Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania R. K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 16 sierpnia 2012 r. R. K. wystąpiła do Prezydenta W. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. S. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 92 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ poinformował, że w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia.
Od powyższej decyzji R. K. wniosła odwołanie. W jego uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 i 22 lipca 2008 r. (sygn. P 27/7 oraz 41/07) orzekł niekonstytucyjność przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie jakim uniemożliwiał on nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innymi niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Odwołująca się wskazała, że Trybunał Konstytucyjny wydając powyższe wyroki zajmował się między innymi przypadkiem kobiety, która nie otrzymała świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2012 roku. W rozstrzygnięciu organ wskazał, że rację miał organ pierwszoinstancyjny odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2011r. Nr 205 poz. 1212), znowelizowano przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Nowelizacja ustawy nie zniosła jednak ograniczenia w postaci braku uprawnienia do przedmiotowego świadczenia osób pozostających w związku małżeńskim. Zgodnie z nowym zapisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Kolegium organy administracji są związane przepisami prawa i są zobligowane do rozstrzygania spraw w granicach wyznaczonych tymi przepisami.
Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła R. K. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca ponowiła argumenty prezentowane na etapie postępowania odwoławczego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992) – dalej u.ś.r. W szczególności zastosowanie ma art. 17 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu uwzględniającym nowelizację dokonaną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212), z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy A. S. (mąż skarżącej) jest całkowicie, trwale, niezdolny do pracy do dnia [...] 2013 r. Całkowita niezdolność do pracy trwa od dnia [...] W oświadczeniu z dnia 11 sierpnia 2012 r. skarżąca podniosła, że mąż porusza się w bardzo ograniczonym zakresie, na wózku inwalidzkim, ma paraliż prawostronny i głęboką afazję. Stan zdrowotny męża uniemożliwia przez nią podjęcie jakiejkolwiek pracy.
I tak, niewątpliwie literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. może być podstawą do stwierdzenia, że w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dokonując wykładni tego przepisu należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Również w orzeczeniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd stosownie, do którego pozostawanie w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. I wprawdzie Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów administracyjnych w tym zakresie, to stało się tak z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r..
Wobec powyższego, stosowanie przez organy wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) tej ustawy musi zatem być – w ocenie Sądu - odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust.
1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09 (cbois.nsa.gov.pl.).
W świetle wyżej opisanej prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. Sąd stwierdza że organy administracji wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W konsekwencji, zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjętą przez Sąd w niniejszym wyroku oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do wszystkich przesłanek, od których ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.