Uzasadnienie
- I. Stan faktyczny
- 1. Decyzją z dnia [...] listopada 1967 r., [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzekło o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, położonej we wsi [...] GRN [...] oraz w uroczysku [...] i [...], stanowiącej własność B. D..
- 2. Wnioskiem z dnia 15 września 2008 r. W. D. (syn poprzedniej właścicielki, dalej powoływany jako skarżący) wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.
- 3. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji o przejęciu mienia, uznając że nie jest ona dotknięta żadną z wad określonych w art. 156 § 1 Kpa.
- 4. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...]. Minister dokonując kontroli legalności decyzji o przejęciu gospodarstwa wskazał, że podstawą prawną badanej trybie nadzoru decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174, dalej powoływana jako "ustawa") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198, dalej powoływane jako "rozporządzenie").
Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.
Minister podniósł, że w omawianej sprawie bezspornie przejęto, że B. D. opuściła swoje gospodarstwo w 1965 r. i wyjechała do B., gdzie zameldowana była na pobyt stały od dnia [...] czerwca 1965 r. W aktach sprawy znajduje się ponadto upomnienie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1966 r. skierowane do B. D., w sprawie dostawy zbóż, ziemniaków i zwierząt rzeźnych z wyznaczonym dodatkowym terminem do 23 sierpnia 1966 r. Minister wskazał, że w decyzji stwierdzono, że "od dłuższego czasu grunty leżą odłogiem i nie są poddawane odpowiednim zabiegom agrotechnicznym".
Organ uznał, że zeznania świadków A. B., M. D., H. M. i Z. D. z dnia [...] czerwca 2009 r. nie potwierdzają jednoznacznie, że w dniu wydania badanej w trybie nadzoru decyzji gospodarstwo nie było zaniedbane, a omawiane grunty faktycznie były uprawiane. W szczególności treść tych zeznań charakteryzuje się dużą ogólnością, na ich podstawie nie można określić co i na jakiej powierzchni było uprawiane w danym czasie. Również z uwagi na znaczny upływ czasu od wydania decyzji o przejęciu należy wykazać znaczny krytycyzm co do ich treści.
Minister, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 § 4 Kpa, wskazał, że okoliczność braku powiadomienia strony o toczącym się postępowaniu stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa), a nie stwierdzenia nieważności.
Reasumując organ naczelny podzielił argumentację Wojewody [...], że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przejęciu gospodarstwa.
- 5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie:
- 1) art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez odmowę stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przejęciu gospodarstwa, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego: § 1 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które doprowadziło do przyjęcia, że gospodarstwo rolne B. D. było w dacie przejęcia opuszczone, jak też naruszenia prawa procesowego: art. 61 § 4 Kpa poprzez niepowiadomienie stron o toczącym się postępowaniu oraz art. 45 Kpa (stan prawny z daty wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa) poprzez skorzystanie z instytucji doręczenia zastępczego, w sytuacji gdy strona postępowania była znana organowi;
- 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego przez oparcie zaskarżonej decyzji na wybiórczym materiale dowodowym i dowolną, a nie swobodną jego ocenę, polegającą na przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie w świetle zeznań świadków nie można jednoznacznie stwierdzić, że w dniu wydania kwestionowanej decyzji gospodarstwo nie było zaniedbane, a omawiane grunty były faktycznie uprawiane, oraz że nie można domniemywać, iż adres strony nie był znany organowi.
W uzasadnieniu zarzutów skarżący podkreślił, że z materiału dowodowego wynika, że gospodarstwo nie było opuszczone przez właściciela, a poza tym było w całości uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez jego użytkowników. Powyższa okoliczność potwierdzają zeznania świadków, z których wynika że głównym użytkownikiem był brat właścicielki – P. D.. Ponadto pokreślono, że wyjazd B. D. do B. nie był wyjazdem na stałe z zamiarem opuszczenia, czy też bardziej porzucenia swojego gospodarstwa.
- 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
- II. Uzasadnienie prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
1. Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej dotkniętej najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 Kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz zaufanie do organów państwa.
2. W przedmiotowej sprawie dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji, w powyższym zakresie, ocena braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] jest prawidłowa. Sąd orzekający w sprawie nie dopatrzył się, aby przy rozpoznaniu sprawy organy administracji naruszyły w jakikolwiek sposób obowiązujące przepisy prawa wymienione w skardze.
3. Podstawą przejęcia przedmiotowego gospodarstwa były przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Powołane rozporządzenie stanowiło, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.
4. Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa.
5. Zasadnie organ wywiódł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż właścicielka opuściła przedmiotowe gospodarstwo w 1965 r. i już do niego nie powróciła. Zamiary jakie kierowały właścicielką opuszczając gospodarstwo są prawnie irrelewantne w świetle treści powołanych powyżej przepisów. Na marginesie tylko można dodać, że trudno dziś byłoby odszyfrowywać rzeczywiste zamiary właściciela opuszczającego gospodarstwo i je weryfikować dowodowo, w sytuacji gdy osoba ta nie żyje. Zasadnie zatem organy nadzoru uznały, że spełniona została przesłanka opuszczenia gospodarstwa.
6. Kwestia zweryfikowania, czy zaniechano uprawiania gospodarstwa jest obecnie trudna do ustalenia, z uwagi na skąpy materiał dowodowy i znaczny upływ czasu od wydania decyzji o przejęciu. Wskazać jednak należy, że w aktach sprawy znajduje się upomnienie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1966 r. skierowane do B. D., w sprawie dostawy zbóż, ziemniaków i zwierząt rzeźnych z wyznaczonym dodatkowym terminem do dnia 23 sierpnia 1966 r. Jest ono dokumentem urzędowym, który w świetle art. 76 Kpa stanowi dowód na to, co zostało w nim potwierdzone, a mianowicie nie wywiązywania się z dostaw, co wskazuje wprost na zaniedbania w prowadzeniu gospodarstwa.
Natomiast zeznania świadków nie wskazują jednoznacznie przez kogo dokładnie gospodarstwo było użytkowane i jaki był stan faktyczny w 1967 r. W szczególności zeznania te nie wskazują precyzyjnie w jakim okresie, a w szczególności czy w dacie wydania decyzji i w jaki sposób P. D., czy też W. D. użytkowali gospodarstwo. Brak jest również jakichkolwiek umów o powierzeniu tym osobom użytkowania gospodarstwa. Prawidłowo zatem organ wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że organ w sposób oczywisty naruszył art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
7. Nie może również odnieść pożądanego przez skarżącego skutku zarzut, że organ nie doręczył decyzji organu I instancji o przejęciu gospodarstwa w sposób prawidłowy do B. D. przez co naruszył art. 61 § 4 Kpa oraz art. 45 Kpa (w ówczesnej wersji). Zarzut ten może stanowić jedynie przesłankę wznowienia postępowania zakreśloną w art. 145 § 1 Kpa, a nie przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji zakreśloną w art. 156 § 1 Kpa. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi w/w okoliczność nie świadczy bowiem o rażącym naruszeniu prawa w kontekście art. 156 § 1 Kpa.
8. Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzje wydane w sprawie przez organ I i II instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.