Uzasadnienie
Decyzją [...] z [...] sierpnia 2019r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Nr [...] Wójta gminy L. wydaną przez Kierownika GOPS w L. z dnia [...].07.2019r. o odmowie przyznania J. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. l pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z opieką nad bratem G. C. począwszy od [...].07.2013 roku.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że [...].06.2019r. J. C. (dalej jako skarżący) zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad G. C. z pomniejszeniem kwoty świadczenia pielęgnacyjnego o pobrany od [...] lipca 2013r. zasiłek dla opiekuna. Zdaniem SKO wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie gdyż skarżący pobiera zasiłek dla opiekuna przyznany decyzją GOPS w L. od dnia [...] lipca 2013r. a ponadto nie zostały spełnione dwa warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał przede wszystkim na art. 17 ust. 1b ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111, dalej jako ustawa) i datę powstania niepełnosprawności u brata skarżącego tj. po ukończeniu przez niego 25 roku życia a także na fakt pobierania zasiłku dla opiekuna. Wg organu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. SKO przywołało w tym zakresie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy.
SKO wskazało także, że prawo do świadczenia rodzinnego (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednak do czasu, kiedy w obrocie prawnym pozostaje decyzja ostateczna i prawomocna o przyznaniu jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ppkt b) nie jest możliwym przyznanie innego świadczenia. Wyjaśniło ponadto, że na etapie postępowania odwoławczego nie ma możliwości wydać decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, bo to zmieniałoby decyzję ostateczną o przyznaniu zasiłku dla opiekuna.
W skardze na ww decyzję J. C. zarzucił SKO naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wniósł o uchylenie jej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika GOPS w L.. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 i oświadczył, że z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem należy mu się świadczenie pielęgnacyjne w wysokości otrzymywanej przez osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi, ponieważ jakiekolwiek różnicowanie ich sytuacji jest niezgodne z Konstytucją. Wg skarżącego nie ma też przeszkód do wyrównania świadczenia w stosunku do zasiłku dla opiekuna pobieranego od [...] lipca 2013 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga jest częściowo uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy a podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia - art. 17 ust. 1b ustawy. Stanowi on, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 ww. ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 ww. ustawy).
W sprawie organ nie kwestionował okoliczności niepełnosprawności brata skarżącego jak i tego, że powstała ona po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Organ nie uwzględnił jednak wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy co do treści w nim ujętej. Jakkolwiek wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, jednak powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.
Wynika to z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne.
Nie ma przy tym znaczenia, że powyższy wyrok TK nie wywołał utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy prowadziłoby do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź nie podejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wobec tego, w odniesieniu do osób dorosłych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W konsekwencji, na skutek ww wyroku TK nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy (por. wyroki NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16). Z powyższych względów zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy w niekonstytucyjnym brzmieniu.
W sprawie istotna jest też treść art. 27 ust. 5 ustawy. We wniosku z [...] czerwca 2019r. skarżący jednoznacznie wskazał, iż wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce prawa do zasiłku dla opiekuna, który niewątpliwie pobiera. Z treści art. 27 ust. 5 ustawy wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do (...) świadczenia pielęgnacyjnego, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., zatem w dacie złożenia wniosku skarżący mógł dokonać wyboru przysługującego mu świadczenia. Przepis ten nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania wyboru przysługującego stronie świadczenia a wola skarżącego co do tego, jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niego bardziej korzystne, została jasno wyrażona.
W tej sytuacji rolą organów było umożliwienie skarżącemu ostatecznego "zrezygnowania" z pobierania zasiłku dla opiekuna. (art. 9 kpa). Fakt uzyskiwania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna nie może być w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego w pierwszej kolejności decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna a następnie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek ten może być uwzględniony od chwili jego wyartykułowania – a więc od chwili dokonania wyboru jednego ze świadczeń, a nie jak domaga się tego skarżący – z mocą wsteczną.
Ponadto organ winien zbadać czy nie zachodzą inne przeszkody do ustalenia ww prawa, nade wszystko ustalić czy brat skarżącego nadal pozostaje osobą niepełnosprawną gdyż dokumenty z akt sprawy zawierają w tym zakresie wymagane informacje jedynie do lipca 2019r.
Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 i art. 27 ust. 5 ustawy. Postępowanie w obydwu sprawach winno być poprowadzone w taki sposób, aby skarżący nie poniósł uszczerbku z powodu nieznajomości prawa. Nadto organy winny mieć na uwadze treść przepisu art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo doświadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji gdy w obrocie prawnym na datę złożenia wniosku w niniejszej sprawie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla opiekuna, organy winny rozważyć możliwość przyznania mu, za okres od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a zasiłku dla opiekuna. (por. wyrok WSA w Krakowie z 24 maja 2018r. III SA/Kr 353/18).
Uznając zatem zarzuty skargi za uzasadnione (choć nie w pełnym zakresie), oraz stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1b, oraz art. 27 ust. 5 ustawy oraz z naruszeniem 8, 9, 12 § 1 kpa mającym istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ppsa w związku z art. 135 ppsa, przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., Sąd orzekł jak w sentencji.