Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy swoje wcześniejsze postanowienie z dnia [...] września 2011 r., nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie z wniosku B. J. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] września 1958 r., nr [...] odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
W uzasadnieniu postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że wnioskiem z dnia [...] lipca 2009 r. B. J. zwróciła się do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 1954 r. (L.dz. [...]) odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej w W. przy ul. [...], nr hip. [...].
Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zawiesiło z urzędu postępowanie w sprawie powyższego wniosku do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że we wniosku błędnie wskazano decyzję z dnia [...] września 1954 r. oraz że przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest orzeczenie administracyjne z dnia [...] września 1958 r.
Pismem z dnia 3 października 2011 r. B. J. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że ustalony jest krąg spadkobierców po dawnym właścicielu nieruchomości – M. C., wobec czego brak jest podstaw do zawieszenia postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że obligatoryjne zawieszenie postępowania z urzędu następuje zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 kpa, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Zagadnienie wstępne to kwestia prawna, która wyłoniła się w toku postępowania administracyjnego i jej uprzednie rozstrzygniecie, leżące w kompetencji innego organu, warunkuje (stanowi przesłankę) rozstrzygnięcia głównej sprawy. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest możliwe wydanie orzeczenia w głównej sprawie.
Organ przytoczył stosowne orzecznictwo sądowe i podkreślił, że zasadą jest, iż w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni.
W niniejszej sprawie stronami postępowania zwykłego zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] września 1958 r. byli S. F., L. Z., A. F., J. F., R. F., K. S. i H. Z. – reprezentowani przez adw. Z. W. oraz K. G. i M. G. reprezentowani przez adw. J. R. Wskazane osoby wystąpiły z wnioskiem z dnia [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości. Przedmiotowe orzeczenie zostało skierowane do ich pełnomocników.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaznaczyło, że w niniejszej sprawie znany jest jedynie krąg spadkobierców po K. S., nie jest natomiast ustalony krąg spadkobierców po pozostałych ww. stronach. Kolegium nie jest władne we własnym zakresie dokonać ustalenia spadkobierców. Uzasadnionym jest zatem zawieszenie postępowania do czasu ustalenia kręgu spadkobierców po osobach wskazanych w postanowieniu organu pierwszej instancji, tj. do czasu przedłożenia postanowień sądów powszechnych o stwierdzeniu nabycia spadku bądź stosownych aktów poświadczenia dziedziczenia.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. J., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania tj.:
- 1) art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez błędne uznanie, że w sprawie istnieją przesłanki do stwierdzenia, iż orzeczenie powinno być poprzedzone rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego;
- 2) art. 7 kpa w związku z art. 77 kpa poprzez brak dokonania ustaleń istotnych dla sprawy, tj. stwierdzenia:
- a. czy strony postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...] września 1958 r., tj. S. F., L. Z., A. F., R. F., H. Z., K. G., M. G. nie żyją, w związku z czym niezbędne jest przeprowadzenie postępowań w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku,
- b. nieprzeprowadzenie poszukiwania stron postępowania,
- c. nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność ewentualnego wypłacenia na rzecz A. F., R. F. oraz J. F. rekompensat na podstawie umów indemnizacyjnych zawartych ze S.;
- 3) art. 30 § 4 kpa poprzez brak stwierdzenia następstwa prawnego Skarbu Państwa względem A. F., R. F. oraz J. F.;
- 4) art. 35 § 3 kpa poprzez niezałatwienie sprawy niezwłocznie, najpóźniej w terminie 30 dnia oraz niepodjęcie w tym terminie czynności zmierzających do załatwienia sprawy i art. 36 § 1 kpa poprzez brak powiadomienia wnioskodawczyni o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy, jak również wskazania nowego terminu jej załatwienia.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję (postanowienie) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji (postanowienia). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie z dnia [...] listopada 2011 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] września 2011 r. wydane zostały z naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie miały miejsce - mające wpływ na wynik sprawy - uchybienia proceduralne.
Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
W postępowaniu administracyjnym wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno zatem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej musi ponadto uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa.
W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], powołując art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zawiesiło z urzędu postępowanie administracyjne toczące się na skutek wniosku B. J. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] września 1958 r., nr [...] odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Organ uznał bowiem, że w sprawie konieczne jest ustalenie – w oparciu o postanowienia sądów powszechnych lub stosowne akty poświadczenia dziedziczenia - następców prawnych S. F., L. Z., A. F., J. F., R. F., H. Z., K. G. i M. G., tj. osób, które wystąpiły z wnioskiem z dnia [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości [...].
Zdaniem Sądu stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jest wadliwe. Organ nieprawidłowo uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania wszczętego na skutek wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] września 1958 r. do czasu ustalenia spadkobierców osób, które wystąpiły z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej. Zauważyć bowiem należy, że z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny, iż wszystkie osoby, które wystąpiły z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej istotnie nie żyją. Organ administracji publicznej nie przeprowadził w powyższym zakresie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, ograniczając się do stwierdzenia, że w sprawie znany jest jedynie krąg spadkobierców po jednym z wnioskodawców, tj. K. S. i że konieczne jest ustalenie spadkobierców pozostałych osób.
Zdaniem Sądu zawieszenie postępowania było przedwczesne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] powinno bowiem w pierwszej kolejności bezspornie ustalić czy faktycznie wszyscy pozostali wnioskodawcy nie żyją. Dopiero zaś po stwierdzeniu w sposób niebudzący wątpliwości, że nastąpiła ich śmierć i nie zostali ustaleni ich spadkobiercy, organ mógłby zawiesić postępowanie i zobowiązać strony tego postępowania do podjęcia działań w celu ustalenia następców prawnych zmarłych. Zawieszenie postępowania bez wcześniejszego wyjaśnienia powyższych kwestii stanowi – w ocenie Sądu - naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, 80 kpa i art. 97 § 1 pkt 4 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe i w sposób jednoznaczny wyjaśni czy wszystkie wymienione we wniosku z dnia [...] lutego 1949 r. osoby istotnie nie żyją, a jeżeli tak, to czy ustaleni zostali ich spadkobiercy. Następnie w zależności od ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.