Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania P. B. (dalej jako skarżący) - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną Z. B. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Pismem z [...] marca 2020 r. (data prezentaty) P. B. - reprezentowany przez pełnomocnika - wniósł o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną Z.B.. Jednocześnie oświadczył, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o ustawy o świadczeniach rodzinnych (dokonując wyboru świadczenia) jedynie w przypadku ustalenia spełnienia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Po rozpoznaniu tego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...] orzekł o odmowie przyznania P. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad Z.B..
Uzasadniając swoją decyzję podniósł, że rodzice Z.B. żyją - co stanowi brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla jej męża. Ponadto P. B. nie dokonał wyboru świadczenia - nie składając stosownej rezygnacji.
Od powyższej decyzji P. B. wniósł odwołanie.
Wskazał, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem, gdyż decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca, przedstawił też orzecznictwo dotyczące interpretacji przepisów regulujących zagadnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji i przyznanie mu przez Kolegium wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2020 r., [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z [...] maja 2020 r., nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W uzasadnieniu przedstawiło obecnie obowiązujący stan prawny uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz ukształtowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych respektującą stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111 ze zm.), dalej jako u.ś.r. lub ustawa - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.
Ponadto wyjaśniło zagadnienie uprawnień małżonków do świadczenia pielęgnacyjnego, które także zostało wyjaśnione w orzecznictwie. W opinii Kolegium dokonana przez sądy administracyjne interpretacja art. 17 ust. 1 a ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1 a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Następnie Kolegium przytoczyło szereg orzeczeń sądów administracyjnych - uznając, że powołane orzecznictwo potwierdza, iż w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1 a ustawy w stosunku do małżonka nie ma zastosowania i spełnia on warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodało, że przedstawione wyroki nie mają mocy wiążącej w niniejszej sprawie. Jednakże decyzje organów administracji stosujących ww. przepisy podlegają kontroli sądów administracyjnych. Rozstrzyganie przez organy administracji spraw w sposób odmienny od prezentowanej przez sądy utrwalonej wykładni, wydłuża jedynie czas postępowania oraz zwiększa jego koszty. Wynika to z faktu, iż wniesienie skargi na decyzje sprzeczne z ww. wykładnią doprowadzi do wydania wyroku, który będzie wiązał organ. Ostatecznie zatem organ administracji i tak będzie stosował jednolitą i utrwaloną linię orzeczniczą zaprezentowaną powyżej.
Ponadto odmowa respektowania przedstawionych powyżej poglądów orzecznictwa narusza art.
8. k.p.a. W świetle zasady ogólnej postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. organ administracji ma obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej a zgodnie z 8 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przy tym przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych.
Zatem niezgodne jest z obecnym stanem prawnym stanowisko organu pierwszej instancji - który odmówił świadczenia małżonkowi rezygnującemu z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad drugim z małżonków.
Niemniej jednak przed przyznaniem wnioskowanego świadczenia niezbędne jest uchylenie na wniosek strony decyzji przyznającej świadczenie opiekuńcze.
Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego P. B. tego samego dnia złożył również oświadczenie, z którego jednoznacznie wynika, iż rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wniósł o uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek, jeśli organ przyzna mu świadczenie pielęgnacyjne. Oświadczenie strony powinno skutkować zatem wszczęciem postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie - w razie spełnienia przesłanek - wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium dodało, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowany jest pogląd wedle którego - dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń - możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna (wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2758/17 oraz z 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18).
Fakt uzyskiwania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, w świetle oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego w momencie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął przedmiotowy wniosek.
Sądy administracyjne w tego typu sprawach, powołując się na art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a., nakazują organom w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyjmują, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia - to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, należy przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zwracają również uwagę, iż sprawa powinna zostać załatwiona tak, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego - z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki - wsparcia.
Sądy podkreślają też, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści powołanego przepisu wynika więc jednoznacznie, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia rodzinnego, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Wniosek ten jest więc czynnikiem, który uruchamia postępowanie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie świadczenia, które może być przyznane od miesiąca złożenia wniosku w organie.
Skoro więc wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony w dniu [...] marca 2020 r. (data wpływu do organu I instancji), to mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. należy rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od marca 2020 r., uwzględniając - dla zachowania ciągłości świadczeń - doprowadzenie do "wygaszenia" decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z końcem marca 2020 r. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 729/19 lub z 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 477/19 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Po 537/19).
Na zakończenie Kolegium stwierdziło, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji w niezbędnym zakresie wyjaśni stan faktyczny sprawy, dołączy dokumenty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony, ewentualnie przeprowadzi inne dowody, które pozwolą mu na właściwą ocenę przedmiotu sprawy, a w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskaże fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w uzasadnieniu prawnym przedstawi wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Dodało też, iż organ nie może przystąpić do rozpoznania wniosku wypełnionego i podpisanego przez pełnomocnika - zatem winien wezwać pełnomocnika do przedłożenia wniosku wypełnionego osobiście przez stronę postępowania.
Rozpoznając ponownie sprawę Wójt Gminy [...] decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania P. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną Z.B..
W uzasadnieniu stwierdził, że rodzice Z.B. żyją, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie są pozbawieni władzy rodzicielskiej - więc żaden z wymienionych w przepisie art. 17 ust. 1 a u.ś.r. warunków nie został spełniony. Z tego powodu brak jest podstaw do przyznania świadczenia.
Podniósł także, że na podstawie art. 17 ust 5 pkt. 1 b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna.
Na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
P. B. decyzją z [...] grudnia 2019 r. ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną Z.B.. Jego pełnomocnik oświadczył, że P. B. dokonuje wyboru jedynie w przypadku ustalenia spełnienia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W chwili złożenia wniosku organ nie miał możliwości ustalenia, czy P. B. ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast w toku prowadzonego postępowania ustalono, że P. B. nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec zaistniałej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
W odwołaniu od tej decyzji P. B. zarzucił organowi I instancji naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania - co mogło mieć wpływ na sposób załatwienia sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Po rozpatrzenie odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2020 r., nr [...].
Podtrzymało swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2020 r. stwierdzając, że nie ma jednak możliwości przyznania żądanego świadczenia z uwagi na uprawnienia skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznane od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] października 2020 r. decyzją z [...] grudnia 2019 r. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Wprawdzie P. B. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad Z.B. - wniósł o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, jednakże decyzja ta nie została uchylona przez organ pierwszej instancji.
Następnie stwierdziło, że stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2020 r. czyni bezcelowym uchylenie tej decyzji przez Kolegium i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia - gdyż decyzja organu odwoławczego oraz zawarte w niej poglądy nie są wiążące dla organu pierwszej instancji. Zagadnienie może rozstrzygnąć jedynie orzeczenie sądu administracyjnego wydane w niniejszej sprawie, które będzie wiążące dla organów (por. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 poz. 2325 - w skrócie p.p.s.a.).
W aktualnym stanie sprawy, skoro decyzja przyznająca prawo do zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu zasiłków dla opiekunów (Dz. U. 2017 poz. 2092) nie została uchylona - to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, istnieje przeszkoda do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodało, że niezrozumiałe jest żądanie Wójta Gminy [...], skierowane do skarżącego, o złożenie oświadczenia o pozbawieniu rodziców praw rodzicielskich wobec Z.B.. Wszak władza rodzicielska wygasa z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Z.B. ma 27 lat, jest mężatką a zatem obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki alimentacyjne krewnych, w tym rodziców. Jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia jest uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego - jednakże decyzja przyznająca to świadczenie nie została wyeliminowana z obrotu prawnego przez organ pierwszej instancji.
Na powyższą decyzję P. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego Istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- a) Dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
- b) Naruszenie przepisu art, 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji:
- - skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego;
- - doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego;
- 2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji, zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] wniosło o jej oddalenie - podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wskazało, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi, a stan faktyczny i prawny sprawy pozwala na jej rozpoznanie w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Należy również wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron nie zażąda przeprowadzenia rozprawy - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że podniesione w skardze zarzuty są zasadne.
W niniejszej sprawie P. B.. wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną Z.B. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111 ze zm.), dalej jako u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce lub ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie zaś z art.17 ust. 1a u.ś.r., osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawienia praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił P. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Uznał, że skoro rodzice Z.B. żyją, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie są pozbawieni władzy rodzicielskiej - to żaden z wymienionych w przepisie art. 17 ust. 1 a u.ś.r. warunków nie został spełniony.
Ponadto powołał się na fakt posiadania przez skarżącego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał te argumenty za zupełnie niezasadne.
Rację ma organ II instancji stwierdzając, że odmowa przyznania świadczenia z uwagi na żyjących rodziców Z.B. nie ma żadnych podstaw prawnych - z uwagi na fakt, że jest ona osobą pełnoletnią i nie podlega już władzy rodzicielskiej.
Wobec powyższego kwestią sporną pozostaje fakt, czy pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi bezwzględną przeszkodę do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestię tę bardzo starannie, wszechstronnie i rzetelnie omówiło Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] w uzasadnieniu swojej decyzji z [...] czerwca 2020 r. uchylającej decyzję Wójta Gminy [...] z [...] maja 2020 r. o odmowie przyznania tego świadczenia - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.
W kontekście powyższego Sąd uznał, że organ I instancji ograniczył się do literalnej wykładni brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. - bez szerszego spojrzenia na system zmian w u.ś.r. w kontekście reguł dobrej legislacji i przestrzegania zasady art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
W świetle powołanej wyżej zasady, za niedopuszczalne należy uznać doprowadzenie do sytuacji, w której wadliwa działalność ustawodawcza państwa pozbawiła obywatela prawa do świadczenia pomocowego wyższego w skutek "przymusu" sytuacyjnego (skorzystania z mniej korzystnego świadczenia). Nie można bowiem w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, że przymuszenie obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane, jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów.
Zatem w rozpatrywanej sytuacji należy zastosować wykładnię celowościową wskazując, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której tego prawa nie przyznano regulacją niekonstytucyjną, przymuszając do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (specjalnego zasiłku opiekuńczego) - którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Demokratyczne państwo prawa powinno służyć swoim obywatelom, dążyć do realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny
W ocenie Sądu złożone oświadczenie strony skarżącej (o rezygnacji z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jedynie w przypadku ustalenia spełnienia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego) powinno poskutkować wszczęciem postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie - w razie spełnienia przesłanek - wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, zaś pominięcie treści takiego oświadczenia stanowi naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.
Zwrócić należy bowiem uwagę, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. powinien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie - o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. - mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.
Kierując się zatem zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie innego świadczenia (w tym wypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego). Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.
W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia, bowiem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.).
W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje, wyprowadzana z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, iż strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z innego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego), stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 155 k.p.a.) i w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18).
Skoro wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w niniejszej sprawie złożony przez skarżącego do organu w dniu [...] marca 2020 r. (data prezentaty) - to organy powinny rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uwzględniając - dla zachowania ciągłości świadczeń - doprowadzenie do "wygaszenia" decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy.
Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że Wójt Gminy [...] uchybił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (w kontekście art. 27 ust. 5 u.ś.r.) - dokonując błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także uchybił art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
W konsekwencji Sąd uznał, że decyzja organu I instancji oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji wydane zostały z naruszeniem ww. przepisów prawa - co powoduje, że decyzje te podlegają usunięciu z obrotu prawnego.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.
Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120, orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt 2 sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.