku który będzie mogła wydać zgodnie ze swoimi potrzebami, a nie tylko na żywność.
Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] prawidłowo zastosowało w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa i uchyliło decyzję organu I instancji w zakresie zbyt wąsko zakreślonego celu przyznania pomocy finansowej oraz określiło cel przyznania pomocy społecznej w sposób bardziej ogólny (na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej). Trafnie wskazał organ odwoławczy, że we wniosku o przyznanie pomocy skarżąca nie wskazała, że domaga się przyznania zasiłku wyłącznie na zakup żywności. Poza tym bardziej ogólne określenie w decyzji odwoławczej celu przyznania pomocy społecznej realizuje słuszny interes strony w zakresie adekwatności udzielonej pomocy do celu jej udzielenia (art. 3 ust. 3 i art. 100 ust. 1 ups w zw. z art. 7 kpa).
Jeżeli chodzi o podnoszoną w skardze kwestię długości rozpatrywania sprawy przez organ odwoławczy Sąd zwraca uwagę, że tego rodzaju zarzut mógłby być skuteczny, ale w sprawie ze skargi na bezczynność organu.
Dla niniejszej sprawy nie miała znaczenia poruszona w skardze kwestia przyznania skarżącej zasiłku okresowego w wysokości [...] zł (decyzjami z: [...] września 2019 r. nr [...], [...] stycznia 2020 r. nr [...]). Zasiłek okresowy i zasiłek celowy, to dwa różne i niezależne od siebie świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Zasady przyznawania każdego z tych zasiłków i cele ich przyznawania różnią się. Zasiłek okresowy przyznaje się na określony okres zależny od okoliczności konkretnej sprawy (art. 38 ust. 5 ups). Zasiłek celowy przyznawany jest na konkretny cel, a jego wysokość określana jest w ramach tzw. swobodnego uznania administracyjnego, z uwzględnieniem zgłaszanych potrzeb, sytuacji osobistej wnioskodawcy i możliwości pomocy społecznej. Zasady ustalania wysokości tych świadczeń nie są takie same. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ups zasiłek okresowy przysługuje w szczególności, ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.
Natomiast zasiłek celowy przysługuje na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wysokość zasiłku okresowego ustalana jest według sztywnych reguł. Zasiłek okresowy ustala się - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Kwota zasiłku okresowego tak ustalona nie może być niższa, niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1, ust. 4 ups).
Zatem organ przyznający zasiłek celowy nie kieruje się zasadami przyznawania i ustalania wysokości właściwymi dla zasiłku okresowego. Dlatego też nie można zarzucić organowi pomocy społecznej, że naruszył prawo (art. 39 ups), ponieważ przyznał zasiłek celowy w kwocie [...] zł, a nie w kwocie [...] zł.
Podnoszona w skardze kwestia odmowy udostępnienia skarżącej formularza wniosku nie miała znaczenia dla niniejszej sprawy.
Mając to wszystko na względzie Sąd uznał zarzuty skargi za nieskuteczne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.