Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z 10 lutego 2022 r. nr SKO.4000-2035/2021 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 24 listopada 2021 r. nr [...] odmawiającą D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem T. K. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
D. K. wnioskiem z 25 października 2021 r. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem T. K,., urodzonym [...] maja [...] r.
Wójt Gminy [...] decyzją z 24 listopada 2021 r. odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem podnosząc, że z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z 21 września 2012 r. wynika, że T. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. W punkcie IV orzeczenia wskazano, że nie da się ustalić momentu od kiedy niepełnosprawność istnieje. Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ I instancji zaznaczył ponadto, że z dołączonej do wniosku decyzji KRUS o waloryzacji emerytury rolniczej oraz złożonego oświadczenia z 22 listopada 2021 r. wynika, że D. K. ma przyznane świadczenie emerytalne oraz w chwili obecnej nie zawiesiła prawa do tego świadczenia. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ww. ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W związku z powyższym organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
D. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 3 i 3d oraz art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, określające zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i podkreślił, że z ustaleń organu I instancji bezspornie wynika, że D. K. faktycznie sprawuje w należyty sposób opiekę nad swoim synem, który wymaga stałego wsparcia przy czynnościach bytowych w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (wywiad rodzinny z 3 lutego 2022 r.). D. K. jest osobą nieaktywną zawodową i niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad synem, nie posiada własnego orzeczenia o niepełnosprawności, zamieszkuje wspólnie z osobą nad którą sprawuje opiekę, nie jest rolnikiem.
Jednocześnie ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego (dowód - wniosek o przyznanie świadczenia z 1 października 2021 r., decyzja KRUS z 20 marca 2021 r. o ustaleniu nowej wysokości emerytury rolniczej, oświadczenie strony z 22 listopada 2021 r.). T. K. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z 21 września 2012 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydane zostało na stałe, niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2012 r. T. K. jest kawalerem, nie posiada dzieci.
Kolegium podkreśliło, że organ I instancji jako jedną z negatywnych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał okoliczność, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w punkcie IV orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, że nie da ustalić się momentu od kiedy niepełnosprawność o niepełnosprawności istnieje.
Organ odwoławczy przytaczając stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne zaznaczył, że ww. przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Data powstania niepełnosprawności u T.K. nie może zatem stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jego matce D. K., jako osobie sprawującej nad nim faktyczną opiekę, po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych.
Odnosząc się do wskazanej przez organ I instancji drugiej negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, SKO w Siedlcach wskazało, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wnioskodawczyni na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem T.K., jest osobą mającą ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Wskazuje na to dołączona decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 20 marca 2021 r., z której wynika, że D. K. ma ustalone prawo do emerytury na podstawie ustawy z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 353). Wskazana decyzja KRUS dotyczy ustalenia od dnia 1 marca 2021 r. nowej wysokość emerytury rolniczej w kwocie 1123,95 zł miesięcznie.
Tym samym w ocenie Kolegium nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ww. ustawy, co skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem. Aktualnie ustalone decyzją KRUS prawo do emerytury wyklucza możliwość przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, powołując stosowne orzecznictwo, że osoba, która spełnia pozostałe warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może być zrealizowany przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Przepis art. art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawy znaczenie ma to, czy na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. na dzień 25 października 2021 r. D. K. miała zawieszone prawo do emerytury i dysponowała już decyzją o wstrzymaniu jej wypłaty. Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że skarżąca oczekuje, że organy umożliwią jej dokonanie wyboru pomiędzy pobieraniem emerytury, a pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Na etapie wniosku, jak i odwołania strona nie usunęła jednak przeszkody formalnoprawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozwoliłaby na zastosowanie regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 tej ustawy. Dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest uprzednie wylegitymowanie się przez stronę potwierdzeniem zawieszenia prawa do emerytury, tj. decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, którą władny jest podjąć tylko organ emerytalno-rentowy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca stosownej decyzji nie przedstawiła.
D. K. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:
- I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- 1. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez D. K. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem T. K.,
- II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.:
- 1. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia poobieranej przez D. K. emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności w treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Zdaniem Sadu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach utrzymała w mocy decyzję odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu przysługiwania jej prawa do emerytury.
Istota sporu zaistniałego w sprawie sprowadza się do wykładni i stosowania art.17 ust.5 pkt.1 lit. a u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m in. do emerytury.
W nawiązaniu do zarzutów skargi Sąd dostrzega, że w ostatnich latach w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany był pogląd, że treść art.17 ust.5 pkt.1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.
Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielić należy jednak stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19., że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art.17 ust.3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.
To zaś, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że celowym rozwiązaniem w takich okolicznościach sprawy byłoby umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego.
Treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. przesądza, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Wg jego treści, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Powyższe prowadzi do wniosku, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w niniejszej sprawie emerytury, poprzez złożenie do organu rentowego stosownego wniosku o jej zawieszenie. Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest dana osoba, może ulec zawieszeniu na jej wniosek. Zawieszenie zaś prawa do emerytury skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Jakkolwiek emerytura jest prawem niezbywalnym, uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.
Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.o.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ - stosownie do art. 9 k.p.a. – obowiązany jest pouczyć stronę. Zgodnie zaś z art. 79 a. k.p.a., odnoszącym się do obowiązku wskazania przez organ niespełnionych przez stronę przesłanek do wydania decyzji zgodnej z jej żądaniem, w tym także dodatkowych dowodów, w § 1 tego przepisu wprost wskazano, że organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej ze zgłoszonym żądaniem.
Zdaniem Sądu pismo z 10 listopada 2021 r. skierowane do Skarżącej nie zawiera pouczenia wskazanego w tym przepisie, wyczerpującego obowiązek poinformowania strony co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mają wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organ prowadzący postępowanie wezwał m.in. wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku poprzez dołączenie informacji z KRUS o złożonym wniosku o zawieszenie emerytury, jeżeli taki był złożony, jednakże nie pouczył jej o wszystkich okolicznościach istotnych z punktu widzenia rozpoznania sprawy pomimo jednoznacznego wskazania przez Skarżącą, że pobierana przez nią emerytura jest jej jedynym dochodem, a tym samym jedynym źródłem utrzymania (karta 2 i 5 akt adm.). Powyższe zaś oznacza, że organy przeprowadziły postępowanie z uchybieniem treści tego przepisu.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu
Powyższa argumentacja przesądza zatem, że zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.
Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 tej ustawy.