Uzasadnienie
Wojewoda [..] decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [..] uchylił decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [..] lipca 2006 r. nr [..] umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul.[..], uregulowanej w dniu wywłaszczenia w księdze wieczystej [..] jako działka nr hip. [..] o pow. [..] m 2, stanowiącej obecnie część działek nr [..] i nr [..] w obrębie [..] i odmówił zwrotu tej nieruchomości.
Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że działka nr [..] została przekazana w użytkowanie wieczyste Zakładom [..] [..] z siedzibą w W., których następcą prawnym są Zakłady [..] Spółka Akcyjna, decyzją Wojewody [..] z [..] lutego 2002 r. Nr [..] Natomiast działka ewid. Nr [..] została przekazana w użytkowanie wieczyste również Zakładom [..] na mocy decyzji Wojewody [...] z [..] lipca 2000 r. Nr [..]. Użytkowanie wieczyste tej działki Zakłady [..] sprzedały Gminie W. aktem notarialnym z [..] października 2000 r. Obecnie działka ta stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [..] W.. Sytuacja prawna tych nieruchomości wynika z takich dokumentów jak wypis z rejestru gruntów oraz odpis z księgi wieczystej [..].
W ocenie organu odwoławczego zaistniały przesłanki negatywne w postaci utraty przez Skarb Państwa władania nieruchomością, której zwrotu domaga się E. M. a to uzasadnia odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela, a nie umorzenie postępowania o zwrot takiej nieruchomości jak to orzekł organ I Instancji.
Skargę na powyższą decyzję złożyła E. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2009r. sygn. akt I SA/Wa 1232/08 oddalił skargę E. M. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] czerwca 2008 r. Nr [..] o odmowie zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wywłaszczona decyzją Naczelnika Miasta [...] z [..] września 1976 r. Nr [..] nieruchomość, stanowiąca w dacie wywłaszczenia własność skarżącej E. M., obecnie wchodzi w skład działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [..]. Działkami tymi, na mocy wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, decyzjami Wojewody [..] zostały uwłaszczone Zakłady [..]". W dacie wydania zaskarżonej decyzji działka nr [..] pozostawała w użytkowaniu wieczystym następcy prawnego uwłaszczonego tj. Zakładów [..] Spółka Akcyjna zaś działka nr [..] znajdowała się w użytkowaniu wieczystym [...], gdyż podmiot ten nabył to prawo od uwłaszczonych zakładów aktem notarialnym kupna sprzedaży z [..] października 2000 r. Wynika z tych bezspornych ustaleń, że w dacie wydawania zaskarżonych decyzji Skarb Państwa nie władał tymi nieruchomościami, gdyż pozostawały one w użytkowaniu wieczystym innych podmiotów.
Z tego względu organ nie mógł orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest bowiem dopuszczalne wydawanie decyzji o zwrocie nieruchomości, nawet gdyby była ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa nie włada daną nieruchomością. Stanowisko to jest w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone i zaskarżona decyzja, która takie stanowisko uwzględnia jest zgodna z prawem.
W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1723/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że za zasadny należy uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 ppsa tj. brak zasadniczych elementów uzasadnienia wymaganych tym przepisem, a odnoszących się do przyjętych przez sąd I instancji ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, a także nie wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W postępowaniu przed sądem I instancji nie wyjaśniono kwestii zastosowania przez organ odwoławczy art. 229 ugn, a w szczególności spełnieni się wymaganej tym przepisem przesłanki dotyczącej wpisu do księgi wieczystej nabytego przez Zakłady [..] prawa użytkowania wieczystego gruntu, w skład którego weszła nieruchomość objęta wnioskiem E.M.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Artykuł ten znajduje zastosowanie, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a., a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Ta sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
W przedmiotowej sprawie E.M.miała prawo żądania od właściwego organu wydania decyzji i w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przewidują możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pod warunkiem spełnienia łącznie dwóch przesłanek:
- 1. wnioskodawcą jest były właściciel bądź jego spadkobierca;
- 2. nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do przepisu art. 137.
Ustawodawca, stanowiąc przepisy pozwalające na realizację uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jednocześnie wprowadził w art. 229 u.g.n. ograniczenie tego prawa. Art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.dalej ugn.) stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (t.j. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Prawidłowa wykładnia tego przepisu oznacza, że wykluczenie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zależna jest od dwóch przesłanek, które muszą wystąpić łącznie przed dniem 1 stycznia 1998 r.: 1) sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie na niej użytkowania wieczystego, 2) ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej.
W każdym innym przypadku nie ma powodów do odmowy zwrotu nieruchomości z tego powodu, o jakim mowa w art. 229 ustawy i organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu ma obowiązek badania innych ustawowych jego przesłanek dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tak więc przyjęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie (w sytuacji powstania prawa użytkowania wieczystego po dniu 1 stycznia 1998 r.), że brak własności nieruchomości po stronie Skarbu Państwa, uzasadnia decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości, legalizowałoby w istocie bezprawne działania organów Państwa, jeżeli nieruchomość zbyto z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n. To zaś pozostaje w oczywistej sprzeczności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącym, że Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009 r., I OSK 219/08). W sytuacji zatem, gdy prawo użytkowania wieczystego powstało po dniu 1 stycznia 1998 roku, nie można mówić o wystąpieniu przesłanek z art. 229 ugn.
Sytuację taką dodatkowa wzmacnia wynikająca z akt sprawy okoliczność, że skarżąca już w 1995 roku wniosła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a jej wniosek został dopiero rozpoznany w 2008 roku. Pomiędzy złożeniem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości a jego rozpoznaniem nastąpiło uwłaszczenie Zakładów [..] także zbycie części wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Gminy [..] aktem notarialnym z dnia [..] października 2000 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał więc, że organy obu instancji naruszyły art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
Ponownie prowadząc postępowanie organ winien mieć na względzie wyżej przedstawione stanowisko sądu oraz fakt, który został zgłoszony już po zamknięciu rozprawy, a mianowicie złożenie przez stronę wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [..] nr [..] z dnia [..] lutego 2002 r. i nr [..] z dnia [..] lipca 2000 r. w części w jakiej objęły grunt poprzednio należący do E. M. oznaczony nr hip. [...], [..]. Z tego powodu Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późń. zm. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.