Uzasadnienie
Z. O. (dalej także, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wnioskiem z dnia 6 lipca 2022 r. Z. O. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad zaliczonym do znacznego stopnia niepełnosprawności ojcem: W. O., ur. [...] lutego 1934 r.
Decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr GOPS-OŚ.4462.07.2022, działającego z poważnienia Wójta Gminy S., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej, jako: uśr) ponieważ ze zgromadzonych dowodów wynika, że wnioskodawca nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym.
Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 8 września 2022 r. nr SKO.4000-I431/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w celu uzupełnienia materiału dowodowego w znacznej części.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego decyzją z dnia 7 października 2022 r. Wójt Gminy S. ponownie odmówił skarżącemu:
przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr na osobę: O. W., ur. 1934-02-[...], składki na ubezpieczenie społeczne opłacaną za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne,
- - składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacaną za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne.
Od tej decyzji skarżący ponownie złożył odwołanie, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz złą wolę pracowników organu I instancji. Wyjaśnił też, że z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem, gospodarstwo rolne prowadzi żona i dzieci.
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5, art. 17b, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1 i 4 uśr. Wskazał, że skarżący mieszka z żoną i dwojgiem 15 i 16-letnich dzieci w tym samym domu, w którym mieszka niepełnosprawny ojciec – W. O. (wdowiec). W. O. z powodu przewlekłych chorób jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Według wywiadu środowiskowego z dnia 21 listopada 2022 r. i oświadczeń skarżącego z dnia 18 listopada 2022 r. - skarżący opiekuje się całodobowo niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem.
Zgodnie z Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...]. O. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2022 r.
Według oświadczenia, skarżący jest osobą nieaktywną zawodowo i niepodejmającą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie podejmuje pracy zarobkowej. Z dniem [...] maja 2022 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, o pow. [...] ha fiz., położonego na terenie Gminy S. Od dnia [...] maja 2022 r. gospodarstwo rolne prowadzi żona i dzieci skarżącego.
Dalej Kolegium podniosło, że w aktach sprawy znajduje się pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 września 2022 r., z którego wynika, że od 2020 r. skarżący składał wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW. Ostatni wniosek datowany jest na 15 kwietnia 2022 r. i jest w trakcie rozpatrywania.
Z Zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia 23 września 2022 r. wynika, że skarżący w dniu 23 lutego 2022 r. złożył wniosek o zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Wypłata środków nastąpiła w dniu 27 kwietnia 2022 r. i dotyczyła I półrocza 2022 r. Dnia 23 sierpnia 2022 r. Z. O. złożył wniosek o zwrot części podatku akcyzowego na kolejny okres rozliczeniowy.
Organ I instancji w zaskarżonej decyzji, jako przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego na W. O. świadczenia pielęgnacyjnego wskazał okoliczność, że wnioskodawca nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym.
Kolegium podniosło, że podstawowym warunkiem przyznania świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego - art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr. Jeżeli nie występuje podstawowa przesłanka przyznania świadczenia w postaci związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej (w tym przypadku zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego), a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wszelkie pozostałe przesłanki tracą w istocie znaczenie.
Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 uśr oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona w uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być stosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy zauważył, że według oświadczenia strony, gospodarstwo rolne o pow. [...] ha prowadzone jest przez żonę i dzieci skarżącego. Skarżący pobierał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW. Wnioski z 15 kwietnia 2022 r. są w trakcie rozpatrywania przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący występował także oraz zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Z Zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia 23 września 2022 r. wynika, że ostatni wniosek Z. O. złożył w dniu 23 sierpnia 2022 r. Powyższe potwierdził skarżący w oświadczeniu z dnia 17 stycznia 2022 r.
W ocenie organu, pobieranie wymienionych wyżej dopłat i zwrotu podatku akcyzowego świadczy o prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez skarżącego. Nie kwestionując faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, co wynika z obowiązku alimentacyjnego, opieka ta nie stanowi, zdaniem Kolegium, przeszkody w prowadzeniu przez skarżącego gospodarstwa rolnego.
Organ podkreślił, że specyfika pracy w gospodarstwie rojnym jest zupełnie innego rodzaju niż zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. Nie deprecjonując trudów pracy rolnika i szerokiego zakresu czynności, jakie musi wykonać w swoim gospodarstwie nie sposób z drugiej strony zaprzeczyć, że w odróżnieniu od pracownika etatowego rolnik samodzielnie dysponuje swoim czasem. Z niespornych ustaleń wynika, że skarżący zamieszkuje z żoną, dziećmi i niepełnosprawnym ojcem, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Domownicy zapewniają sobie wzajemną pomoc w różnych czynnościach życia codziennego, w tym żona i dzieci pomagają w prowadzeniu gospodarstwa domowego i rolnego.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i oświadczył, że opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, który z nim i jego rodziną zamieszkuje w gospodarstwie rolnym. Opieka nad ojcem jest całodobowa i nieustająca gdyż ojciec jest osobą niesamodzielną. Stan zdrowia ojca skarżącego jest ciężki, ojciec wymaga szczególnej opieki i diety. Skarżący opisał czynności, które wykonuje celem pomocy ojcu i podkreślił, iż pragnie zapewnić ojcu należytą opiekę, okazać szacunek. Nadto skarżący podniósł, że stała i ciągła opieka nad ojcem uniemożliwia skarżącemu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Skarżący oświadczył, że nie pracuje zawodowo, nie pobiera renty ani emerytury i zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 11 maja 2022 r. Obowiązki prowadzenia gospodarstwa przejęła żona i dzieci oraz wynajmowani robotnicy (do większych prac). Z kolei dopłaty rolnicze i akcyza służą pomocą w prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez żonę skarżącego i nie stanowią korzyści osobistej skarżącego. Dodatkowo skarżący zauważył, że nie może pozbyć się gospodarstwa rolnego, które stanowi źródło utrzymania. Zdaniem skarżącego, spełnia on wszystkie ustawowe przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
W niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego dla rolników. Zgodnie z art. 17b ust. 1 i ust. 2 uśr w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Zważyć należy, że podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w celu sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji powinien ustalić, czy starający się o świadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że W. O. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, niezdolny jest do samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest również to, że skarżący jest synem W. O., co oznacza, iż ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W sprawie niekwestionowane jest także i to, że skarżący sprawuje opiekę nad swoim niepełnosprawnym ojcem. Kwestią sporną jest natomiast ustalenie czy sprawowana opieka stanowi przeszkodę w prowadzeniu przez skarżącego gospodarstwa rolnego. Innymi słowy czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Zasadniczą przyczyną negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego był brak rezygnacji skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym, co jest jednym z koniecznych warunków, od których spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w art. 17b ust. 1 uśr. Wprawdzie wnosząc o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący złożył, w dniu 6 lipca 2022 r., oświadczenie, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, jednakże dokonane przez organy w tym zakresie ustalenia, poparte zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym wskazują bezspornie, że pomimo składanej deklaracji skarżący nadal prowadzi gospodarstwo rolne.
Zgodnie z art. 17b ust. 2 uśr, dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jak podał już organ, taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Tym niemniej nie wyklucza to weryfikacji takiego oświadczenia.
W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo uznało, na podstawie zgromadzonych dowodów, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, a co najmniej nie utracił możliwości zarządzana posiadanymi gruntami rolnymi. Zważyć bowiem należy, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza zarówno stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter wykonywania pracy, jaki zarządzania nim (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12).
Jak wynika z akt sprawy, skarżący mieszka wraz z żoną, dziećmi i ojcem w gospodarstwie rolnym o pow. [...] ha. Skarżący występował o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Z Zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia 23 września 2022 r. wynika, że ostatni wniosek Z. O. złożył w dniu 23 sierpnia 2022 r. Powyższe potwierdził skarżący w oświadczeniu z dnia 17 stycznia 2022 r. Nadto, skarżący pobierał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW. Wnioski z 15 kwietnia 2022 r. są w trakcie rozpatrywania przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zauważyć trzeba, że zarejestrowanie gospodarstwa rolnego w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz pobieranie dopłat jest ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i oznacza, że skarżący nadal jest rolnikiem i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak wynika z art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. 2022 r., poz. 203) producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013.
Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) 73/2009, pojęcie "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą.
Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b wyżej wskazanego rozporządzenia pojęcie "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że trafnie uznał organ odwoławczy, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17b ust 1 uśr, co uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł jak w sentencji.