Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...], z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], o umorzeniu postępowanie administracyjnego w sprawie odszkodowania za nieruchomość.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], pochodząca z księgi hipotecznej "[...] nr [...],[...],[...] i [...] ", działka nr [...] o pow. [...] m2 znajduje się na terenie działania dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Z dniem wejścia w życie ww. dekretu (21 listopada 1945 r.), grunty nieruchomości [...], w tym grunty przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r., na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa.
Prezydium Rady Narodowej [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1972 r., nr [...], nie uwzględniło wniosku spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości – A. P., o ustalenie odszkodowania za działki nr [...] i [...], pochodzące z księgi hipotecznej "[...] nr [...],[...],[...] i [...] ".
W dniu [...] grudnia 2012 r. E. P. i E.O., reprezentowani przez adw. I. R., wystąpili z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...], pochodzącą z księgi hipotecznej "[...] nr [...],[...],[...] i [...] ", działka nr [...] o pow. [...] m2.
W związku z uznaniem, że pomiędzy postępowaniem odszkodowawczym dotyczącym nieruchomości położonej przy ul. [...], zakończonym decyzją z dnia [...] grudnia 1972 r, nr [...], Prezydium Rady Narodowej [...], a postępowaniem odszkodowawczym zainicjowanym wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012r. zachodzi tożsamość podstaw prawnych, a tym samym - powaga rzeczy osądzonej - Prezydent [...] decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], orzekł o umorzeniu postępowania odszkodowawczego.
Od powyższej decyzji E. P. i E. O. wnieśli odwołanie do Wojewody [...].
W dniu [...] listopada 2019 r. organ drugiej instancji otrzymał pismo adwokata I. R., działającego w imieniu E. O. oraz O. P. i A. P., w którym poinformowano organ, że E. P. zmarł w dniu [...] sierpnia 2019 r. Jednocześnie w ww piśmie - w oparciu o akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w [...] w dniu [...] października 2019r., Repertorium A nr [...], przez notariusz L. Z. - zgłoszeni zostali spadkobiercy zmarłego; syn O. P. i córka A. P.. Akt ten został zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną w dniu [...] października 2019 r. pod numerem [...].
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2019 r.
Uzasadniając swoje stanowisko organ drugoinstancyjny wskazał, że sprawy w przedmiocie ustalenia odszkodowania, prowadzone w roku 1972 r. oraz zainicjowane wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r. są tożsame. W sytuacji zatem, gdy odszkodowanie za podlegającą przepisom dekretu nieruchomość zostało ustalone na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94 ze zm.) ostateczną decyzją administracyjną, to poprzednim właścicielom takiej nieruchomości nie przysługuje normalny tryb dochodzenia odszkodowania za tę samą nieruchomość na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) – dalej u.g.n.
Skoro zatem w sprawie rozstrzygniętej decyzją z [...] grudnia 1972 r. oraz w sprawie obecnie zainicjowanej przez następców prawnych przeddekretowych współwłaścicieli nieruchomości istnieje tożsamość materialnoprawnych podstaw dochodzonego odszkodowania - to nie budzi wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a więc stan, w którym istnieje tożsamość sprawy załatwionej ostateczną decyzją i sprawy objętej kolejnym postępowaniem. Brak było więc możliwości merytorycznego rozpoznania zgłoszonego przez strony żądania. To zaś oznacza, że umorzenie zainicjowanego ich wnioskiem postępowania administracyjnego, z powodu jego bezprzedmiotowości było prawidłowe, a tym samym podjęcie decyzji o tej treści nastąpiło zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.
Na powyższą decyzję E. O., O. P. i A. P., reprezentowani przez adwokata I. R., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, skarżący zarzucili im;:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 215 ust 2 u.g.n w zw. z art. 53 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w zw. z art. 7 ust 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe uznanie, iż w niniejszym postępowaniu, czyli w postępowaniu prowadzonym w trybie przepisu art. 215 ust 2 u.g.n., zaistniała tożsamość podmiotowa, przedmiotowa oraz faktyczna i prawna z postępowaniem o odszkodowanie prowadzonym na podstawie przepisu art. 53 ust 2 ustawy z 1958 roku i zakończonym ostateczną i prawomocną decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1972 r.,
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy jako konsekwencja naruszeń opisanych w pkt 1) tj.:
- a) przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 215 ust 2 u.g.n. oraz w zw. art. 53 ust 2 ustawy z 1958 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wobec błędnego uznania że w sprawie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), podczas gdy w obu tych sprawach pomimo tożsamego w nazwie żądania przyznania odszkodowania za nieruchomość gruntową - działkę, to nie mamy do czynienia z materialnoprawną tożsamością dochodzonego odszkodowania;
- b) przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a i art. 107 § 3 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.
W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że z rozdzielnika zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r. wynika, iż decyzja ta została skierowana m.in. do E. P., współautora wniosku odszkodowawczego z dnia [...] grudnia 2012 r. i doręczona za pośrednictwem adwokata I. R.. Nie budzi także wątpliwości Sądu to, że organ drugiej instancji prowadził z udziałem E. P. postępowanie administracyjne.
Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych sprawy, E. P. zmarł w [...] w dniu [...] sierpnia 2019 r. O fakcie tym Wojewoda [...] został poinformowany przez strony postępowania w dniu [...] listopada 2019 r., o czym świadczy prezentata organu na piśmie pełnomocnika adwokata I. R. z dnia [...] października 2019 r. Ponadto z treści pisma jak i dołączonego do niego zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego w [...] w dniu [...] października 2019 r., Repertorium A nr [...], wynikało że spadkobiercami zmarłej strony są; syn O. P. i córka A. P..
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. została skierowana m.in. do E. P. tj. do osoby, która zmarła w toku postępowania administracyjnego drugoinstancyjnego, a tym samym utraciła status strony tego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Sąd zwraca uwagę, że Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy prawnej, która wprost reguluje kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednakże zarówno doktryna, jak i wypracowane już orzecznictwo sądowe wskazują, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a (por. wyroki NSA z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, z 24 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 147/10). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.
Aby można było mówić o postępowaniu administracyjnym musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie natomiast z art. 28 k.p.a, status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Ponadto jak wynika z art. 30 § 1 k.p.a, zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś z art. 8 Kodeksu cywilnego, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci.
W związku z powyższym, skoro E. P. zmarł po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, a przed wydaniem decyzji ostatecznej, to w stosunku do niego organ odwoławczy nie mógł skierować decyzji zaskarżonej niniejszą skargą. Tym bardziej jest to naganne, że jak już wspominano, Wojewoda o śmierci E. P. oraz ustanowieniu jego spadkobierców, wiedział już w dniu [...] listopada 2019 r. z pisma adwokata I. R., a zatem 17 dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Wobec wydania przez Wojewodę [...] zaskarżonej decyzji w warunkach rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne i nie odnosił się do zarzutów skargi.
Sąd miał na uwadze to, że zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania tego przepisu. W niniejszej sprawie refleksem skierowania zaskarżonej decyzji do osoby zmarłej (co obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, z uwagi na wystąpienie podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a) jest pozbawienie spadkobierców zmarłego udziału w postępowaniu odwoławczym. Mając zaś na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a) spadkobiercy strony, którzy wchodzą do postępowania z mocy samego prawa (art. 30 § 4 k.p.a), muszą mieć zapewniony udział także w postępowaniu odwoławczym i możliwość przedstawienia swego stanowiska w sprawie.
Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy przeprowadzi postępowanie z udziałem spadkobierców zmarłego wnioskodawcy E. P.. W zależności od okoliczności organ podejmie stosowny akt.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).